Catalog

Bir Alain Badiou kılavuzu Estetiğin içinden geçme halleri Alain Badlou'nun Başka Bir Estetlk adlı kitabı. estetlği felsefenin bir alt disiplini olarak değjl, estetik ürünlerin dile getirdiklerini başlı başına bir felsefe olarak okumaya dönük bir glrişim. Bunun için şiir, dans, tiyatro ve sinemayı kateden ve tekrar şiire dönen yazar, sanatın, daha doğrusu başta Mallarme, Pessoa ve Beckett olmak üzere sanatçıların kendi felsefelerinin peşlne düşüyor. Başka bir estetik, artık estetikolmayan bir estetik. Duyumsallığın bugünkü yerinin karsısına yerleşmiş bir estetik. Belki ancak estetiğin içinden geçerek oluşturulabilecek bir estetik. Ahmet Adnan AZAR lık ruhundan muaf bir düşüncenin imgesi. Dansta yeryüzü sürekli havalandırılan birycr. Dansın odağındaki soru, dikeylik ile ^ckim arasındaki ilişkidir; aynı zamanda hava ile toprağın konumlarını değiş tokuş etme, birbiri içine geçme olanağı: "Işte bu sebeplerden dolayı, düşünce dansta bulur metaforunu; kıış, pınar, çocuk ve elle tutulamaz havadan meydana gelen diziyi özetlcr dans. Elbette, bu dizi fazla masum, hatta çocuksu göriincbilir; hiçbir şeyin ağırlık ya da önem taşıyamadığı çocuk öykülerinc benzeyebilir." Dansın, scrbest kalmış bedensel bir itki olmadığını, itkiyc itaatsizliğin bedensel olarak güsterilmesi olduğunu söylüyor Badiou. Dans, yazara göre, hafif ve incclikli düşüncenin metaforudur, çünkü harekete göre yakala(n)mayı gösterir ve böylece bedenin kendiliğinden amiyaneliğine karşı koyar. Dans, bedenin yeryüzüne verdiği yeni bir ad. Ama hiçbir yeni ad sonuncu ad değildir. TİYATRO ÜZERİNE TEZLER Badiou, Başka Bir Estetik'ın "Tiyatro Üzerine Tezler" bölümünde "tiyatro fikri"ni yeniden tanımlıyor: "Tiyatro bir düzcnleme, bir aranjmandır. Tek varlığı tcmsil olan, son kertede uyumsuz maddi vc fikri bilcşcnlerden oluşan bir düzenleme. Bu bileşenlerin (bir metin, bir yer, bedenler, sesler, kostümler, ışıklar, izleyici...) bir olayda, yani temsildc bir araya gctirilmiş olması ve bu temsilin akşamdan akşama tekrar cdiliyor olması, onun her defasında olaysal, yani tekil olmasını hiçbir biçimde engellemez (...) Fikir tcmsilde ve temsil vasıtasıyla boy gösterir. îndirgenemez biçimde teatraldir ve sahneye gelmeden var olduğu söylenemez." Tiyatroda önemli olan bir fikirle karşılaşmak iken, sinemada fikirhayaletlerinin geçip gitmesi önemlidir. Sinemanın bir "ziyaret" olduğunu söylüyor Badiou. Bu edim içinde "görüntü" kesilir, kurgulamr. Hareket engellenmiş, askıya alınmış, saptırılmış, durdurulmuştur. Sinema, ayrıca, yedinci sanat olarak diğer sanatlann artıbir'idir: Onlar üzerinde(n), onlardan hareketle, onları kendi kendilerinden eksilten bir dizge içinde çalışır. "Varlık, Varoluş, Düşünce" başlıklı bölümde bu kavramlar üzerinde yeniden düşünmeyi öneren Badiou, ürünleri üzerindcn bir BeckettMallarme karşılaştırması yapıyor: "Bclki dc Beckett ile Mallarmc arasındaki bütün fark budur: Birincisi ölümü yasakladığı gibi uykuyu da yasaklar. Uyanık kalmak gerek. îkincisine göreyse, şiirsel çalışmanın ardından sorunun askıya ahnması kurtancı kesintisayesinde gölgeye yeniden kavuşulabilir. Zira Mallarme bir Kitap'ın olanaklı olduğunu bir çırpıda sonsuza dek öne sürdükten sonra 'daha iyiyi gözeten dencmeler'le yetinebilir ve iki girişim arasında uyuyabilir. Bu noktada Mallarme'nin trlandalı bir uykusuzdan ziyade Fransız bir kır tannsı olmasını takdirle karşılıyorum." Alain Badiou'nun "Sanatlar îçin Küçük Bir Kılavuz" altbaşlıklı Başka Bir Estetik kitabını estetiğin içinden geçerek "başka bir estetik"e doğru yola çıkmayı göze alanlara, "kılavuz"lardan uzak duranlara, karşılaşmaları ve yeni sorulan sevenlere öneriyonım. • 2 006'da yayımlanan Sonsuz Düşünce başlıklı derlemesiyle tanıdığımız Alain Badiou'nun Başka Bir Estetik adlı çalışması, özenli çevirisi vc göz alıcı tasarımı ile okur önünde. Badiou'nun farklı bir estetiği arayan bu kılavuzu, bağımsız bir felsefe olarak yeni bir "okuma" giri şimi. Şiir, dans, tiyatro ve sinema koridorlarında yol alan, yeniden ve yeni