Catalog

16 Y Kırgızistan’a istikrar gelmiyor olsuzluk iddiaları dinmiyor, siyasi cinayetler Bakiyev’i yıpratıyor Gürol KIRAÇ C S TRATEJİ TUSAM Türkistan Araştırmaları Masası gkirac@tusam.net 4 Mart tarihinde yaşanan devrim, Kırgızistan’da yeni bir başlangıç, yeni bir umut olmuştu. Askar Akayev yönetimine 2000’li yılların başından bu yana tepkili olan Kırgız Türkleri, Kurmanbek Bakiyev’in önderliğindeki hareketle umutlanmış, ülkedeki sosyoekonomik sorunların ortadan kalkması için ortak bir irade sergilemişlerdir. Nitekim bu irade, 10 Temmuz 2005 tarihindeki devlet başkanlığı seçimlerinde yüzde 89’luk bir desteğe dönüşerek Bakiyev’i resmen devletin başına getirmiştir. K 2 ırgızistan’da Akayev yönetiminin devrilmesinin ardından iktidara gelen Bakiyev, istikrarı sağlamakta zorlanıyor. En önemli rakibi Feliks Kulov ile anlaşmasına karşın oluşturulmaya çalışılan kabine parlamentodan uzun süre onay alamadı. Akayev’e karşı birleşen muhalefetin iktidarda bir arada duramadığı gözlemleniyor. Meclis’in, hükümette kişisel inisiyatif doğrultusunda şekillendirilebilecek bir devlet yapısı oluşturulmasının engellenmesi adına 12 Eylül 2005’te sunduğu kanun tasarısının, Bakiyev tarafından veto edilmesi, parlamento ve hükümet arasındaki gerilimi artıran etkenlerden biri olmuştur. Bakiyev’e "İdari kurumlar, bakanlıklar veya hükümet komiteleri bünyesinde örgütsel yapı olarak oluşturulur" şeklinde sunulan tasarının veto edilme nedeni olarak, 8 Eylül’de meclisin "oluşturulabilir" sözcüğünü "oluşturulur" olarak değiştirmesi gösterilmiştir. Hükümetin yapısına ilişkin bu tasarının veto edilmesi, Meclis Başkanı Omurbek Tekebayev tarafından "siyasi kriz" uyarısıyla yorumlanmıştır. Bu iddialar ve gelişmelerin Kırgızistan’ın yeni hükümetinde bir krize yol açması muhtemel görünmektedir. Meclisin’in açıkça Bakiyev hükümetine yönelik suçlamalarda bulunması ise, yaşanan siyasi gerilimin ne derece ileri boyutlara taşındığının göstergesidir. Meclis 22 Eylül 2005 tarihinde, Bakiyev hükümetini, "yolsuzluk, rüşvet ve suç oranlarının, Akayev döneminde dahi görülmemiş seviyelere yükselmesine göz yummakla" suçlamıştır. Bunun yanı sıra, milletvekillerinden Kabay Karabekov "Devletin idari yapısı, bir mafya teşkilatına benzemektedir" diyerek üstü kapalı olarak Bakiyev’in daha derin konularla ilgisi olduğunu ima etmiştir. Cinayetler, Meclis, Devlet Başkanı açmazı aşsavcı Azimbek Beknazarov’un 19 Eylül 2005’te görevden alınması ve 51021 Eylül tarihlerinde işlenen üç cinayet sonrası milletvekilleri Curgalbek Surabaldiyev ve Bayaman Erkinbayev’in öldürülme Siyasi deprem var ırgızistan’da bağımsızlığın ilan edilmesinden sonra Akayev iktidarıyla geçen 14 yılın ardından, yaşanan gelişmelerle ülkenin siyasi tarihinde yeni bir sayfa açılmıştı. Çektikleri sosyal ve ekonomik sıkıntıların sona erdirilmesini bekleyen halk, 14 Ağustos’ta Bakiyev’in yemin ederek resmen göreve başlamasından sonra, beklentilerin aksine, sorunların çözümüne yönelik somut bir adım, bir başlangıç görememiştir. Kendi ekibini oluşturarak ve seçim öncesindeki mutabakat protokolü çerçevesinde, en önemli rakibi Feliks Kulov’u başbakanlığa getirerek göreve başlayan Bakiyev’in oluşturduğu bu yapı şu an pek çok kişi tarafından eleştirilmektedir. Bu kişilerin arasında parlamento üyeleri de yer almakta ve Bakiyev yönetimiyle meclis arasında ciddi tartışmalar yaşanmaktadır. Bakiyev’in meclise sunduğu yeni kabinede yer alan bazı isimler onaylanmamıştır. Onaylanmayanlar arasında "devrim"in önde gelen isimlerinden geçici Dışişleri Bakanı olarak görev yapan, Bakiyev’in yakın çevresindeki Roza Otunbayeva’da