Katalog

NEWENGLAND'DAN NOTLAR "Akıntıya karsı"bilim yapılabilir mi? Yankı Yazgan merıkalıların hâlâ 'en 1yı olduklarını duşunduklerı on alandan bırısı, tıp araştırmaları Japonlara ve Avrupalılara ustunluğu pek kaptırmayacaklarını duşunduklerı bu alanların ıçınde tıp yer almasına alıyor ama, ışın ıçındekıler, yanı ABD'yı ' en lyı' yapanlar bu iyımserlığı paylaşmıyorlar Bır kere, tıp araştırmalarının ıçınde yer aldığı sağlık sıstemının hıç de ovunulecek bır yanı yok Lıberal gazete The Vıllage Voıce"un başyazılarından bırınde Dunyada sosyal sağlık sıstemı olmayan ıkı ulkeden bırı (otekısı Guney Afrıka) olmaktan utanıyoruz" dıyordu Doktorlann buyuk bolumu, varolan sıstemın kaymağının eskısı gıbı eşıte yakın dağılmadığından dem vuruyorlar Doktorlar dışında kalan sağlık personelı başta hemşıreler, bır yandan ozel çalışma koşullarını duzeltme peşınde, bır yandan da "ucretlılık' kapısını sağlamlaştırmak ıstıyorlar YaleNew Haven Hastanesı gıbı zengın bır kurumda çalışanlar laf arasında dığer yerlerdekınden avantajlı olduklarını soyleseler de yaşı buyukçe olanlar' nerede o eskı gunler'' dıyor "Halınden memnun olmama'nın evrensel bır şıkâyet ve ılerlemenın ıtıcı gucu olduğunu duşunenlerı dınlemeyı bır başka zamana bırakalım "Gaynmemnun ların çoğunlukta olduğu bır sıstem her şeye rağmen lyı hızmet' ve "ustun araştırma uretmeyı başarıyor Bu 'hızmet" maddesını de atlayarak, ustun araştırma"ya geçelım Amerıka nın onde gelen epıdemıyologlarından Alvan Feınsteın a bakılırsa, bu ulkede tıp araştırması demek ekonomık, polıtık guç mucadelesı anlamına gelıyor ABD'nın öncu rolu araştırmaların ve sonuçlarının dunya olçeğınde etkıler yaratmasını sağlıyor Bu ıştah kabartıcı manzara, sadece guçlulerın ayakta kalabıldığı boğaz boğaza bır mucadelenın onculu llk bakışta çok solcu gozuken bu tahlılın bır kanıtı ya da dayanağı var mı? Saygın tıp dergılerınden bırı olan Amerıcan Jour A yor Alternatıf destek kaynaklarını da nal o) Medıcıne ın danışman edıtorlerınbuyuk sermaye' mı kontrol edıyor' Buden bırı (R Horvvıtz) kuçuk bır ornek verına "evef demek zor Çunku alternatıf yor "Bır ılacın etkılılığının çok ve yan etkıdesteklerın onemlı bolumu hastalar ve lerının az olduğunu gostermek ıçın yapıaılelerının oluşturdukları orgutler tarafınlan çalışmaları duşun Istatıstıksel olarak, dan toparlanıyor Işın ıçınden gelen gobu "gosterıs" ıçın ne kadar buyuk bır ornullu ve çıkar ılışkılerının uzağında faalı neklem oluşturabılırsen amacına uygun yet gosteren bu ınsanlar kaynaklarını sonuç elde etmen o kadar kolaylaşır' kendılerı kontrol edıyorlar Ancak, kayKonunun fazla aşınası olan bırısı değınakların, dağıtımında danışma gereğı lım Ama anladığım o kı bır fırma ne kaduydukları bır yarıbılımsel kurul oluştudar çok sayıda kışıyı kullanarak bır ılaç ruyorlar Gerek orgutçuler, gerekse yarıdenemesı yaparsa, ıstedığı sonucu elde bılımsel kurul o donemın bılım polıtıkasıetmesı o denlı mumkun Her denek' ıçın nın egemen doğrultusunda hareket edıepey bır para harcandığı duşunulurse, buyor Ne kadar lyı nıyetlı olurlarsa olsunyuk sermaye kımdeyse, onun ılacının etkılar, adeta (bu adeta fazla aslında1) bır lı ılan edılmesı kaçınılmaz Bu arada kubılım ıdeolojısının yazılı olmayan ama çuk çaplı uretıcı bu denlı buyuk harcama beyınlere yapamadığı içın ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ' ışleyen