Catalog

olayların hatırlanarak yansıtıldığı anlatım katmanı, öbür dün- Plenzdorf’un kitabını kaleme almasında bu denli etkili olması- ograf: Burçak Işımer / Oyuncular: Gökhan Kutum, Berrak Atlı). yadan yapılan yorumların verildiği anlatım katmanı) yazar ta- nın en büyük nedeni, her üç yapıtın da odak noktasını oluşturan Ne var ki oyunu seyredince hayal kırıklığına uğradığım için bu yazımda yazara ve yapıtına saygı niteliğinde bu satırları da rafından yapıta ustalıkla monte edilmiş olup, bu sayede şimdi- genç bir bireyin kendini gerçekleştirmesidir. yazmayı görev edindim. ki zaman katmanından gerçekte yapıtın fiktif şimdiki zamanını Kendi iç dünyasındaki çatışmaları, yaşadığı toplum ile olan Yapıt, M. Cem Emüler tarafından tek perde olarak oyunlaştırıl- oluşturan geçmiş zamana geçilir. sorunlu ilişkisi, toplumun bireyi soyutlaması ve dolayısıyla bi- mış fakat sahnede neredeyse sadece Werther vardı. Kısacası Wibe- Werther ve Wibeau’nun yaşam çizgileri birbirine çok benze- reyin kendini toplumdan soyutlaması ve yalnızlaşması gibi so- au, Werther’e dönüştürülmüş; öyle ki bir kaza sonucu ölen Wibe- mektedir, Plenzdorf’un yapıtında konu ve motifler Werther’den runların oluşturmasıdır. au, oyunun sonunda tıpkı Werther gibi tabanca ile intihar ediyor. alınmış olmasına karşın karakterler tıpatıp aynıdır diyemeyiz, TÜM İNSANLIĞIN ELEŞTİRİSİ! Oyuna birlikte gittiğim yakınım oyunu daha iyi anlamak için aksine tamamen zıttırlar. Gerek Goethe’nin roman kahramanı Werther’i gerek Plenzdorf’un kitabı okuyarak gelmişti. Oyun sonunda ilk sorusu: “Ben yanlış Wibeau, Werther’e dönüşmez. Goethe’nin yapıtında Wert- Wibeau’su ve Salinger’in Holden’i, birey nerede, nasıl, ne zaman kitabı mı okudum acaba?” demek olmuştu. her, ümitsiz aşkı, yalnızlığı ve toplumun kısıtlamalarından kur- ve hangi şartlarda yaşarsa yaşasın, toplumdan soyutlanmışlığın, Oyunun sonunda izleyenlerle konuştuğumda büyük çoğunlu- tuluşu intiharda bulup yanlış anlaşılmasını kader olarak kabul içine düştüğü yalnızlık ve huzursuzluğun en güzel kanıtlarıdır. ğu oyundan pek bir şey anlamadıklarını, Charlie adlı nişanlı bir ederken Edgar tüm güçlüklere karşın yaşam mücadelesinde ge- Yapıt, tek bir gencin ya da tek bir toplum düzeninin değil, kıza âşık olan Werther adlı bir gencin, kızın nişanlısıyla evlen- ri adım atmaz, sık sık tekrarladığı “Bilmem, beni anlıyor musu- tüm insanlığın eleştirisidir. Edgar’ın yaşam mücadelesine kar- mesi sonunda aşk acısıyla intihar ettiğini, oyunun tam bir “aşk nuz?” gibi cümlelerle anlaşılmak için sürekli çaba gösterir. şın ölümle sonuçlanan yaşamı, yazarın da belirttiği gibi aslında hikâyesi” olduğunu söylemişti. Kitabın sonunda şöyle der: “Dostum Werther’in neden yaşamı- insanlığa yapılan bir uyarıdır: “Bu oyunda hiç kimse suçlu de- Bir kısım izleyenler de “Keşke Werther’i okuyarak gelsey- nı devam ettirmek istemediğini