Catalog

Başkentin kuruluş öyküsüne tanıklık! stanbul Gazhane’deki “Bir Şehir Kur- oyununun sürmesi için.” (**) mak: Ankara 1923-1933” konulu sergiyi UYANIŞ! gezerken Anadolu’nun ortasında, boz- İ Böylesi bir çaba bize uyanış bilincini kırda bir taşra kentinin başkent olarak ye- de hatırlatıyor. Aynı zamanda “yeni” niden inşa edilme öyküsünü birkaç açıdan olanla “yenilikçi” bakışın buluşma düşünmeye başladım. noktasında neyin / nasıl yaratılabileceğini Öncelikle mimarlık açısından ki de gösteriyor “Yenişehir”in inşa sergide ön plana çıkan da kentin sürecinde ortaya çıkarılanlar. mimari dokusunun nasıl var edildiğinin Serginin diğer bir önemli yanı, öyküsüydü. bugünün kentlerini nasıl kurmalıyız Bunu da serginin hazırlayıcıları Ali Cen- düşüncesini günümüze taşımasıdır. gizkan ile Müge Cengizkan’ın sergiye adını Ankara’nın ilk yılındaki bu “mimari veren kitabında (*) tüm ayrıntılarıyla oku- hamle” bence bugünün kent yoruz. kurucularına, mimarlara “model” u da başlı başına Cumhuriyetin olabilecek özellikleri taşıyor. başkentinin mimarlık tarihinin başlangıç Bu anlamla serginin hazırlanması öyküsünü oluşturuyor. ve kitabın oluşturulmasının bir imece Serginin ve kitabın bir diğer önemli yanı çalışması olduğunu belirtmek isterim. ise kurtuluştan kuruluşa geçen, o ilk on Bu yalnızca bir kentin, bir semtin inşa yıllık sürecin ruhunun içerdiği anlamın kentin karşımıza (nasıl) çıktığını göstermesi bakımından sürecini değil, edebi birikimini, kültürel yapısını, kuruluş öyküsüne yansımasıydı. Sanırım bir diğer önemlidir. siyasal ve toplumsal gerçekliğini ortaya koyuyor. önemli açı ise bize sunulan hafızaydı. Bunun Yenişehir’in inşa sürecinin bir ütopyayı Bugünün yapı inşa gerçeğine baktığımızda, sağlayıcı öğesi ise kuşkusuz arşiv / koleksiyon gerçekleştirme olarak ele alındığında ortaya o iğreti TOKİ evlerinin nasıl bir zihniyetin ürünü bilinci. Elbette bunları tümleyen en temel öğe ise çıkanın kent ve kentlilik bilincinin kökeninin asıl olduğunu gözleriz. eğitilmiş bir bakış açısıydı. nerede yattığını bize taşıması, bir yerin nasıl Ali Cengizkan’ın şu tespiti bile bu iki zihniyet hafıza mekânı olabileceğinin hikâyesini görmek YENİ BİR KENTİN YENİ BİR RUHLA karşılaştırılmasını görmemiz açısından önemlidir: açısından dikkate değer nitelikte olmasıdır. VE BİLİNÇLE İNŞASI! “Başkent Ankara’daki günlük yaşam, 1923- Yine sergi kurucularımız şunun altını çiziyorlar: “Bir Şehir Kurmak” sergisi ilkin 2019’da 1933 arasında siyasal, toplumsal ve tarihsel açı- “Ankara’nın ne güçlüklerle Ankara olduğu Ankara’da gerçekleştiriliyor. dan yaşanmakta olan baş döndürücü gelişme- düşünülünce ne olursa olsun bu çalışmanın Bir Orta Anadolu kentinin başkente lerden bağımsız değildir. Tanık olunan durumlar yapılması gerekiyordu. dönüştürülmesinin yalnızca “bina yapmak” kentteki günlük yaşama yansımalarıyla olduğu ka- Ne pahasına olursa olsun, hangi emek ve olmadığını, yeni bir ruhla, bilinçle yeni bir kentin dar, yaşam pratiklerinin gerçekleştirilmesi ve uy- yorgunluk süreçlerinden geçilirse geçilsin, kapalı nasıl inşa edilebileceğini göstermesi açısından gulamasına da ilişkindir.” (s. 153) kalmış, mahrumiyetler nedeniyle saklanmış ve bu kuruluş öyküsü hafızalarda iz bırakacak bilinmeyen, bilinmezden gelinen, farklı kesimlerin YENİ KONUT, MODERN ÖRGÜTLENME birikimi taşıyor günümüze. güzellemesi ya da hor görmesiyle geriye atılan VE ESTETİK ÖLÇÜ! Elde bulunan arşivlerden, zaman zaman da bu dönemi öğrenme isteği ve giderek arzusu ağır Kentsel yaşamın kurulmasında göz önünde bir araya getirilen koleksiyon ve belgelerden