Catalog

( ) 1724 / 1804 Öğretileri ışığında Kant’ın yapıtlarına bir bakış! fenomenler oluşturur. bir şey olamaz. Usun kararsız kaldığı bu tip durumlar için Kant “antinomi” (çatışkı) sözcüğünü uygun bulmuştur. US VE ANLAK! Sözgelimi, evrenin hem uzay hem de zaman bağlamında Duyumlama yanın- sonlu mu yoksa sonsuz mu olduğuna ilişkin iki karşıt da, bir de deneyimleri- rasyonel uslamlama ortaya konabilse de net bir sonuca mizden belirli yargılar erişmek uygun değildir. ortaya koyma yetimi- Bir diğer antinomi de Tanrı ile ilgilidir ve Kant, bu zi borçlu olduğumuz ve antinomi tipini ele aldığı yerde Tanrı’nın varlığına ilişkin “anlama yetisi” de de- kozmolojik, ontolojik ve teleolojik kanıtların yetersizliğini nilen “anlak” söz ko- ortaya koyar. nusudur. ‘PRATİK USUN ELEŞTİRİSİ’ Algıya verilmiş nesne- 4 Bu noktadan itibaren Pratik Usun Eleştirisi başlıklı bir ler, anlak yardımıyla tem- diğer klasiğin temelini oluşturan pratik usa geçeriz. sillere kavuşarak düşünül- Varlığı kanıtlanamasa bile en azından Tanrı’nın istemi mektedirler. Anlak da yi- doğrultusunda davranmayı seçmemiz gerekir. ne önsel nitelikteki çok Doğanın bilinçsiz olarak uyduğu zorunlu yasaların sayıda kategori ile işlev tersine, insanlar özgürce kendi uyacakları bir dizi maksim göstermektedir. (öznel ilke) belirleyebilirler. Bir maksim eğer, toplumca Kant, usun yalnızca benimsenmiş ise bir ahlak yasası olma niteliğini kazanabilir. anlak ile ilişkili olduğu- Peki Kant’a göre “ben sevgisi”nin ahlak yasası karşısındaki nu önemle belirtir. konumu Bu ilişkide anlak, be- nedir? >> lirli nesnelere ilişkin ATA DEVRİM yargılar ortaya koyarken us, söz konusu yargıların genel olarak benzer tüm nesnelere uygun düştüğü yargılar üretir. USUN YOLCULUĞU... Sözgelimi, bir X nesnesinin yukarıdan bırakıldığında dü- Immanuel Kant’ın 1770 yılında yazdığı “Duyulur ve An- şeceği anlağa ait bir önermedir. Us ise bütün nesnelerin yu- laşılır Dünyanın Biçim ve İlkeleri Üzerine” isimli tezi, fel- karıdan bırakıldıklarında düşecekleri sonucuna ulaşır. sefe tarihi açısından bir dönüm noktası olarak kabul edilir. ANALİTİK VE SENTETİK ÖNERMELER Bunun nedeni söz konusu çalışma ile Kant için eleştirel Kant bu yapıtında analitik önermeler ve sentetik önerme- dönemin başlamasıdır. ler arasındaki ayrıma da değinir. 1 Arı Usun Eleştirisi bu tezden on yıl sonra yayımlanmış, Analitik önermeler, bilgi haznemize ek bir katkı getirme- 1787’de ise yapıtın gözden geçirilmiş bir baskısı okurlarla yen tanımlamalardır. Sentetik önermeler ise bilgi haznemi- buluşmuştur. 2 zi genişletmektedirler. Pratik Usun Eleştirisi (1788) ve Yargı Gücünün Eleştiri- 6 “Bütün cisimler, uzayda bir yer kaplar” analitik bir si (1790) ile Kant eleştirel çalışmasını bir bütün olarak or- önermedir. “Bütün cisimlerin bir ağırlığı vardır” ise taya koymuştur. sentetik bir önermedir. Arı Usun Eleştirisi, başlığından da anlaşılacağı gibi, usun Sentetik önermelerin deney ve gözlem yoluyla, güçleri üzerine bir eleştiridir. Kant, öncelikle nesneleri du- diğer bir deyişle a posteriori (“sonradan gelen” yumladığımızı ama gerçekte dağınık bir “biçimsizlik” içeri- anlamını taşıyan, felsefe ve mantıkta bilgilerin sindeki nesnelere bilincimizin biçim verdiğini iddia eder. deneyim, gözlem ve duyular aracılığıyla, yani olaydan NUMENLER DÜNYASI! sonra edinildiğini ifade eden epistemolojik kavram) Diğer bir deyişle, duyumlar gerekli maddeyi sağlarken bi- elde edileceği düşüncesi egemen olsa da Kant, a linç de bu maddeye biçim vermektedir. priori (deneyimden veya gözlemden bağımsız olarak, Bu biçim vermeyi olanaklı kılan şeyler, deneyimden türe- sadece akıl yürütme yoluyla ulaşılan “önsel” bilgi) tilmemiş, dolayısıyla önsel (a priori) olarak verilmiş “uzay” sentetik önermelerin de uzay gibi a priori ögeler ve “zaman” öğeleridir. sayesinde uygunluğunu ortaya koymuştur. Dolayısıyla algımızdan bağımsız ve şeylerden oluşan bir numenler (Kant felsefesinde fenomenin ötesindeki bilinemez KANT’IN ‘ÇATIŞKI’SI... ve tanımlanamaz gerçeklik, gerçek bilgi) dünyası söz konu- Deney ve gözlemin katkıları olmadan, bir nesne ya sudur. Algısal çerçevemizi ise bu şeylerin görünüşleri olarak da bir olaya ilişkin usun kesin olarak söyleyebileceği 4 25 Haziran 2026