anlamak üzereyim. Oysa ben asla ğil. Biz bu oyunu kendilerini ilgilendiren herkese bir uyarı ol- dik, belki oyunu daha iyi anlardık” demiştiler. En ilginci de yenilgiyi kabullenmezdim. Mutlaka başka yollar deneyecektim.” sun diye oynamak istedik, tıpkı Edgar ve onun gibilere.” genç bir izleyenin, “Eserin adı Genç Werther’in Acıları değil GOETHE, DEFOE, SALINGER, PLENZDORF! Plenzdorf’un romanı, kurgu ve üslup özellikleriyle kolay an- miydi? Neden W. diye kısaltılmış?” diye sorması olmuştu. Plenzdorf’un Genç W.’nin Yeni Acıları’nı kaleme almasın- laşılır bir kitap değildir. Bu nedenle yapıtın çevirmeni olarak Ulrich Plenzdorf’un genç Wibeau ile herkese vermek istediği da etkisi olan diğer yazarlar ve yapıtlar Sadece Goethe’nin kitaba okuyucu için oldukça uzun bir önsöz yazdım. uyarı mesajı sahnede yok olmuştu. Werther’i değil, Salinger’in ünlü Der Faenger im Roggen İki yıl önce romanın Ankara Devlet Tiyatrosu tarafından sah- Yine de oyunun sahneye konulmasında ve oynanmasında bü- (Çavdar Tarlasında Çocuklar / Gönül Çelen / 1951) ile Daniel neye uyarlanacağını öğrenince hem kendim hem de yazar adına yük emek harcanmıştır ama uyarlamadaki bu denli özgürlüğün beni ve oyunu izleseydi yazarı da rahatsız edeceği inancıyla sa- Defoe’nun Robinson Crusoe (1719) adlı yapıtları da olmuştur. çok sevinmiştim (Ankara İrfan Şahinbaş Atölye Sahnesi’nde / Farklı yıllarda ve farklı ülkelerde yazılmış olan bu üç yapıtın Oyunlaştıran: M. Cem Emüler / Yöneten: Birkan Görgün / Kore- tırlarımı yazarı ve genç W.’ yi anarak bitirmek istiyorum. n RACHEL CUSK’TAN ÜÇLEMENİN SON HALKASI: ‘SONRASI’ Evlilik yorgunluğu, boşanma ve ‘yeni gerçeklik’! Rachel Cusk’ın Roza Hakmen’in çevirileriyle Yapı Kredi Yayınları keşfe çıkan Cusk, kadının toplum içindeki yerini, aileyi ve evliliği, tarafından yayımlanan, hamileliğini ve anneliğinin ilk yılını ele aldığı otorite kavramını merceğe alıyor; yeni edinilmiş acı bir bilginin 1 Bir Ömrün Emeği ile ailesiyle çıktığı İtalya seyahatini anlattığı ışığında hem kendi çocukluğuna ve ailesine yeni bir gözle bakıyor 2 3 Son Akşam Yemeği’nin ardından gelen Sonrası’nın hem de belli başlı Yunan tragedyalarına taze bir bakış getiriyor. yayımlanmasıyla üçlemesinin son halkası da okurlarla buluştu. Sonrası, Rachel Cusk’ın yazarlığında Çerçeve üçlemesiyle başlayan Evliliğin sona erişinin ardından gelen yeni gerçekliği soğukkanlılıkla kırılmaya ilişkin ipuçları da sunan, sarsıcı bir kitap. DERYA ÇAKIR KIRIK BİR GERÇEKLİK! Romanlarıyla, denemeleriyle ve eleşti- rileriyle tanınan Rachel Cusk’ın bir özelli- ği de hatıralarını hikâyeleştirmesi. Yaşamı- nın dönüm noktalarını anlattığı Bir Ömrün 1 2 Emeği ve Son Akşam Yemeği’nin ardın- 3 dan üçlemeyi tamamladığı Sonrası’nda , kalemini biten evliliğiyle yaşamının yeni evresine yöneltiyor. Cusk, boşanma sürecini izleyen dönem- de aileyi, kadının toplumsal