bir bakışla yine şiire eğilen Badiou, bu alanlarda var olan sanat türlerinin ürettiği felsefeye, disiplirfierarası karmaşık ilişkiler bütünü içinde tarihsel olarak birbiriyle eşleşen sanat ve felsefeye bakıyor; bu düğümü anlaşılır kılma yolunda değerli bir katkı koyuyor. FELSEFİ KİMLİK SAPTAMASI Felsefe ve sanat arasındaki ilişkiyi, hakikat ile gerçcğe benzerlik arasındaki çizginin tespit edilmesine bağlayan yazar, didaktizm, romantizm ve klasisizm dışında, yeni bir şcma arayışına başvuruyor. Sanat görüşleri bakımından Marksizmin didaktik, psikanalizin klasik, Heideggerci yorumbilgisinin ise romantik olduğunu hatırlatan Badiou, bu üç şcmanın doygunluğa erişmiş olması, söz konusu unsurlar arasındaki düğümün çözülmesine, sanat ile felsefe arasındaki bağın kopmasına ve çöküsüne yol açtığını söylüyor. Öte yandan, Dadaizmden sitüasyonizme yüzyüın avangardlan, sanata "son verme" arzularıyla, sanatın yabancılaşmışlıgını ve sahiciİikten yoksunluğunu ifşa etmeleriyle didaktiktir. Didaktikromantik bir şema önerisi olarak ya da yaratıcı yıkımın mutlaklığı olarak düşünülcn avangard girişimler klasik karşıtıydı. Badiou, Başka Bir Estetik le, sanat ve felsefe arasında bir dördüncü düğümleme tarzı önerirken sanatsal sürecin tekiUiğine, bu sürecin bilimden ya da siyasetten ayıran indirgenemez farkLdığı temellendiren unsurlara odaklanSAYFA 6 mak gerckliliğine işaret ediyor. "Bir şiir nedir ve felsefe şiir hakkında ne düşünür?" gibi bir ilk soruyla, felsefi kimlik saptamalarına gidiyor. Platon'un idea felsefesinden yola çıkarak, modernler döneminde Mallarme ve Rimbaud'nun şiirleriyle kurduğu düzenek içindcki düşünce rejimleriyle, Platoncu yargıyı "tepetaklak" edişini, hem de Nietzsche'nin "tüm değerlerin tümden değerlendirimesi"yle yapmak istediğ'inden daha keskin bir biçimde gerçcklcştirdiğini ve böylece felsefe ile şiir arasındaki ilişkide can alıcı bir yer değiştirmeye yol açtığını örnekleriyle göstcriyor bu çalışma. Mallarme ve Rimbaud ile başlayarak Trakl'ı, Pessoa'y». Mandelstam'ı ve Celan'ı içine alan süreci irdeleyen Badiou, ilk soruya karşılık olabilecek görüşlerle sürdürüyor yeni düğüm arayışlarını: "Am« daha da derinde, kendimizi zihinscl olarak Pessoa'ya kaptırmamızın felsefenin modernliği hiçbir biçimde tüketmemiş olmasından ileri gelir. Öyle ki bu şairi okuduğumuz, onda bir buyruk keşfettiğimiz takdirde kendimizi ondan alamayız; henüz nasıl itaat edeceğimizi bilmediğimiz bu buyruk, şairin bizim için açüğı, Platon ile antiPlaton arasındaki yolu, yani hakiki bir çokluk, boşluk ve sonsuzluk felsefesinin yolunu tutmaktır. Tanrıların ebediyen terk ettiği bu dünyaya hakkını olumlayıcı biçimde verecek bir felsefe." Hakikatin bir boşluk şiiriyle başladığını, devam etme tercihiyle devam ettiğini ve yalnızca kendi sonsuzluğunun tükenmesiyle tamamlandığını söylüyor Badiou. Ebediyen kaybedilmiş şiir, kalıcılığın örnek bckçisidir aynı zamanda. Peki, kendini sabitlenmemiş olan şeye adamış, "efendi çıkmazından muaf" başka sanatlar da yok mudur? Doğaçlamanın, hareketliliğin, "tek bir kere"nin sanatları? Bizc ağırlıklannı unutturan hareketli bedenlere, dansa ne demeli? Ya Deleuze'e göre "zamanimge"nin akışı olan sinema? Ya günün birinde oyuncularının ve yönetmeninin kaybolacağı, dekorlarının depolarda çürümcyc terk cdilcccg'i, geriye hiçbir şeyin kalmayacağı tiyatroyu nereye koymaü? Peki, felsefe? Kamuya büyük ölçüde "açık" olan bu sanat türleriyle ilişkisinde ne yapmalı? Badiou, Başka BirEstetik'tc bu soruların karjılıklarını anyor. HİÇBİR YENİ AD SONUNCU AD DEÖİLDİR Dans, ZerdüştNietzsche'nin büyük düşmanı "ağırlık ruhu"na karşı çıkıyor. Badiou'ya göre de dans, her türlü ağır Badlou. Bask» Bir EsteOkto. sanat ve felrefe arasında bir dördüncü düOümleme tarzı Onerirken sanatsal sürecin tekllllOlne. bu süredn bHlmden ya da slyasettsn ayıran indirgenemez farklıltgı temellendiren unsurlara odaklanmak gerektlllOlne Isaret ediyor. viren: Aziz Ufuk Kıhç/Metis Yayuılart/166s. KİTAP SAYI 1082 Başka Bir Estetik/ Alain Badiou/ Çe CUMHURİYET