vardır. Bakiyev’in belirlediği isimlerle ilgili olarak çok çeşitli iddialar ortaya atılmaktadır. Eleştirilerin nedeni, Bakiyev’in oluşturduğu yeni kadronun, kendi yakın çevresindeki ve akrabalarının arasındaki isimlerden belirlenmiş olması olarak gösteriliyor. Bu kadrolaşma hareketi, milletvekilleri tarafından hoş görülmemektedir. Ülkede demokratikleşme adına yeni bir başlan K Bakiyev çabuk yıprandı. gıç yapılmışken ve halkın umutları masadayken, Bakiyev’in, Akayev benzeri bir kadrolaşma hareketine girişmesiyle ilgili yaşanan tartışmalar, halkın gözünde, yeni başkan adına eksi puan olmuştur. Konuyla ilgili olarak 13 Eylül 2005’de, Bakiyev’in devlet başkanlığı seçimlerindeki en ciddi rakibi olarak görülen Tursunbay Bakir Uluu’nun "İktidarın, akrabalarını devlet kademelerine atamaya bir son vermesi gerektiğini" belirtmesi önemlidir. Bakir Uluu, "Çatal bıçak tutmasını bilmeyen bir yabancı dili dahi konuşamayan insanlar, Kırgızistan’ın imajına zarar verir" açıklamasıyla, atanan kişilerin yetersizliğine de vurgu yapmıştır. Gerçekte bu kadrolaşma hareketinin bu denli büyük tepki çekmesi ve eleştirilmesinin en büyük sebebinin, Bakiyev ve çevresindekilerin devletin siyasi ve mali kaynaklarını idare etme gücüne kavuşması ile bürokraside rüşvet ve yolsuzluğun artacağı endişesi olduğu öne sürülmektedir. Akayev döneminde yaşanan benzer örnekte, aile üyelerinin ve Akayev’in klanının ülkedeki tüm rantı paylaştıkları, ülkede yaşanan ekonomik sıkıntıların Akayev iktidarının devletin parasını gasp etmesine bağlı olduğu iddiaları, halen yargı sürecinde bulunan pek çok rüşvet ve yolsuzluk dosyasının bulunması, Bakiyev’in bu siyasi manevralarının da benzer bir yapı oluşturmaya yönelik çalışmalar olduğu iddialarını gündeme taşımıştır. leri, Bakiyev yönetimiyle meclis arasında yaşanan siyasi krize, bir yenisini daha eklemiştir. Milletvekili Bayaman Erkinbayev ile Karasu kentindeki bir rant kavgası yüzünden karşı karşıya gelen Abdalil Yunusov’un, 5 Eylül 2005 tarihinde Karasu kentinde vurularak öldürülmesiyle başlayan olaylar, daha sonra Başsavcı Azimbek Beknazarov ve yardımcısı Nurlanbek Canaliyev’in, Bakiyev tarafından bu cinayetin ve diğer bazı olayların araştırılmasında ihmaller yaptığı iddia edilerek görevlerinden azledilmesi ve bundan iki gün sonra 21 Eylül’de Erkinbayev’in evinin önünde vurularak öldürülmesiyle çözümü güç bir zincir oluşturmuştur. Diğer olay ise, Askar Akayev’e yakınlığı olduğu iddia edilen milletvekili Curgalbek Surabaldiyev’in 10 Eylül 2005’te yine başkent Bişkek’te gündüz saatlerinde ofisinin önünde vurularak öldürülmesidir. Polisin, aynı gün düzenlenen olağanüstü meclis oturumunda, bu cinayetin politik konularla ilgisi olmadığını açıklaması, kimi çevrelerce cinayetin hemen ardından yapılan acele bir yorum olarak eleştirilmiştir. Milletvekillerinden Kubat Baibolov’un Institute for War and Peace Reporting (IWPR)’e verdiği demeçte "Cinayetin politik motivasyonlu bir malmülk davası yüzünden" meydana geldiğine inandığını belirtmesi kafalarda soru işaretleri oluşturan diğer bir açıklamadır. Akayev döneminde Feliks Kulov’la birlikte önemli muhalefet liderlerinden biri kabul edilen Azimbek Beknazarov, görevden alındıktan sonra, 20 Eylül’de düzenlediği basın toplantısında "Bakiyev’le birlikte üst düzey devlet görevlileri arasında rüşvet ve yolsuzluğun yaygınlaştığını ve kendisinin bu konu üzerindeki gayretli çalışmaları sebebiyle, siyasi nedenlerle görevinden alındığını" belirtmesi, durumu çözümü güç noktalara taşımıştır. Kırgızistan’daki bazı sivil toplum kuruluşları tarafından Beknazarov’un görevden alınmasıyla ilgili kamuoyuna ? B