Catalog

Ama centilmence ilerliyor. Ma- fethetti. Hiç ayak basmadığı Amerika kıtasını o tek yapıtla etki tisse ondan on yaş büyük. alanına aldı. 1905’te diğer ressamlarla fo- ‘ZAMANLAR VE COĞRAFYALAR ÖTESI vizmi başlatıyor. “Yaşama Neşe- KITALARI VE YÜZYILLARI BULUŞTURDUM’ si”, “Lüks, Sükûnet ve Görkem” 12- 15. yüzyıl Türkistan’ında ya da Pers diyarında gi- n Matisse’in en önemli işleri ara- zemli bir figür ortaya çıkıyor: Mehmet Siyah Kalem. Bu nok- sında; çok çarpıcı cennetvari re- tada genç Pablo’yu onu ve olağanüstü yapıtlarıyla karşılaş- simler yapıyor. mış olarak hayal ediyorsunuz. Bu düşsel karşılaştırmanızda Picasso daha çarpıcı cennet re- hangi sonuca varıyorsunuz? simleri çizerek onunla yarışa- BAYKAM - Mehmet Siyah Kalem, çok değer verdiğim mazdı, o yüzden yanıtı cehen- bir efsane. Yapıtları inanılmaz derecede öncü. Hieronymus nemden geldi: “Les Demoiselles Bosch’un gerçeküstücülükteki öncülüğü kadar şaşırtıcı. Picasso d’Avignon”. şayet onun eserlerini 20. yüzyıl başlarında görmüş olsaydı, en Picasso bu resmi bitirdikten az Afrika sanatı kadar Mehmet Siyah Kalem’den de etkilenirdi sonra en yakınlarından bile tepki ve Demoiselles ile gerçekleştirdiği devrime bu aynen yansırdı. görüyor. Matisse, “Benimle alay Bunu bir teorinin ötesine taşıdım; resimlerimin bazılarında söz etmek için bu resmi yaptı, emi- konusu olası etkilenmelerin varsayımsal izdüşümlerini görebilir- nim!” diyor. siniz. Picasso, Afrika sanatından aldığı bu büyülü ve tehditkâr ha- Bu hesaplı ve temkinli dost- vayı fazlasıyla Siyah Kalem’in yapıtlarında da bulurdu. lukları yaşamları boyunca sürü- Ben bu şekilde zamanlar ve coğrafyalar ötesi kıtaları ve yüz- yor! yılları buluşturmuş oluyorum, büyük sorumluluk aldığım bir PICASSO: ‘CEZANNE konu ama arkasındayım. HEPIMIZIN BABASIYDI’ 20. yüzyıl boyunca de- n La Grande Campagne des Demoiselles / 81.5x111.5 cm / 2025 vam edecek kavramsal ve soyut sanat hareketlerinin temellerini atan, Cézanne’ın Pablo bunlara dayanmak için yazar arkadaşlarıyla bir güç en önemli öncülerinden olduğu kübizm için, “Babası be- birliği kuruyor. Kız arkadaşı Fernande’ın “Picasso Çetesi” de- nim, annesi Braque’tır” diyor Picasso. Nasıl bir sanatsal diği grup! Guillaume Apollinaire, Max Jacob ve Andre Sal- devrimden söz ediyoruz? mon. Bu kozanın içinde en parasız günleri bile büyük bir özgü- BAYKAM - Picasso babasından klasik eğitim alıyor. ven ve neşe içinde geçebiliyordu. Olgun resimlere ergenlik çağında ulaşıyor. Casagemas’ın Herhalde bunları bu kadar hissederek aktarmamın nedeni intiharından sonra girdiği “mavi dönem”, ardından “pembe 80’li yılların Amerikası’nda bunu da yaşamış olmam. Benim dönem” ve Afrika etkisi dönemi sırayla geliyorlar. arkadaş grubumun adı “Tonyler”di! Ondan önce de Paris’teki 1909-1912 arası analitik kübizm ve 1912-1914 arası sen- evimden çıkmayan üç arkadaşım vardı. Kendimize “Asmalar” tetik kübizm geliyor. diyorduk. 