Catalog

Yapay zekâ nereye kadar? Jasmine Warga, Mars’a Seyahat’iyle iç içe yolculuklara çağırıyor bizi. Anlattığı içtenlikli sevgi öyküsüyle onun dünyasından kendi gerçeğimize uzanıyoruz. Gezgin Metanet’le ve ona emek veren bilim insanlarının sabrıyla yakın gelecekte heyecan dolu soluklar alıyoruz. Her geçen gün yaşamımızı daha çok kucaklayan (kuşatan mı desek...) yapay zekâ gerçeğinin yakın- uzak gelecekte yakalayacağı noktalara dışarıdan, kimi anlar da tam da yanı başımızdan cesaretle bakıyoruz. Öykümüzdeki adıyla yepyeni bir fısıldadığı, robotların (yakın-uzak) bir gün kayıt ve Y. BEKİR YURDAKUL “gezgin”. Kodlarını öncelikle iki analizin ötelerine de yelken açacağı oluyor. bilim insanı, Xander ve Rania Sophie’nin öykümüzdeki rolü Rania’nın “minik aman zaman düşünürüm, çağlar yazıyor. Adını, okullarda yapılan bir kuşu” / çocuğu olmakla sınırlı değil. içinde nasıl bir dönemdeyiz; çok yarışmayla çocuklar koyuyor. Aşina olduğumuz kendi gerçekliği içinde Z mu şanslıyız, değilse hızla bir Jasmine Warga, kurgusunu yaşarken bir yandan da annesinin de büyük yapaylığa doğru mu koşmaktayız? büyük oranda alandaki bilimsel emeği olan Metanet’e mektuplar yazıyor. Kısıtlı ulaşım ve iletişim olanaklarının çalışmalara ve eldeki verilere Başlarda -annesiyle geçiremediği zamanları sınırladığı, çok da geride kalmamış yaslasa da anlatısını araya çaldığı inancıyla- kızıp kıskansa da Metanet’in zamanlardan, şu gökadamızda hatta giren inanılmaz ve keyifli düşsel Mars’ta; yıllar önce sessizleşen gezgin Cesaret’i daha da ötesinde başka dünyaların, bölümlerle şaşırtıcı bir noktaya bulup çevrimiçi olmasını sağlamakta; toprak, kaya yaşamların varlığına kafa yorduğumuz taşımayı başarıyor. örnekleri almakta, özellikle tuz içeren örnek ya da günlere doğru aktı zaman. Bir yanıyla günümüzün, her özellikle de fosil bulmakta başarılı olmasını istiyor. Buluşlar, keşifler derken boyutta birebir ilişkilerine mercek Çünkü çok zor ve pahalı olan Dünya’ya geri Dünya’mızın hâlâ “varamadığımız” tutarken bir yanıyla da başta dönüş ancak o zaman mümkün olabilir. yerleri olsa da ilgi ve merakımız Mars, evrenin hâlâ büyük oranda epeyce bir zamandır gökyüzünde, YETİNMEK Mİ, DAHA FAZLASI İÇİN saklı gerçeği üstüne merakımızı yıldızlarda, varlığından arada kuşku ÇABALAMAK MI? düşlediğimizin ötesine taşıyor. duysak da başka dünyalarda. Farklı odalarda hazırlanan iki gezginin, Yolcu YAZARIN ASIL DERDİ BAMBAŞKA ve Metanet’in (çok geçmeden Uçarı da katılacak ARTIK HAYATIMIZIN PARÇASI Merakımızı besleyişi, hepimizi şaşırtıcı anlara aralarına, onu da seveceksiniz) aralarındaki Son yıllarda eriştiğimiz başka bir gerçek de taşıma becerisi bir yana Warga’nın asıl yaklaşımı, konuşmalarında tanık olduğumuz bir olgu da yapay zekâ oldu. yapay zekânın, bize özgü olduğundan bugün için Yolcu’nun alabildiğine gerçekçi oluşu, veriliyle Öyle ki Özge Doğar’ın da deyişiyle “artık asla kuşku duymadığımız duyu ve duygularımıza da (kendi varoluşuyla) yetinme tavrına karşın