Catalog

BETÜL ÇOTUKSÖKEN’DEN ‘ANTROPONTOLOJİNİN IŞIĞINDA EĞİTİM FELSEFESİ’ ‘Eşitsizliklerle başa çıkabilmenin yolu; laik temelli, etik nitelikli eğitim’ Maltepe Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Betül “uygulamalı felsefe” arka planında tartışıyor. Çotuksöken, Felsefenin Gör Dediği üçlemesinin Aile ortamındaki “yaygın eğitim” ile “kamusal-örgün eğitim”in önemi, farklılıkları, ortak paydaları; seküler ve laik temelleri Antropontolojinin Işığında Eğitim Felsefesi adlı üçüncü ve olan, etik nitelikli eğitimin neden gerekli olduğunu anlatıyor. son halkasında, eğitimi felsefi bir açıdan ele alıyor. Konuyu “metafelsefe”, “sistematik felsefe”, “felsefe tarihi”, Prof. Dr. Çotuksöken ile yeni incelemesini konuştuk. FİGEN ATALAY SEKÜLERLİK, LAİKLİK VE İNSAN HAKLARI Antropontolojinin Işı- n ğında Eğitim Felsefesi’nde yer alan tüm yazıların or- tak paydasında eğitimin, top- lumsal ve özellikle kamusal tabanlı olması gerektiği gö- rüşünün yer aldığını ve bü- tünlük izleğinin ancak sekü- ler toplum, laik devlet anlayı- şıyla gerçeklik kazanacağını söylüyorsunuz. Eğitim ne içindir, neyi amaçlamalıdır? bağlamında da bir araçsallaştırmayı içinde barındırıyor mu; BETÜL ÇOTUKSÖKEN - Kitabımda yer verdiğim ve si- yoksa çocuk insansal değerler eşliğinde, başta eğitim ol- zin de haklı olarak dikkati çektiğiniz noktalar, özellikle gü- mak üzere gereksinimlerle bağlantısı içinde hak öznesi ola- nümüzün gittikçe karmaşıklaşan dünyası için son derece rak mı karşılanıyor? önemli saptamaları içeriyor. Çocuğun içinde yer aldığı ailenin çocuğa olan ilgisi, ço- İnsan dünyası çok hareketli, insan karşılaşmaları artık cukla olan ilişkisi değer yargıları değil de gereksinim-de- çok çeşitli ve çok yoğun; üstelik yüz yüze karşılaşmaların ğer birlikteliğine dayalı olduğu takdirde söz konusu yaygın yanı sıra sanal ortamdaki ya da dijital dünyadaki, sosyal eğitimin nitelikli oluşundan söz edilebilir. medyadaki karşılaşmalar iyice artmış ve karmaşıklaşmış Nitelikli yaygın eğitim, nitelikli kamusal-örgün eğitimle durumda. tamamlanmalıdır; bu iki eğitim bağlamı birbirini bütünleme- Bir arada yaşayabilmenin ve yaşamanın tam anlamıyla lidir. Her ikisinin de ortak paydasında bilimsel bilgiye, in- homojen ya da benzeşik bir yapı oluşturamayacağı açık. san haklarıyla örülü etik bilgiye dayalı bir yapılanış ve işle- O zaman da bu durumda, toplumsallık çerçevesinde yiş söz konusu olmalıdır. farklı anlayışların, duruşların bir aradalığını sağlayacak olan toplumun seküler duruşu olacaktır. nın, özenli yazmanın, özenli eylemde bulunmanın temeli- ‘FELSEFECE DÜŞÜNME’NİN ÖNEMİ Toplumla kamunun da farklı kavramsal çerçeveler ni oluşturur. “Okulda Eğitim” başlıklı bölümden hareketle sor- n olduğu hesaba katılacak olursa kamuda hiçbir ayırımcılığa Yükseköğretimde felsefe öğretiminin çekiciliği nasıl mak isterim; okullar tekdüze mi olmalıdır, yoksa çeşitlilik n yol açılmaması için laik bir düzenin kurulması ve artırılabilir? Felsefe ders kitapları ve programları ile ilgi- içinde mi yapılanmalıdır? sürdürülmesi son derece yaşamsal bir rol oynayacaktır li önerileriniz neler? ÇOTUKSÖKEN - Seküler topluma dayalı kamusal ve laik düzen de kendini en çok laik nitelikli