Katalog

JEOLOJİ Doğaya ilgi gelismisliğin ölcüsü mü? Avrasya Kuzey Amerika levhaları arasındaki çöküntünün gözlendiği Japonya'da Fossa Magna Jeoparkından izlenimler. Okan Tüysüz* gawadaki Fossa Magna d o ğal parkında Kuzey Amerika • " ~^P ^Vİoji Kongresi" ve Avrasya levhaları arasın^ * " Japonya' nı n daki sınırı göstereceklerini Kyoto şehrinde 23 Ağustos belirttiler. Bu tür sınırlar dün 3 Eylül 1992 tarihleri araya litosferinin (yerkürenin en sında yapıldı Dünyanın dış tabakası) levha adı veritüm ülkelerinden dört bine len parçalarının birbirlerine yakın jeoloğun bildırıler göre hareket ettikleri ve jeosunduğu, birbirleri ile tanılojik açıdan en aktif kuşakları şarak bilgi ve döküman temsil ettikleri için ilginç yeralışverişi yaptığı, ortak prolerdir. jeler gerçekleştirdiği bu büyük organizasyon ev sahibi Nitekim bizler halen aktif Japonlar tarafından büyük olan bu tür bir sınırı görmebir başarı ile gerçekleştirilnin heyecanı içerisinde araçdi. Kongre öncesi, sırası ve . „ . . ... tan iner inmez doğal parka sonras.nda düzenlenen sa (F°to2) Edmund Naumann uzanan patıkaya doğru koşturmaya başladık. Bu esnada çevrenin ha gezileri ile de Japonya'nın sıcak ve kalabalığı herkesin dikkatini çekmişti. yağtşlı bir iklim ve kesif bir bitki örtüsü "Herhalde parkta piknik yapmaya geligibi jeologların hiç de hoşlanmadığı yorlardır" dediğimde Japon meslektaşıolumsuzluklara rağmen santimetre, hatmın neden gülümsediğine pek anlam veta bazen milimetre mertebesinde çalışılremedim. Ancak birkaç adım ötemizde mış jeolojisi küçük gruplara tanıtıldı, tarparka uzanan politikanın girişindeki Fostışıldı Yokluk nedeniyle insanlarının zasa Magna parkının granit bir levha üzerimanlarının önemli bir kısmını kuyruklarne konulmuş jeoloji haritası ve açıklamada harcamak zorunda kaldığı, yiyecek sısını (Foto 1) okuyan ve çocuklarına anlakıntısı içerisindeki Bağımsız devletler tan aileleri gördüğümüzde tüm bu insanTopluluğunun bile 450 jeolog gönderdiği ların levha sınırını görmeye geldiklerini kongreye Türkiye'den ise sadece 6 jeoanladım. log vardı Bunların bir kısmı Kongre DüBu kalabalık ve günrültülü yerden bir zenleme Kurulu'nun Geohost programı anda koparak binlerce kilometre ötedekı çerçevesinde yaptığı maddi destekle, bir bir jeoloıık cenneti, ülkemi düşunmeye kısmı ise kısmen ya da tamamen kendi daldım. Jeolojinin ne olduğunu dahi halparaları ile Kongreye katılmışlardı. kımızfh buyük bir bölümu ne yazık ki bilKongre öncesi düzenlenen ve güneymiyor, sahada çalışırken rastladığım çobatı Japonya'nın jeolojisıni tanıtmayı ğu kişiler jeologları deflne avcısı sanıyoramaçlayan saha gezisinin ikinci gününlardı. Ancak kaç vatandaşımızın Dünyade geziyi yöneten Japon meslektaşlarının en kırık sistemlerinden biri olan ve mız Toyama şehri batısında yeralan ItoiTurkiye'yi bir uçtan bir uca bıçen Kuzey Anadolu Fayından ve bunun ne olduğundan haberi vardı? Türkiye'de jeolojık dönemlerde birkaç okyanusun açılıp kapandığını kaç aydın üiliyordu? Acaba ülkemi zde bir dağ başına bu tur olayları açıklayan bir levha veya bir jeoloji hari ££affe 0t* .Dünya Joo tası konulsa kimler (yazı