Catalog

H. HANDE ORHON ÖZDAĞ’DAN ‘İran Rejimini Anlamak’ meyen tek cumhur- REJİMİN MEŞRUİYET KAYNAĞI: KAAN EROĞUZ başkanı olarak Mah- DEVRİM MUHAFIZLARI mud Ahmedinejad Şah döneminden kalan düzenli ordunun yanı sıra r. H. Hande Orhon Özdağ, kısa süre önce İmge Devrim Muhafızları Ordusu ve ona bağlı Besic gibi pa- (2005-2013), bu hiz- Kitabevi tarafından yayımlanan İran Rejimini ramiliter yapıların oluşturulması, rejimin güvenliğini bin önemli figürleri D Anlamak - Kaf Dağının Ardı isimli çalışmasın- arasında. korumak için gerçekleşen askeri önlemlerden biri ola- da, İran’ın ve ondan ayrı düşünemeyeceğimiz İran’da- Devrim değerle- rak değerlendiriliyor. ki İslami rejimin kısa panoramasını sunuyor. rinin radikal şekil- Özellikle, paramiliter bir yapılanma olarak hem askeri Altı bölümden oluşan çalışma, İran’daki tarihsel güç hem de sivil giyimli insanlardan oluşan Besic, yazara göre de savunulması ge- ve egemenlik ilişkilerini özetledikten sonra 1979 tarihli bir tür rejimin ideolojik polisi olma misyonunu taşıyor. rektiğinin altını çi- İran İslam Devrimi’ne giden süreci ve sonrasındaki ge- Bu anlamıyla, 1979 Devrimi sonrası oluşturulan Devrim zen bu hizip, siyasal alanda ulemadan çok teknokratla- lişmeleri İran’ın sınıfsal yapısını ve bu yapı içinde ule- Muhafızları Ordusu ve ona bağlı paramiliter yapılar İran ra alan açmaya çalışan bir yaklaşımı takip etmiştir. manın özel konumunu da ortaya koyarak açıklıyor. rejiminin meşruiyet sağlama kaynaklarını oluşturuyor. Yazarın da belirttiği üzere, tüm bu siyasi hiziplerin REJİMİN İKİLİ YAPISI Bu yapılar, toplumda güvenlik kaygısını istikrarlı bir mücadele alanı ise cumhurbaşkanlığı seçimleri üzerin- İran rejimini anlama amacını kitabının merkezine şekilde yeniden üreterek varlıklarını sürdürüyor. den gerçekleşmektedir. yerleştiren yazar, modern ve dini kurumlar ile teolo- H. Hande Orhon Özdağ’ın yazdığı gibi, “Sonuçta Her ne kadar hiziplerin siyasi süreçlerde etkisi ol- jik otoritenin iç içe geçtiği İran rejiminin, ikili bir yapı İran rejimi ayakta kalabilmek için, güvensizlik sarma- sa da dini liderliğin gücü kendini, Cumhurbaşkanlığı üzerine kurulu olduğunu belirtiyor. lı üzerine konuşlanmış bir güvenlik devleti haline gel- adaylıkları ve seçim süreçlerinde de göstermektedir. Bu ikili yapı, ilk olarak cumhurbaşkanlığı, meclis ve di. Hamaney, iktidarının meşruiyetini sandıktan değil, KAF DAĞININ ARDI... anayasa gibi modern devlet kurum ve aktörlerini kap- Devrim Muhafızları’nın silahlarından aldı.” Özdağ çalışmasında, İran’ın 1979 sonrası geçirdiği sarken aynı zamanda İran’daki resmi güç piramidinin İRAN’DA SİYASİ HİZİPLER en tepesinde bulunan dini / ruhani liderin modern ku- siyasal ve toplumsal süreçleri aktörleri ve maddi Kitabın, “İran’da Siyasi Hizipler: Çatışmalar ve rumları istediği gibi zayıflatabilmesine olanak sağla- süreçleri hesaba katarak değerlendirmenin yanı sıra Pragmatizm” başlıklı alt bölümü, İran siyasetindeki yan Velayet-e