konumunu, ka- dın-erkek ilişkisinde otoriterliğin yerini dü- şünerek hem yaşadıklarını hem de kendi- siyle benzer durumdaki kadınların durumu- rındaki derin ihtilafları kâğıda döküyor. nu ortaya koyuyor. Evliliğindeki dalgalanmaları, kavgaları ve ayrılığı anlatıyor Cusk, boşanma sürecine ve ardından yaşadıklarına “yeni gerçek- ama aslında bedensel acılarına ve ruhsal gelgitlerine yoğunlaş- lik” diyor. Daha doğrusu, bu ifadeyi kendi durumuna uyarlıyor: tığı sırada, hem etrafına bakıyor hem de bağ kurduğu eski Yu- “İlk haftalarda ‘yeni gerçeklik’ ifadesi sık sık karşıma çıkı- nan tragedyalarını yaşadıkları bağlamında yorumluyor. yordu; insanlar durumumu tarif etmek için sanki bir ilerlemeyi temsil edermiş gibi kullanıyorlardı bu terimi. Ama aslında bir TOPLUMSAL NORMLARIN ELEŞTİRİSİ gerilemeydi; hayat geri vitese alınmıştı. Cusk, evlilik ve boşanma deneyiminden hareketle ilişki ve Birden ileriye değil, geriye doğru yol almaya başlamıştık; aile zemininde, zamanımızın toplum ve birey gerilimine, kadı- gerideki kaosa, tarihe ve tarihöncesine, her şeyin başlangıcına nın durumuna ve evliliğin gereksiz yere kutsallaştırılmasının bullenmeyerek nasıl yol aldığını anlatıyor. ve her şey başlamadan önceki zamana doğru. yol açtığı sorunlara yoğunlaşıyor. Kısacası deneyimlerinin ışığında, uzak geçmişten gelip bugün Bir tabak yere düşer; yeni gerçeklik tabağın kırılmış olduğu- Dolayısıyla ailenin kurumsallaştırılmasının kişileri soktuğu cen- hâlâ yaşamımıza yön veren ve kişiyi (özellikle de kadınları) ka- dur. Yeni gerçekliğe alışmam gerekiyordu. İki küçük kızımın ye- dereden ve bu şekilde yaratılan toplumsal rollerden dem vuruyor. lıplara sokmayı kolaylaştıran toplumsal normları eleştiriyor. n ni gerçekliğe alışması gerekiyordu. Sonrası’nda ne kendisini ne de eski eşini suçluyor Rachel 1 Ama görebildiğim kadarıyla yeni gerçeklik kırık bir şeyden Cusk. Onun üzerine gittiği şey, zamanında farkına vardığı / va- Bir Ömrün Emeği / Rachel Cusk / Çeviren: Roza ibaretti. Oluşturulmuş ve yıllar boyunca işlevini yerine getir- ramadığı ilişki ve evlilik yorgunluğunun kendisini hırpalayışı. Hakmen / Yapı Kredi Yayınları / 144 s. / 2025. 2 mişti ama parçalara ayrıldıktan sonra -parçalar tekrar yapıştı- Buradan hareketle başta kendisiyle olmak üzere yaşadıklarıy- Son Akşam Yemeği / Rachel Cusk / Çeviren: Roza rılmadıkları sürece- hiçbir işe yaramazdı.” la hesaplaşmayı, olup biteni akıl-mantık süzgecinden geçirme- Hakmen / Yapı Kredi Yayınları / 176 s. / 2025. 3 Boşandığı eşinin ona bakışını da kendisinin eşiyle ilgili fikir- yi deniyor yazar. Dahası, boşanmanın yükünün toplum tarafın- Sonrası / Rachel Cusk / Çeviren: Roza Hakmen / lerini de anlatırken samimiyeti elden bırakmayan Cusk, arala- dan kadının sırtına yüklenme refleksini ya da alışkanlığını ka- Yapı Kredi Yayınları / 120 s. / 2026. 14 Mayıs 2026 4 ULF ANDERSEN