2006 yılında yayımlanan otobiyografimin ikinci cildi Afrika etkileri, maceralarına girmeden önce de çeşitli so- Sonsuz Okyanus’ta çok benzer ayrıntılar ve belgeler var. mut durumlar var: En çok bahsedilen ressam olmak istiyor. ‘DÖNEMI DEŞTIKÇE YENI VARSAYIMLAR El Greco, Gauguin, Ingres çok etkilendiği sanatçılar. VE BAĞLANTILAR BULUYORUM’ Gauguin’in primitivizmini ve Markiz Adaları’nda yaşa- “Her zaman en güçlü yaratıcı favori konularımdan biri ola- dığı özgür cennet yaşamını seviyor. n rak kaldı” sözleriyle de nitelediğiniz Les Demoiselles d’Avignon Hatta bir ara ona o kadar tapıyor ki bazı desenlere “Paul ve “sanatsal akrabanız” saydığınız Picasso’yla oldum olası ken- Picasso” imzasını atıyor. di yaşamınız ve sanatınız arasında kurduğunuz bu izdüşüm- Paul Cezanne için “O hepimizin babası” diyordu. Onu özellikle etkileyen, “Montagne Saint-Victoire” da- lerin yapıtlarınıza yansımaları nasıl yer buluyor kitabınızda? ğı ile ilgili yaptığı resimlerde kullandığı geometrik şekiller BAYKAM - “Fahişenin Odası” (1981) hem ilk başyapı- ve formlardı. Picasso bütün evreni bu şekillerle yorumlama tım hem de Picasso topraklarından tohum kapmış ilk işim. merakına girmişti. Picasso’nun eserleri beni hep kamçılamıştır. Hem de stilimiz Hemen ardından Picasso ve Braque, daha sonra onlarla arasında hiçbir bağ olmamasına rağmen. alay etmek isteyen bir eleştirmenin kullandığı ifadeyle “kü- Adamın beynini ve ruhunu sevdim, belki şaşıracaksınız ama bizm” olarak anılacak akımı keşfetmeye yöneldiler. “dostluğunu” sevdim! Kendini tekrar etmemesini, paralel ola- Yaptıkları resimler o kadar birbirinin aynısı ki “Kübiz- rak yeni dönemlerden geçmesini, risk almasını ve yeni denizle- min annesi ve babası” deyimleri buradan geliyor. re açılışını sevdim. Bu adamın kadınlardan yaşam iksiri alırca- 1908-1914 arası altı yıl, her gün beraber yaşayıp iş üre- sına etkilenmesini sevdim. tiyorlar. Sonra Braque, 1. Dünya Savaşı’na katılınca bu sa- Bence “Bir Haremim Olsun İsterdim” adlı yapıtımı Pablo natsal evlilik sona eriyor. çok sever, hatta imrenirdi. Nihayetinde bu tutku hem yaşamı- ‘ÇOK KEYIF ALARAK YAZDIĞIM, MÜZE mıza hem de sanatımıza yansıdı. KALITESINDE BIR KITAP OLDU’ ‘PICASSO HIÇ AYAK BASMADIĞI AMERIKA KITASINI Sergi ve kitabınızda çağdaş sanata yaklaşımınızı hangi n TEK YAPITLA ETKI ALANINA ALDI!’ 2007’de, Les Demoiselles d’Avignon’un 100. yıldönü- n bağlamlarda öne çıkarmaya, hangi yeni sorgulamalarda bu- münü kutlamak için uluslararası bir sergi düzenlemeye karar Les Demoiselles d’Avignon’unun görseli ilk kez 1910’da n lunmaya ve yeni yaratı olanaklarını zorlamaya devam ediyor- vermiştiniz: “Aman Tanrım! Matmazeller 100 Yaşında.” Fa- Architectural Record’da basılıyor. 1916’da ilk kez Salon sunuz? kat… Anlatır mısınız? d’Antin’de sergileniyor. 1925’te La Révolution Surréaliste’te, BAYKAM - Arkeolojik kazısını yaptığım bu eser nere- BAYKAM - 2007’de o sergiyi bir Türk müzesinde yapabil- 1927’de de Cahiers d’Art’ta yayımlanıyor. deyse 120 yıl önce yapıldı. Ben onun etrafında, çok uzun sü- seydik, inanın, Türk çağdaş sanatının dünyayla kucaklaşması Picasso, 1904’ten itibaren yapıtlarını Fransa’da tam anla- redir eser üretiyorum. 