Catalog

AMANDA PETERS’TAN ‘YABAN MERSİNİ TOPLAYICILARI’ ‘Hatırlamak, adaletin ilk adımıdır!’ Edebiyat, kimi zaman bireysel bir hikâyeden yola çıkarak aktarım gibi evrensel temaları da incelikli bir anlatımla ele alıyor. kolektif belleğin en derin katmanlarına dokunur. Peters, kişisel aile hikâyelerinden beslendiği romanında, yerli Amanda Peters’ın uluslararası çok satan, ödüllü romanı Yaban toplulukların tarihsel görünmezliğini ve edebiyatın empati Mersini Toplayıcıları (Çeviren: Aslı Perker / Beyaz Baykuş kurma gücünü derin bir duyarlılıkla yansıtıyor. Yayınları), tam da bu noktada duruyor. Amanda Peters ile 2023 Barnes & Noble Discover Prize, 1960’ların Kuzey Amerika’sında bir Mi’kmaq ailesinin sarsıcı kaybı 2024 Kanada Suç Yazarları Derneği (CWC) En İyi İlk Suç Romanı, üzerinden ilerleyen roman, bir gizemin izini sürüyor. 2024 Dartmouth Kitap ve 2024 Andrew Carnegie ödüllerini Bununla da kalmıyor; kimlik, aidiyet, travma ve kuşaklararası kazandığı Yaban Mersini Toplayıcıları romanını konuştuk. dığı için daha değersiz ALİ ÇELEBİ görüldü. 1960’lar ve 70’ler- ‘AİLEM BİR Mİ’KMAQ YABAN deki politik atmosferle MERSİNİ TOPLAYICISIYDI’ birlikte Yerli edebiyatı n Yaban Mersini Toplayıcıları, güçlü bir yazılı biçimde daha gö- kayboluş sahnesiyle başlıyor. rünür olmaya başladı. O Ruthie’nin kayboluşu sizin için yalnızca zamandan beri insanlar dramatik bir olay mıydı, yoksa romanın mer- Yerli yaşamını Yerli in- kezine yerleştirmek istediğiniz daha geniş bir sanların kendi anlatım- tarihsel gerçekliğe açılan bir kapı mıydı? larından okuyabiliyor. AMANDA PETERS - Konuştuğum bazı yazar- Edebiyatın empati ya- lar, yazarken bir temaya bağlı kalmadıklarını; yal- ratma gücü olduğuna ina- nızca içlerinden geleni, kalplerinde ne varsa onu nıyorum ve bugün dün- yazdıklarını söylüyor. Ben de buna inanıyorum. yada en çok ihtiyacımız Bu romanı yazmaya başladığımda, kayıp ve olan şey de bu. Empati, öldürülen Yerli kadınlar ve kız çocukları üzeri- anlayışı doğurur. ne bir kitap olarak değerlendirilmesini hiç dü- Romanın dili ve anlatım tonu oldukça sa- n şünmemiştim. kin ve ölçülü; buna rağmen duygusal etkisi Amacım, tek bir korkunç olayın ve bundan son derece güçlü. Bu dengeyi nasıl kurdunuz? etkilenen insanların yaşamlarında yıllar boyun- PETERS - Bu, benim de pek yanıtlayamadı- ca nasıl dalga dalga yayıldığını anlatmaktı. So- ğım sorulardan biri. Sanırım bilinçli bir şey de- nunda ise yol, aileye çıktı. ğil, sadece yazma biçimim böyle. Öğrencileri- n Roman, 1960’larda Kuzey Amerika’da- me de bazen yaratıcılığın bir gizem olduğunu ki yerli toplulukların görünmezliğini ve maruz ve akışına bırakmamız gerektiğini söylüyorum. kaldıkları sistematik kayıtsızlığı çok çarpıcı bir Yaban Mersini Toplayıcıları dünya çapın- n şekilde yansıtıyor. Yazım sürecinde sizi en çok da büyük ilgi gördü. Sizce farklı kültürlerden etkileyen tarihsel gerçeklikler nelerdi? okurlarla en güçlü şekilde bağ kuran evrensel PETERS - Beni en çok etkileyen tarihsel ger- duygu hangisi? çekliklerden çok babamın anlattıklarıydı. PETERS - Umarım okurlar hikâyeden, zaman Babam 1960’lar ve 70’lerde Maine’de, kardeşle- ve trajedinin ötesinde süren aile sevgisini çıkarıyor- ben de beyaz ve Mi’kmaq kökenli, karma bir kimli- ri ve büyükannelerimle birlikte çalışan bir Mi’kmaq dur. Ayrıca Yerli halkların, maruz kaldıkları her şe- ğe sahibim ve bu konuda zorluklar yaşadım. Belki yaban mersini toplayıcısıydı. ye karşın sevgi ve neşe dolu olduklarını da görebil- de Norma’yı yazmak benim için bir tür terapiydi. Bu hikâyeleri büyürken dinledim ve bu romanı melerini isterim. n Yaban Mersini Toplayıcıları’nda aile bağla- yazmamda en büyük esin kaynağım onlar oldu. rı çok merkezi bir yerde duruyor. Ancak aynı za- KAYIP VE KAÇIRILAN YERLİ ÇOCUKLAR! manda kayıp ve yasın kuşaklar boyunca aktarıla- ‘IRKÇILIK HÂLÂ VAR!’ Son yıllarda kayıp ve kaçırılan Yerli çocuklar n bileceği fikri de güçlü. Travmanın gerçekten ku- n Ruthie’nin kayboluşuna hem kurumların ile kadınlar meselesi yeniden gündemde. Romanı- şaktan kuşağa geçtiğine inanıyor musunuz? hem de toplumun verdiği tepkiler oldukça çarpıcı. nızın bu tartışmanın bir parçası haline gelmesi si- Sizce bu kayıtsızlık, bireysel bir trajedinin öte- PETERS - Evet, inanıyorum. Yaşlılardan travma- zin için ne ifade ediyor? sinde daha geniş bir toplumsal ve politik soruna nın “kanda” olduğuna dair sözler duydum ve epi- PETERS - Birisi bana Yaban Mersini Toplayıcıları’nın, mı işaret ediyor? genetik araştırmalar da bunu destekliyor. bu meseleye “yumuşak bir giriş” sağladığını söyle- Romanda doğa özellikle yaban mersini tarla- n PETERS - Roman kurgu olsa da birçok Yerli ai- mişti. Eğer insanlar bu zor konu hakkında konuşma- ları- yalnızca bir mekân değil, neredeyse başlı ba- lenin gerçekliğine dokunuyor. ya başlamakta zorlanıyorsa ve kitabım bu konuda yar- şına bir karakter gibi. Bu sahneleri yazarken yerli Irkçılık o dönem son derece yaygındı ve üzülerek dımcı oluyorsa büyük mutluluk duyarım. kültürlerin doğayla kurduğu ilişkiyi özellikle vur- söylemeliyim ki bugün de hâlâ var. Hatta günümü- Roman aynı zamanda hatırlamak ve hatırla- n gulamayı hedeflediniz mi? zün politik ve toplumsal ortamında, bazı kesimler maya zorlanmak üzerine. Sizce toplumlar gerçek- tarafından teşvik edildiğini bile görüyoruz. PETERS - Bunun bilinçli bir tercih olduğunu ten unutur mu, yoksa bazı hikâyeler bilinçli ola- Bu nedenle geçmişte yaşananların ne kadar kor- sanmıyorum. Yerli kültürlerde toprak canlıdır ve bir rak mı unutturulur? kunç olduğunu hatırlatmak, bugün hâlâ insanla- iradesi vardır. Ona bir akraba gibi yaklaşır, öyle ko- PETERS - Her ikisi de. Yaş aldıkça hafızamın nuşur ve öyle davranırız. Bu nedenle doğanın bir rı nasıl etkilediğini göstermek ve geleceğe bunu ta- eskisi kadar güvenilir olmadığını görüyorum. An- karakter gibi var olması bana çok doğal geliyor. şımamak için birlikte nasıl hareket edebileceğimizi cak Kanada’daki Yerli halklar söz konusu olduğun- düşünmek önemli. da, hikâyelerimizin anlatılması çoğu zaman yasaktı. ‘EDEBİYATIN EMPATİ YARATMA GÜCÜ Elimizden geldiğince onları koruduk ama bazıları ‘KİMLİK MESELESİ ÜZERİNE ÇOK OLDUĞUNA İNANIYORUM. EMPATİ, muhtemelen kayboldu. Hikâyelerimiz yok edilmek YAZIYORUM ÇÜNKÜ...’ ANLAYIŞI DOĞURUR!’ istendi, fakat birçoğu hâlâ varlığını sürdürüyor. n Romandaki bir diğer güçlü hat da Norma ka- Kitap, okuru yalnızca bir kayboluşun gizemi- n Son olarak, bir okur olarak kitabın son say- n rakteri. Kimlik, hafıza ve aidiyet gibi temaları onun ne değil, aynı zamanda tarihsel bir adaletsizlik- fasını kapattığınızda onunla birlikte kalmasını en üzerinden işlemenizin özel bir nedeni var mıydı? le yüzleşmeye de davet ediyor. Sizce edebiyat, geç- çok istediğiniz duygu ya da soru nedir? mişte göz ardı edilmiş hikâyeleri görünür kılmada PETERS - Aslında romanı yazmaya başladığım- PETERS - “Bu gerçekten çok iyi bir hikâyeydi.” n nasıl bir rol oynayabilir? da Norma’nın pek bir sesi yoktu. Başta yalnızca Joe’yu düşünüyordum ama yazdıkça onun hikâyesi PETERS - Kanada’da yüzyıllar boyunca Yer- Yaban Mersini Toplayıcıları / Amanda kendiliğinden ortaya çıktı. li sözlü anlatı geleneği aslında edebi olmasına kar- Peters / Çeviren: Aslı Perker / Beyaz Kimlik meselesi üzerine çok yazıyorum çünkü şın “edebiyat” olarak kabul edilmedi, yazılı olma- Baykuş Yayınları / 280 s. 7 Mayıs 2026 7