basıyordu.” tutulanlar aynı zamanda estetik ölçüyü de oluşan birikimi düzenleyerek sergiyi panoramik belirlemektedir. bir seyirde hazırlayan mimar Cengizkanların hem DÜŞÜNME / GÖRME / SORGULAMA... Birinden diğerine geçişlerdeki önceliğin bir sergi hem de kitap için şu tespitleri önemlidir: Bir serginin gösterip hatırlattıkları aslında taşıyıcı denge içerdiğini söylemeliyiz. “(Oysa) elimizdeki, birinci elden hakiki bir belge olanın ne olduğunu da düşündürüyordu bize. Sergide bir zaman akışı içeride gösterilen toplamı sayılmalıdır; dolayısıyla bu belgeleri ilk İstanbul Gazhane’de sergiye ilk adım attığımda fotoğraflar, maketler, kartpostallar ve çizimler kez kamuya sunan bu kitabın sonuçları, mimarlık o kuruluş sürecinin heyecanını hissettiğimi işte öylesi bir birikimin nasıl bir hafıza tarihi ve tasarım beğenisi ve kültürü yazımından, söylemeliyim. oluşturduğunu görmemizi sağlıyor. merkezi ve yerel otoritelerin mekân-politik İkinci kez sergiye gittiğimde ise düşünme / Bir bakıma, böylesi her sergi bir düşünce biçimi söylemlerine, politik erk makamı olarak yönetici görme / sorgulama bilincinin içinden bakmam kadar bizim görme biçimlerimizi de karşımıza çıkarır. kadroların fiziksel çevrenin biçimlenmesindeki bana şunu gösterdi: Gene Cengizkan’ın ifadesiyle, “Kısacası ‘yeni rollerine ve değişimine değgin bir dizi komşu Mimarlık, kent bilinci, bir yeri inşa etme konut’, modern örgütlenme ile ortaya çıkan, inceleme alanına ışık tutacak diye umuyoruz.” sorumluluğu insan odaklı bir yerin nasıl hafızaya toplumsal örgütlenmesi ve ortakların seçimi dönüşebildiği gerçeği. ULUS-DEVLETİN İNŞA SÜRECİNDEKİ planlı, ortak yatırım bütçesi ve ortaklı paylarının Zira o “gerçek”, Italo Calvino’nun Görünmez KÜLTÜREL POLİTİKALARIN GÖSTERGESİ bir model içinde düşünüldüğü, modernleşmeden Kentler’inde her ne kadar “metafor”lar olarak ka- Onların bu umutlu bakışı, emeği ve birikimi, payını alan kent konutudur.” (s. 161) şımıza çıksa da bir ütopyanın kurulabilmesinde özellikle de mesleki sorumluluk ve araştırma Gazhane sergisi artık Ankara’ya taşınıyor. esin kaynağı olan “yenilik bilinci”dir. bilinci bu sergiyi ortaya çıkarmıştır. Bunun Türkiye’yi gezinmesi kanısındayım. Yani, mimar Gaudi’nin yapılarına bakarken Bence, bu bir sergi olmanın ötesinde bir Oluşturulan kitabın ise yalnızca bir hafıza “fantezi” ötesi bir kent kurma bilinci üzerine “model” çalışmadır da. kitabı değil, geçmişteki bugünü görme / anlama düşünürüz. Diğer bir yanı ise yine bu iki bilim insanının / hatırlama kitabı olarak okunabilmesi için bir “el Ve ister istemez bu sergi / kitap beni alıp Le çalışma yönteminin ne denli önemli olduğunu kitabı” boyutunda hazırlanmasının kaçınılmaz Corbusier’nin şu düşüncelerine taşıdı: göstermesidir. olduğunu düşünüyorum. n Sanırım serginin üçüncü önemli ayağı ise ulus- “Savaşın yıktıklarını yeniden inşa etmek (*) Bir Şehir Kurmak: Ankara 1923-1933 / Editörler: devletin inşa sürecindeki kültürel politikalarını zorundayız ama asıl görevimizin yanında bu Ali Cengizkan, Müge Cengizkan / Koç Üniversitesi, göstermesi açısından simgesel anlam taşıması. hiçbir şey değil; tüm ülke çoktandır inşa edilmeli, Vehbi Koç Vakfı Yayınları / 481 s. / 2019 “İmgelerden şehir kurmak” fikri ise düşle yeniden inşa edilmeli, yeniden yapılandırılmalıydı; bir dokuda hücrelerin, evlerde ailelerin yenilendiği (**) Mimarlık Öğrencileriyle Söyleşi / Le Corbusier gerçeğin nerede / nasıl, hatta hangi mekânda bunu gerçekleştirebilmenin somut örneği olarak gibi; yeni nesillerin doğması ve yaşamın sonsuz / Çeviren: Samih Rifat / YKY / 64 s. / 2007. 7 Mayıs 2026 6