Catalog

PIERRE SORLIN’DEN ‘İTALYAN ULUSAL SİNEMASI’ Beyazperdeden İtalya! Pierre Sorlin, Deniz Arslan’ın çevirisiyle VakıfBank Kültür Yayınları tarafından yayımlanan İtalyan Ulusal Sineması adlı incelemesinde, İtalya’daki ilk sinema gösterimlerinin yapıldığı 1896’dan 2000’e uzanan dönemi; filmleri, yönetmenleri, oyuncuları, türleri ve değişen seyir kültürüyle birlikte ele alıyor. yeri de bu dönemde DUYGU AYDEMİR belirginleşiyor. Roma’nın geceleri ŞÖLEN BAŞLIYOR! ve Milano’nun yeni Roma’nın savaşın izini taşıyan sokak- yaşamı kadar kame- ları, Sicilya’nın köyleri, Milano’nun ışık- ranın bakışı da de- lı vitrinleri, otomobillerle dolan bulvarlar, ğişiyor. Michelan- gece kulüpleri, taşradan büyük şehre ge- gelo Antonioni’nin len aileler... Gece’sinde (1961), Pierre Sorlin’in İtalyan Ulusal Marcello Mastro- Sineması’nda* bir ülkenin sinemayla iliş- ianni ile Jeanne kisi bu görüntüler arasında beliriyor. Moreau’nun canlan- Çalışmada, İtalya’daki ilk film göste- dırdığı çiftin arasın- rimlerinin yapıldığı 1896’dan 2000’e uza- da olaydan çok sus- nan dönemde sinema; seyircisi, yıldızla- kunluk ve mesa- rı, stüdyoları ve popüler türleriyle canlı bir fe ağırlık kazanıyor; kültür olarak ele alınıyor. Monica Vitti de bu dünyanın önemli yüz- Sinemanın İtalyan kentlerine yerleş- lerinden biri olarak seyircilerle buluşuyor. tiği ilk yıllar bile gösterişten uzak değil. Antonioni’nin Batan Güneş’inde (1962) Figüran ordusu, geniş dekorlar ve antik Vitti, bu kez modern kentin duygusal be- Roma’nın ihtişamı, Enrico Guazzoni’nin lirsizliklerini taşıyan ana karakterlerden Quo Vadis?’inde (1913) şölenleşiyor. biri olarak öne çıkıyor. Giovanni Pastrone’nin Cabiria’sı Fellini’nin 8½’sinde (1963) ise Mastro- (1914) ise bu çizgiyi daha ileri taşıyor: ianni, yaratma sıkıntısıyla boğuşan yönet- Cenova limanında işçi olan Bartolomeo men Guido’yu canlandırıyor; anılar, düş- Pagano’nun canlandırdığı Maciste, film- ler ve fanteziler birbirine karışıyor. deki rolünden çıkarak seyircinin benim- Aynı oyuncunun bir- sediği güçlü ve iyiliksever kaç yıl içinde gazeteci, ya- bir kahramana dönüşüyor. zar ve yönetmen kimlikleriy- Sessiz dönemin yıldız le farklı filmlerde belirmesi, kültüründe Lyda Borelli ile Mastroianni’yi yalnız tanınan Francesca Bertini’nin ye- bir yıldız yüzü olmaktan çı- ri de ayrı; sözün olmadığı karıp dönemin değişen erkek perdede bakış, jest, duruş ve karakterleriyle buluşturuyor. beden oyunculuğun başlıca GÜNDELİK YAŞAMIN araçları haline geliyor. Bu erken sinemanın gör- YÜREĞİNDEN İTALYAN sel karakterinde stüdyolar MİZAHI! kadar ışığın ve mekânın da Bu değişimin başka bir payı var. yüzü komedide ortaya Avrupa’nın büyük çıkıyor. Salonları dolduran stüdyoları arasındaki İtalyan filmler ülkenin gündelik yapıları, cam duvar ve yaşamını yüreğinden tavanlarıyla doğal ışıktan yakalıyor. Totò’nun