geleceğin teknolojisi değil; bugünün, gündelik yarınlarda sahip olabileceği yaklaşımı / düşüncesi. Metanet’in bitip tükenmez öğrenme merakı ve 1 hayatın bir parçası” yapay zekâ. Metanet, aynı laboratuvar ortamında hazırlanan başta duygular olmak üzere insan gerçeğine ilgisi. Şimdi kendimizi ortasında bulduğumuz öteki gezgin Yolcu ve bütün teknolojik ürünlerle Öyle ki Yolcu, sıklıkla uyarıyor Metanet’i, bu tartışmaysa yapay zekânın -edebiyatta da- nereye kendi aralarında ve sessizce iletişim kuruyor, soh- yönelişi ve her zaman tehlikeli sonuçlar doğuran kadar uzanabileceği / varabileceği. bet ediyor, çalışmaların seyri üzerine tartışıyor. duyguların Mars’taki görevini olumsuz etkileyeceği “Çünkü yapay zekâ; deneyimleri yaşamıyor, verilerden Hazırlık sürecinde Xander, özellikle de işine konusunda. 2 öğreniyor... üretilmiş metinleri analiz ediyor.” aşkla bağlı, evinden ve çocuğundan (Sophie) Yer yer “Haksız da sayılmaz Yolcu!” diye Belki de bugünün gerçekliğidir yapay zekâya uzak kalan Rania’nın bütün konuşmalarına kulak düşünmekten alamıyoruz kendimizi çünkü ilişkin bu saptamamız ya da kabul gören misafiri oluyor ve onlardan insani duyguları ve yolculuk yaklaştıkça daha çok korkuyor Metanet; değerlendirmelerimiz. yaklaşımları öğrenip kaydediyor. Mars’a gitmekten, inişte çakılmaktan, kızıl Oysa edebiyatçılar, çağlar boyunca olduğu gibi, Evet, şimdilik kaydedip analiz ediyor ne ki gezegenin yoğun toz bulutuna yakalanmaktan... yine başka bir şey söylüyor. Warga’nın gönlünden geçirdiği ve alttan alta Bir şey daha: Geriye dönememekten! Tıpkı Jules Verne’in Ay’a ve denizler Ancak madalyonu her an çevirmekten altına seyahatleri, Ali Baba ve Kırk de geri durmuyor: Adının hakkını Haramiler masalının temassız açılan vermekte de “öğrenme” isteği denli mağara kapısı gibi. Yüzlerce örnek kararlı Metanet. sıralanabilir edebiyatın önce demelerine… Hep söylerim, Türkçemizde yazılmamış bir anlatıyı sevinçle METANET’İN MERAKI VE okuyorsak buradaki çevirmen payını da YAPAY ZEKÂ unutmamalıyız. Yapay zekâ üzerine merakımın ve Ütopik bir bilimkurgu olmasının okumalarımın arasına sızıveren Mars’a ötesinde aslında bir sevgi öyküsü Seyahat’inde Jasmine Warga’nın olarak zamanda yolculuklarımıza büyük da benzer bir öngörüyle okurunu renk katan Mars’a Seyahat için Şiirsel heyecanlandırmayı hatta şaşırtmayı Taş’ın emeğini de alkışlayalım. başardığını belirtmeliyim. 1 Matt Rockefeller’ın kapak görseli kimi Çocuk Kitaplarında Yapay Zekâ, ayrıntıları fısıldasa da Mars’a yolculuğun Özge Doğar, BirGün Kitap, Sayı: 295, kahramanının kimliği üzerine farklı 14 Ağustos 2026, s. 11. şeyler (Neşeli bir ütopyaydı kapımı 2 agy, s. 11 çalan, belki de ilk yolcu ulaşıyordu Mars’a Seyahat / Jasmine Warga Mars’a!) düşünmüştüm. Çok geçmeden tanışıverdim Metanet’le. / Resimleyen: Matt Rockefeller / Çeviren: Şiirsel Taş / Domingo / 310 Metanet, Mars’ta incelemeler yapmak üzere tasarlanmakta olan bir robot. s. / 12+ / 2026. Desen: MATT ROCKEFELLER 14 3 Eylül 2026