Feqih gibi geleneksel otoritenin varlığını İran hakkında Türk okuyucuların tabularını yıkabilecek siyasi hizipleşmelerin arka planına ilişkin tarihsel da içinde barındırıyor. sonuçlara da ulaşıyor. bir özet sunuyor. Bu haliyle melez bir yapıya sahip olan İran rejimin- Bu sonuçlar şu şekilde özetlenebilir: Özdağ’a göre, İran’daki siyasi hizipleşmeleri üç te- de, İslam Devrimi’nin kök salması modern devlet oto- Ulema ve dini liderlik üzerine kurulu olan İran re- mel siyasi kümelenme üzerinden okumak olanaklı: ritesinin gücünü dini/ruhani otorite lehine zayıflatıyor. jimi, oluşturduğu idari ve askeri yapılarla her ne ka- Bu çerçevede bu hizipleşmelerden ilkini, İran İslam İran’ın ilk dini / ruhani lideri Ayetullah Ruhullah Hame- dar rejimin ayakta kalmasını sağlayacak gücü konsoli- Devrimi değerlerini en radikal şekilde savunan radikal- ney ile başlayıp Ayetullah sonrası Ali Hameney ile devam de ediyor olsa da aynı zamanda süreklilik arz eden bir muhafazakâr grup oluşturuyor. eden dini liderlik, 2026’da ABD’nin Ali Hamaney’e kar- meşruiyet krizine de sebep olmaktadır. Yazara göre, radikal-muhafazakar hizip, şı düzenlediği suikast sonrası oğul Mucteba Hamaney’in “Dolayısıyla, İran’da kurulan iktidar güçlü olduğu “devrim değerlerini korumak bakımından dini lider seçilmesiyle devam ediyor. kadar kırılgan, köklü olduğu kadar tartışmalıdır.” muhafazakâr, modern öncesi yapılara ve toplumsal Dini liderler ise halk tarafından sekiz yıllığına seçi- Diğer taraftan, İran’daki yönetim biçimi, dışarıdan yaşamda uygulanacak katı Şeriat kurallarına len 88 üst düzey din adamından oluşan Uzmanlar Mec- sanılanın aksine oldukça esnek bir nitelik taşımaktadır: gösterdikleri yüksek teveccüh nedeniyle de geleneksel lisi tarafından belirleniyor. “Ulema, yüzyıllar boyunca toplumsal ve siyasal sağ eğilimli” olarak konumlanıyor. Özdağ’a göre bu yapı, İran’daki rejime bir yandan koşullara göre kendi konumunu yeniden tanımlamayı İkinci hizip; radikal-muhafazakâr grubun karşısında meşruiyet kaynağı sağlarken diğer taraftan da rejimin bilmiş, dini söylemi iktidarını meşrulaştıran bir konumlanan reformistlerden oluşuyor. iç denetim mekanizmasını gerçekleştiriyor. araç olarak farklı dönemlerde farklı biçimlerde Reformistler, siyasi katılımı genişletecek, hukukun Diğer taraftan, ruhani liderden sonra İran siyasetin- kullanabilmiştir.” üstünlüğünü tesis edecek ve sivil toplumu güçlendi- deki en güçlü figürü cumhurbaşkanı oluşturuyor. İran’ın günümüzde de devam eden ABD ve İsrail ile recek kimi reformların gerçekleşmesiyle, bir anlamda Yazara göre, yürütmenin gayri-teokratik ve sivil yü- olan savaşının rejimi zayıflatacağı düşünülürken güç- “İslami demokrasi” anlayışını savunuyor. zünü temsil eden cumhurbaşkanlığı makamı üzerinde lendirdiği, dış tehdit algısının ve İranlı üst düzey siya- Üçüncü hizip ise pragmatistler. Batı ile ilişkilerin ruhani liderliğin baskısı da görülüyor. si ve askeri yöneticilere düzenlenen saldırıların