Katalog

Yayın üretimi tehlikede Sermet ÇUHADAR AHRAMANMARAŞ Kahramanmaraş baraj göllerinde yetişen ve tatlı su balıkları içerisinde en lezzetlisi olan yayın balığı üretiminde yanlış avlanma zamanı yüzünden olumsuzluklar yaşanıyor. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ahmet Alp, yaptığı araştırmada, Kahramanmaraş bölgesindeki av yasağının 15 Mart – 15 Haziran döneminde sazangillere göre ayarladığını ve bu yasak zamanının yayın balığına uymadığını belirtti. Tarım İl Müdürlüğü yetkilileri de, av yasağının bittiği 15 Haziran’da yayın balığının yumurta bırakmaya başladığı dönemde av döneminin açıldığını, bu yanlışlığı defalarca bakanlığa bildirdiklerini ifade ettiler. Yetkililer, yanlış av yasağı zamanı nedeniyle tatlı sularda yaşanan balıkların en büyüğü olan ve 200 kg’a kadar ulaşabilen yayın balığının büyümeden avlanmasının hem ekonomik olarak dezavantaj yarattığını, hem balığın nesli için olumsuz bir durum oluşturduğunu vurguluyorlar. Akdeniz Bölgesinin en büyük akarsuyu olan Ceyhan Nehri yıllarca sulama ve içme suyu amaçlı kullanılırken, 80’li yıllardan sonra yapılan barajlarla elektrik üretiminde de kullanılmaya başladı. Ceyhan Nehri üzerinde oluşan baraj gölleri bölgede yeni bir kültürün ve sektörün doğmasına neden oldu. Kahramanmaraş’ın Nurhak Dağlarından Söğütderesi adıyla çıkan ve büyük kaynaklarla beslenerek büyüyen Ceyhan Nehri üzerinde inşa edilen Aslantaş, Menzelet, Kılavuzlu, Sır ve Berke barajlarının oluşturduğu göllerde tatlı su balıkçılığı kültürü de oluştu. Barajlarda su tutulmasıyla birlikte yöredeki balıkların tümünü bulmak mümkün. Ancak, Menzelet baraj gölünde bulunan yayın balığı diğer balıklardan olduğu gibi başka yerlerde yetişen yayın balıklarından da daha lezzetli olmasıyla ayırt ediliyor. Yayın balığı tüm bölgenin yanı sıra özellikle Bursa, Sakarya bölgelerinden gelen yoğun taleplere yetişemiyor. Gölde avlanan balıklar günlük olarak Adana’nın yanı sıra Bursa, Sakarya, Samsun gibi illere soğuk ortamda gönderiliyor. Bölgelerine göre, Karabalık, Çılpık, Gılyanus, Gelebicim gibi isimlerle adlandırılan yayın balığı Kahramanmaraş bölgesinde, et balığı adıyla anılıyor. Derin ve çamurlu sularda yaşayan yayın balığının bir başka özelliği de ağaç diplerinde yaşamlarını devam ettirmesi. Menzelet baraj gölünün eski ormanlık alan üzerinde kurulmuş olması ve suyunun temiz olması, özellikle Menzelet’te yetişen yayın balığının aranan bir balık olmasını sağlıyor. Ancak doğal su kaynakları bakımından son derece zengin ve baraj gölleri açısından da Kahramanmaraş bölgesinde kültür balıkçılığı istenildiği gelişme gösteremedi. Kültür balığı yetiştiriciliğinde sadece Gökkuşağı Alabalık üretimine dayanıyor. Türkiye’nin her bölgesinde rahatlıkla bulunabilen bu balık türü üreticisine çok fazla gelir sağlamıyor. Bölgede bir füme tesisinin olmaması nedeniyle de, üretilen Alabalıklar işlenmeden Adana ve bu tesisin bulunduğu diğer illerdeki toptan alıcılara satılıyor. Oysa batı illerinden gelen talepler, çoğunlukla Yayın Balığı üzerine. Yayın Balığının avlanmaktan öteye geçerek üreticiliğinin geliştirilememesi bu taleplerin karşılanamamasına neden oluyor. Kahramanmaraş’ta su ürünlerinin gelişimi ve balıkçılığa uygun su kaynakları üzerinde çalışma K yapan KSÜ Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Hakan Murat Büyükçapar ve Ahmet Alp, Kahramanmaraş bölgesi ve balıkçılığın sorunları konulu araştırmalarında şu ifadelere yer verdi: Bölgede sadece soğuk su balığı olan Gökkuşağı Alabalığı kültürü yapılmakta, özellikle baraj göllerinin büyük bölümü atıl vaziyette olup balık yetiştiriciliğinde kullanılamamaktadır. Ilık su balıklarından Yayın ve Sazan gibi balık yetiştiriciliğinin denenmesi gerekmektedir. Menzelet Baraj gölündeki Yayın Balığının üreme biyolojisi bilinmektedir. Ancak, diğer balık türlerinin üreme zamanı ve biyolojisi ile ilgili çalışma yoktur. Bu nedenle, av yasaklarının ve kurallarının belirlenmesi diğer