70’lerin İstanbul’undaki “Varol”, Pa- çok daha kapsamlı ve saygın olacaktı. Ama maalesef müzeleri- mıyla politik, estetik ve toplumsal bir alışveriş gibi üretiyor. ris’indeki “Madame Claude” gibi randevuevlerini dahil et- miz yeni doğmuşlardı; özgüvenleri ve cesaretleri yoktu. Resmi kurumlar ise kayıtsız! Louvre’da, Luxembourg’da, tim. Orta Asya’nın efsanevi sanatçısı Mehmet Siyah Kalem ile 2015’te, Barcelona Picasso Müzesi’nde, benim bu sergi fik- resmi çevrelerde küçümseniyor ve hor görülüyor. Picasso’yu bir araya getirdim. rimi duyan bir Amerikalı küratör Michael Fitzgerald, daha ge- Sonuçta da yapıtı bünyesine Paris’teki Louvre değil New Serginin tüm sunumunu LİVART çıkışım gibi kurguladım. niş bir kapsamda büyük bir sergi düzenledi ve beni de davet etti York’taki MoMA (New York Modern Sanat Müzesi) katıyor! Ses enstalasyonları, dekorlar, mekân düzenlemeleri, hepsi izle- hem sanatçı hem konuşmacı olarak. Dünyanın en önemli sanat- Şimdi buna ne denir? yiciyi kuşatan bir anlayışla, eşim Sibel Baykam’ın da destekle- çılarının buluşması gibiydi o sergi. BAYKAM - Bugün görsel bombardıman altında yaşıyoruz. riyle oluşturuldu. Yeni tasarılarınızı sorarak bitirelim söyleşimizi. n O zamanlarda böyle bir durum yok. Kitapta konunun ele alınış tarzı, sanat tarihi olduğu kadar BAYKAM - Baykam on Picasso çok keyif alarak yazdığım, Picasso’nun atölyesinde az sayıda da olsa her görenin cin anekdotlar üzerine de inşa edildi. Sergi ve kitap birbirini ta- müze kalitesinde bir kitap oldu. çarpmışa döndüğü o yapıtı insanlar daha çok ağızdan kulağa mamlayan taze sunumlar. Bütün bunlara rağmen bu konudan Bir yandan Bodrum, Chicago ve Prag’da sergiler hazırlıyo- birbirine dehşet içinde anlatıyordu. hiç bıkmadım. Aklıma taze fikirler gelmeye devam ediyor. rum, bir yandan da yeni kitap hazırlıkları sürüyor. Sonuçta Picasso mütevazı bir paraya, ünlü bir terziye yapıtı Ayrıca Demoiselles’in ortaya çıkışında yakın arkadaşı Mesela toplamda 2 bin sayfa ve iki cilt olacak şekilde, “iki satmaya razı oluyor ama bir şartla! Casagemas’ın intiharının da etkili olduğunu düşünüyorum. Dö- yaşından bugüne Bedri Baykam resimleri ve dönemleri” üze- Mirasında bu yapıtı Louvre Müzesi’ne verecek! Doucet ger- nemi deştikçe yeni varsayımlar ve bağlantılar buluyorum. rine iki önemli yazarın metni kaleme alacağı büyük prodüksi- çekten de bunu deniyor ama Louvre yapıtı kabul etmiyor. yonlu bir kitap hazırlıyoruz. Bir de herkesin merakla beklediği MATISSE: ‘PICASSO BENIMLE ALAY ETMEK Doucet vefat ettikten sonra eşi yapıtı New York’ta şube- bir retrospektif. Ama yavaş yavaş... IÇIN BU RESMI YAPTI, EMINIM! n si olan bir Fransız galerisine satıyor ve yapıt New York’a gelir Avangardın liderliği için yaşanan yoğun rekabette Ma- n gelmez MoMA satın alıyor. Baykam on Picasso: Les Demoiselles Revisited / tisse ile nasıl konumlanıyor Picasso? Benim yorumuma göre çok daha iyi oldu! Bedri Baykam / Piramid Sanat Yayınları / 352 s. / BAYKAM - Matisse’le aralarında ciddi bir rekabet var. Picasso böylece New York’tan başlayarak yeni kıtayı 2026. 14 Mayıs 2026 11 Fotoğraf: VEDAT ARIK