bir eğitim ÇOTUKSÖKEN - Kısaca şu iki boyut çok önemli: olanın bilgi temelli ve aynı zamanda her türlü ayrımcılığın ortamında somutlayacaktır. Felsefe bölümlerinde öğretim programlarıyla, bu prog- panzehiri olan laiklikle kurulması durumunda ancak Günümüz dünyasında insan-insan, insan-insan olmayan ramların uygulanışının gerekli ve yeterli koşulları üzerin- toplumsal ahlaka da ya da yerel-kültürel olana, değer ilişkilerinin sağlıklı bir biçimde oluşması ve sürdürülme- de durmak. yargılarına, duruma ve yerine göre, her bir tekil si sekülerlik, laiklik ve insan hakları dediğimiz kavramlar- İkincil olarak da felsefe bölümü dışındaki öğretim prog- karşılaşmada, özenli düşünmenin eşliğinde sınır çekmek la çerçevelenmiş olmayı gerektirir. ramlarında verilen öğretimin-eğitimin gerekli ve yeterli ko- mümkün olabilecektir. Dünyada hâlâ çok yaygın olan eşitsizliklerle, yoksulluk şulları üzerinde durmak. Bu belirlemeler çerçevesinde okullarda da çeşitlilik ola- ve yoksunluklarla, adaletsizliklerle başa çıkabilmenin yolu, En azından bu ikinci grup için eğitimde şu noktaya işaret bilir fakat belirlenen sınırlar özenle korunmalıdır. Hep ne her türlü var olanı dikkate alan insanların yetişmesine edilebilir ve özenle bunun üzerinde durulabilir: için? Ortak iyide buluşmak, kimseye ayrımcı muamelede olanak sağlayan seküler ve laik temelleri olan eğitimdir; Hangi alanda, hangi varlık alanında, hangi varolanlarla bulunmamak için. etik eğitimidir ve etik nitelikli eğitimdir. ilgisi içinde öğrenim görüyor ve eğitim alıyorsa kişiler, o “Antropontolojinin ışığında çocuklar için n alanın “nasıl nesneleştirildiği”, “nasıl konulaştırıldığı”nın ÇOCUK ‘KENDİSİ’ NASIL OLUR? felsefe”nin başlangıç noktası ne olmalıdır? Felsefece dü- temelleri üzerinde düşünmesinin yolunu açmak; öğrenenin Çocuğun “kendisi” olarak dikkate alınmadığı or- şünme çocuk için neden gereklidir? n zihninin bu bağlamda nasıl “inceldiği”ni, felsefenin gör tamlarda “kendisi” olmasının ulaşılabilir bir hedef olma- ÇOTUKSÖKEN - Çocuklarla yapılacak felsefe dediğinin ne olduğunu görmesinde kolaylaştırıcı olacak bir dığına dikkat çekiyorsunuz. Çocuğun aile ortamındaki çalışmalarında dilden, konuşmadan, günlük yaşamdan, düşünme-dile getirme yolu çizmek. “yaygın eğitimi” nasıl olmalıdır? edebiyat ürünlerinden, kurmaca metinlerden, hatta Lisede 10. ve 11. sınıflarda felsefe dersi zorunlu bu, son ÇOTUKSÖKEN - İnsan karşılaşmalarının ilk adımı istis- oyunlardan yola çıkarak insan-insan, insan-insan olmayan derece değerli. Lise felsefe ders kitapları olabildiğince ya- nalar dışında, aile ortamında atılır. karşılaşmalarına dikkat çekilir ve çocuğun özenli düşünme lın ve anlaşılır olmalı. n Ancak çocuğun dünyaya adım attığı ilk anda içinde bu- alışkanlığını edinmesinin yolu açılır; bu bağlamda lunduğu karşılaşma ortamı çocuğu nasıl karşılıyor; çocuğu kolaylaştırıcı olunur. Antropontolojinin Işığında Eğitim Felsefesi - ne denli önemsiyor? Ortak iyide buluşarak bir arada yaşamanın en sağlık- Felsefenin Gör Dediği 3 / Betül Çotuksöken / Bu önemseyiş romantik bir biçimde sadece duygular lı yolu böyle açılır: Özenli düşünme, özenli konuşma- Alfa Kitap / 432 s. / 2026. 4 7 Mayıs 2026 KAAN SAĞANAK