bölgelere göre yapılmakta, bu durum ise birçok hatalara sebep olmaktadır. Barajlarda balık geçişlerinin olmaması nedeniyle akarsularda yumurta bırakan balık stokları azalmakta ya da yok olmaktadır. Örnek olarak, barajlar yapılmadan önce bölge sularında bol miktarda bulunan Yılan Balığı Kahramanmaraş iç sularında yok olmuştur. Bu nedenle, bu türlerin üreme göçlerini yapabilmeleri için balık geçişleri inşa edilmelidir. Baraj göllerinde avcılık yapan balıkçılar konuyla ilgili bilgi eksikliğine sahiptir. Bu konuda uygulayıcı kuruluşların Üniversite ile işbirliği yaparak balıkçıları bilgilendirme çalışmaları yapılmalıdır. Baraj göllerindeki doğal stoklar bilinmemekte ve stoklarla ilgili bilimsel çalışma bulunmamaktadır. Bölgede avlanan balık miktarları ve stok miktarları konularında yapılacak bilimsel çalışmalar avcılıkla elde edilen ürün miktarının artmasını sağlayacaktır. Özellikle Sır Barajı gölü başta olmak üzere su kaynaklarının kirletilmesi balıkçılık için olumsuzluk yaratmaktadır. Gerekli yatırımlar sağlandığı takdirde bölgede yılda toplam 8.00010.000 ton balık üretimi ve 3035 milyon YTL katma değer ve 1.0001.500 kişilik istihdam söz konusudur. Ayrıca, yem ve işletme gibi yan sanayi gelişecektir. Sonuç olarak Kahramanmaraş’ta su ürünleri sektörünün gelişmesi sadece ekonomik girdi açısından değil, bölge halkının balık tüketimini de artıracak ve halkın daha sağlıklı beslenmesini sağlayacaktır. Yunuslara dostluk eli AMSUN (Cumhuriyet)Karadeniz’de yunuslarla balıkçılar arasında çatışmaya yol açan iki önemli neden vardır. Birincisi, özellikle 3244 mm ağ göz açıklığına sahip dip uzatma ağlarıyla yapılan avcılıkta, yunusların ağlara yakalanmış balıkları çalması ve bu sırada ağları parçalaması, diğeri ise 320360 mm ağ göz açıklığına sahip kalkan ağlarıyla gerçekleştirilen balıkçılıkta yunusların istenmeden avlanması ve büyük olasılıkla ölmesi ya da öldürülmesidir. Yani her iki problemin aynı balıkçılık operasyonu sırasında meydana gelmesi söz konusu olabileceği gibi ikinci durum birinci durumdan da etkilenmekte ve boğulmadan, ağda canlı olarak kalmış olsa bile yunusun öldürülmesiyle sonuçlanmaktadır. Dünyanın birçok bölgesinde akustik cihazlar kullanılarak yunusların ağdan uzaklaştırılmaları için birçok çalışma yapılmasına karşın, Karadeniz’de yunusların ağa ve ürüne verdikleri nicel zararların belirlenmesi ve önlenmesi, sorunun çözülerek balıkçıya yunus barışının sağlanmasına yardımcı olacak yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanamadı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Sinop Su Ürünleri Fakültesi’nde yunusların dip uzatma ağlarında avlanmış balıklarla beslenmelerini ve ağlara zarar S vermelerini önlemek amacıyla, dip uzatma ağlarında yunusların depresyonu üzerine akustik cihazların etkisinin belirlenmesine yönelik araştırma projesi önerildi. Konuya ilişkin ön çalışmalar OMÜ Sinop Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Sedat Gönener tarafından yapıldı. Karadeniz’de dip uzatma ağı balıkçıları ve yunuslar arasında varolan çatışmanın giderilmesini amaçlayan pratik ve güncel bir aşamayı oluşturacak bu çok yönlü çalışmalara ilişkin ön araştırma bilgileri halen değerlendirilmektedir. Bu bilgilere göre, dip uzatma ağlarına akustik cihazlar takılarak avcılık yapıldığında, elde edilen ürünün aktif ağlarla (akustik cihazlı) kontrol ağlarına göre ağırlık olarak 35 kat, sayısal olarak da 34 kat daha fazla olduğu saptandı. Yine bu çalışmalarda kullanılan akustik cihazların, avcılığı hedeflenen türlerin av miktarına olumsuz bir etkisinin bulunmadığı ve yunusları ağlardan uzak tutarak balıkçıya önemli düzeyde ekonomik yarar sağlayacağı belirlendi. Başlatılan projeyle ilgili bilgi veren Yard. Doç Dr. Sedat Gönener, "Başlangıç niteliğindeki çalışmalar halen devam etmekte olup, benzeri projeler daha geniş alanları kapsayacak şekilde desteklendiğinde sorunun çözümüne yönelik değerli bilgiler elde edilebilecektir" dedi. 9