rejimi Nitekim, kitapta da bahsedildiği üzere, İran’daki normalleşmesi ve iç politikadaki bireysel özgürlükler tahkim ve halkı konsolide ettiği görülmektedir. cumhurbaşkanlığı adaylığı süreçlerinde Mir Hüseyin konusunda gerekli düzenlemelerin yapılması gibi ta- Ancak, bu konsolidasyonun kalıcı bir rıza üretimine yol Musevi, Mehdi Kerrubi ya da ABD saldırılarında öldü- lepleri taşıyan pragmatistler ile reformistler arasın- açmasının önündeki engeller de kitapta vurgulanmaktadır. rülen Ali Laricani gibi güçlü isimlerin de cumhurbaş- da dış politika anlayışında ciddi bir ayrılığın olmadığı H. Hande Orhon Özdağ’ın kitabı, İran hakkındaki kanlığı adaylıklarının engellendiği görülüyor. vurgulanıyor. Farklılıklar büyük ölçüde iç politika ala- tüm bu bilgileri ve düşündürücü soruları içermesiyle Kaf Üçüncü bölümde ayrıntılı olarak ele alındığı gibi, nında görünür hale geliyor. Dağı’nın ardını görebilmemize olanak sağlamaktadır. n İran rejiminin 1979 Devrimi sonrası yeni düzeni tah- Özdağ, bu üç siyasi hizbe dördüncü olarak İran’da kim etmek için ortaya koyduğu düzenlemeler sadece 2000’li yıllarda iktidara gelen “yeni-köktenciler” ve- İran Rejimini Anlamak - Kaf Dağının Ardı / idari yönetim boyutuyla sınırlı değil. Askeri anlamda ya “yeni-radikaller” olarak isimlendirilen hizbi ekli- H. Hande Orhon Özdağ / İmge Kitabevi / da önemli güvenlik tedbirlerinin alındığı görülüyor. yor. İran İslam Cumhuriyeti’nin ruhban sınıfından gel- 151 s. / 2026. NERGİS ÖZKURAL KÖROĞLU, SELİN KARANA’DAN ‘21. YÜZYILDA KÜRESEL SİYASETİN DÖNÜŞÜMÜ’ ergis Özkural Köroğlu, Selin Karana, İmge Kitabevi Yayınları tara- hareketlere uzanan çok boyutlu gelişmelerin ele alındığı kitap, deği- fından yayımlanan 21. Yüzyılda Küresel Siyasetin Dönüşümü’nde şen dünyayı anlamak isteyen okuyuculara hem teorik hem de analitik N hem teorik derinliği hem de güncel analizleriyle yeni dünya düze- bir bakış açısı sunuyor. Küresel düzenin ideolojik ve normatif kırılmala- nine ilişkin kapsamlı bir kavrayış sağlamayı hedefliyorlar. rına dikkat çeken çalışma, okuyucuyu yalnızca bugünü anlamaya değil, geleceği sorgulamaya da davet ediyor. Küresel siyasetin 21. yüzyılda geçirdiği derin dönüşümünü, tarihsel 21. Yüzyılda Küresel Siyasetin Dönüşümü’nde, eski Sovyetler Birliği kırılma anlarıyla birlikte kapsamlı şekilde analiz ediyorlar. coğrafyası ve oOtadoğu gibi kritik bölgelerdeki güç mücadeleleri in- Neoliberal sistemin tıkanması, Batı merkezli değerlerin gerileyişi, celenirken aynı zamanda yapay zekâ, dijital ekonomi ve post-truth ça- otoriter yönetimlerin yükselişi, yapay zekânın politik ve toplumsal et- ğın yarattığı belirsizlikler de dikkate alınıyor. n kileri ile artık uluslararası ilişkileri yalnızca güç dengeleri üzerinden an- lamak mümkün değildir. 21. Yüzyılda Küresel Siyasetin Dönüşümü / Nergis Özkural Bu bağlamda salgından savaşlara, teknolojik devrimlerden toplumsal Köroğlu, Selin Karana / İmge Kitabevi Yayınları / 257 s. 7 3 Eylül 2026