yararlanıyor. kelimeler, aksanlar, jestler Kameramanlar stüdyo dışı- ve yanlış anlamalarla na çıktıklarında ise manzara- kurduğu mizah, bölgesel yı yalnız fon olarak kullanmı- farklılıkların hâlâ güçlü yor; dağlar, göller, mimari ve olduğu İtalya’nın seslerini değişen gün ışığı görüntünün perdeye taşıyor. kuruluşuna katılıyor. Savaş sonrası stüdyo sisteminde yetişen SAVAŞ VE NEOREALİZM! DEĞİŞİMİN YÜZÜ VE PERDEDEKİ Vittorio Gassmann, Alberto Sordi ve Ugo Tognazzi’nin Savaşın ardından bu görkemli dünyanın yerini bambaşka İTALYA’YA YANSILARI... oyunculuğunda ise eski kuşağın romantik üslubundan farklı, görüntüler alıyor. daha alaycı ve kuşkucu erkek tipleri beliriyor. Perdedeki İtalya birkaç yıl içinde yeniden değişiyor. Eko- Neorealizm kitabın önemli duraklarından biri ancak Sor- Dino Risi’nin Una vita difficile’inde (1961) Sordi’nin nomik büyüme, iç göç, tüketim, yeni iş alanları ve otomobil lin onu sonradan belirlenmiş birkaç başyapıtın çevresinde canlandırdığı Silvio’nun idealizmi ile yaşamın dayattığı gündelik yaşamın görünümüne karışıyor. kusursuz bir akım olarak sunmuyor. uzlaşmalar arasındaki gerilim, komedinin dönemin Luchino Visconti’nin Rocco ve Kardeşleri’nde (1960) “Neorealizm: Mitler” başlığı bile terimin çevresinde za- davranışlarını ve zaaflarını yakalayan keskin bir alana Alain Delon’un canlandırdığı Rocco’nun da içinde bulun- manla oluşan yekpare anlatıya koyduğu mesafeyi gösteriyor. dönüşebildiğini gösteriyor. duğu güneyli aile Milano’da kendine yeni bir yaşam kurma- Roberto Rossellini’nin Roma, Açık Şehir’i (1945), An- ya çalışıyor. na Magnani’nin Pina’sıyla savaşın henüz çok yakın oldu- SPAGETTİ WESTERN’LER... Aynı yıl Federico Fellini’nin Tatlı Hayat’ında Marcel- ğu bir kentin belleğini taşırken Vittorio De Sica’nın Bisiklet Popüler sinemanın enerjisi western’lerde başka bir biçim alı- lo Mastroianni’nin gazeteci Marcello’su, yıldızların ve gece Hırsızları’nda (1948) çalınan bir bisiklet, Antonio Ricci’nin yor. Amerikan türünün tanıdık dünyası İtalya’da yeniden ku- işini ve ailesinin geleceğini sarsıyor. yaşamının çevresinde dolaşırken Roma bambaşka bir sahne- rulurken kesin ahlaki sınırlar gevşiyor, kahramanlar sertleşi- ye dönüşüyor. Luchino Visconti’nin Yer Sarsılıyor’u (1948) ise Sicilyalı yor, diyalogların yerini uzun bekleyişler ve ani şiddet alıyor. balıkçıların yaşamına yöneliyor. Aynı başlık altında buluşan Mastroianni’nin Marcello’su, gösterişli çevrenin içinde- Başlangıçta küçümseyici bir adlandırma olan “spagetti bu filmler ortak bir reçetenin tekrarları olmaktan çok gerçe- ki huzursuzluğu taşıyan karaktere dönüşüyor. Oyuncunun western”, kısa sürede uluslararası bir seyirciye ulaşıyor. En- ğe farklı yönlerden yaklaşan çalışmalar olarak beliriyor. uluslararası ölçekte tanınan İtalyan sineması imgesindeki nio Morricone’nin müziği de görüntünün arkasında duran 8 3 Eylül 2026