veya nişan tahtası şeklinde kullanmanın dışında) ilgilenirdi? Japonların bilimde ve teknolojide başa güreşmelerinin sırrı burada olsa gerek. Onların, çocuklarının kültür düzeyini arttırmak için giriştikleri bu çabaları, bilımsel üretımi dünya sıralamasında alttan itibaren sayılan bir ülkenin insanları olarak kıskanmamak elde değil. Ümidimiz ülkemizde de geleceğin toplumu olacak çocuklarımızın düzeyli ve sağlıklı bir eğitime bir an önce kavuşmalarıdır anlamına gelen "Fossa Magna" adı ilk defa 1886 yılında unlü Alman jeolog Edmund Naumann (18541927) (Foto 2) tarafından kullanılmış. Türkiye'nın tektonik sınıflanması konusunda yaptığı çalışmalar yüzünden ülkemiz yerbilimcileri tarafından da tanınan Naumann, 1875ten itibaren 10 yıl süre ile Ja pon Jeoloji Servısi'nin kurulması için çalışmış ve bu arada Japonya'nın jeolojisine önemli katkılarda (Foto. 3) Fossa Magna parkında, fayın her Ikl yantndakl kaya bulunmuştur. Itlmlerlnl göaterentovha/arvar. Naumann'ın Fossa Magna olarak adtabanının doguya doğru; güneyde ise Filadığı alabatıda ItoıgawaShızuoka, dolipın denizi içerisinede bu denizin tabanığuda ise KashivvazakiChosi arasında nı batıya doğru dalarak tuketilmelerini uzanan faylarla (yerkabuğunu kesen kısağlayan farklı tipte levha sınırlarına dörık hatları) sınırlayan boyu yaklaşık 250 nüşmektedir (Şekll 2). Bilindiği gibi dünkm, genışliği ise 80150 km olan bir büya litosferı, okyanusların ortasında buluyük çöküntü (Şekll 1). Fossa Magna Parkı nan yarıklarda nçıkan magnanın bu yabu çöküntünün batı sınırını oluşturan Itoirıkların iki kenarına eklenmesi ile oluşgavvaShizuoka fayı (ISTL, ltoigawamakta, hendek adı verilen derın çukurShizuoka Tectonic Lıne) üzerinde yer alıluklar boyunca da tekrar yerkürenin yor. Bu fayın batı blokunda Avrasya levmanto adı verilen ait katlarına doğru dahasına ait metamoriik kayalar bulunurlarak burada eritilip tüketilmektedir Paken, doğusunda Kuzey Amerika levhasısifik çevresl boyunca bu tür dalan levha na ait olan ve Japon denizinin tabanı ile sınırlarının en güzel örnekleri izlenmekyaşıt andezitık lavlar bulunuyor. ISTL kutedir zeyde Japon denizi içerisinde bu denizin ISTL, Fossa Magna parkında düşey bir şey de bir çizgi halinde görülmektedir. Bu şev yıkılmaması İçin taş bir duvarla örülerek desteklenmiş ve sadece fayın bulunduğu kesim açıkta bırakılmış. Fay boyunca 1015 cm kalınlığında bir fay kili ve faydan çıkan su kaynakları bulunuyor B J sular da şeve zarar vermemesı ıçın borularla uzaklaştırılıyor Fayın batı tarafında Avrasya,. doğu tarafında ise Kuzey Amerika yazılı iki levha ve her ıki taraftaki kaya isimlerini gösteren levhalar var (Foto 3). Boylece tek bir adımla Avrasya ve Kuzey Amerika levhaları arasında seyahat edebıliyorsunuz. Bu tür bir tek adımlık levhalar arası seyahatin bir jeologda yarattığı hazzın herhalde tarifı yoktur Ülkemizde de nıce Fossa Magna parkları görmek ümidi ile •Yard. Doç. Dr. İTÜ Maden Fakültesl Jeolo|i Bölümü ögretlm üyesl Latince büyük çukurluk FoıtaMag çovrittnln \jiotoll ItmrHmu üzarlnde HolgawaS htıuok» MMonHt hatbnın görünümO. (Foto:1 ;P»rfan/eoto/( haritası v açıklamesı 29016