kuaynı etkılılıkte ^^^^*^^tmm^'m'* rallanna (ya da etkısıziık üst makamlarca uygun bulunmayan gore davrate) bır ıiacı ge konularda araştırma yapmak, işe yaramaz nıyorlar reken onay aşa , , . . , JT, , . , llk bamaianndan ge konularla ugraşmak mı? Ekmek teknemıze kışta her laf etme, diyenler... Yeni bilgilerin çırtemeyecek şeyın arkaK,sa surede sıiı ygşaması ana kaynak bilgiye benzerliğe sında bır nip QI06C6K LJl" "çıkarcı buğerı ıse gıderek buyuyecek ^•«•••••^••^••• wmmmmmmmmmmmmmmm yuk sermaye" gorYale Tıp fakultesının semıner salonlamek gıbı gelebılır bu senaryo oysa, bır rından bırınde geçen bu konuşmanın "solbakıma o buyuk sermayenın bakış açısını cu soylemı, orada bulunanlardan bırını da etkıleyen bır "bılımsel ıktıdar" hıssedıbıraz ıkırcıklendırınce ' beyler, hanımlar, lıyor Ben ıdeolojı derım bır başkası başbız burada ekmek teknemıze laf edıyoka bır şey Kuhn'un Billmsel Devrimlerin ruz ' gıbısınden bır uyarı getırdı ABD yı lıYapısı adlı kıtabını okumuş olanlar ıçın der yapan tıp araştırması sektoru, tıp façok yabancı olmayan bu duşunuş şeklıykultelerının ve hastanelerın en önemlı fıle, ıktıdara ters duşen goruş ve kuramlanansman kaynaklarından bırısı Buralarrın bır şekılde tasfıyesını gormek mumda yurutulen bınlerce projeye gelen para kun 'Akıntıya karşı' bılım yapanlar ya ya doğrudan, ya da Federal Fonlara yapıpara desteklerını kaybederek ya sozleşlan bağışlardan hukumet kurumlan kanamelerı yenılenmeyerek doğrultularını de lıyla gelıyor ğıştırmeye zorlanıyorlar Her şeye rag Bunun bır bedelı var m ı ' Olmaz olur men ayakta kalmayı başaranlar (geçmış mu hıç Projelerın desteklenmesınde, vetekı lıyakatlarının yuzu suyu hurmetıne nlecek desteğın mıktapnın belırlenmesınveya nesebı belırsız bır dokunulmazlık de genelgeçer akımlarla uyumlu olmak sayesınde) araştırmalarını yayımlatmakherkesın gıttığı yoldan gıtmek, ama bunu ta guçluklerle karşılaşabılıyorlar Duşunufak tefek değışıklıklerle farkh seçenek celerını araştırma yontemlerınden oturu olarak sunmak gıbı "özellıkler" rol oynu değıl yola çıkış noktalarından dolayı ' Kendımı Kuhn'un kıtabının dramatısazyonuımı dınlıyor gıbı hıssedıyorum Yerını kaybetmek ıstemeyenler çolukçocuğunun nafakası' ıçın durumiarına katlananlar Kendı ılgı alanlarında değıl, başkalarının ılgılendığı alanlarda harıkalar yaratan bılım adamları Kusursuz ya da çok az kusurlu tasarımlar ve ıstatıksel yontemlerle, tum dunyanın merakla bekledığı makalelerı ortaya çıkaran bırçok kışı Bu çalışmaları ne kadar go nul ıle, ne kadar gorev bılıncıyle yaptıkları onemlı değıl Bır bılım ıdeolojısının egemenlığını tum dunyaya yayması değıl mı olup bıten' Turkıye de Ingıltere de ya da Brezılya'da yenıden ve yenıden uretılen bılgıler ana kaynak bılgıye benzerlıklerı olçusundp yaşayabılıyorlar Bu yazıyı yazarken, Holyvvood fılmlerının sınemaları ışgal etmesınden yakınan sınema yazarları gıbı hıssettım kendımı Onları okurken, Holyvvood fılmlerının nasıl kolay seyredılebılır olduklarını, teknık kusursuzluklarını aklıma getırır, bu fılmlerden bayağı hoşlandığımı duşunurdum Şımdı çok benzer bır dılle bılımsel araştırmalar dunyasındakı bır ıktıdardan soz edıyorum Ben de teknık (yontemsel) kusursuzluktan dem vuruyorum Acaba kusursuzluk sahıcı mı 7 Al ışte her şeyden şuphelenen ve bır turlu huzur bulamayan bırısı olmak mı, yoksa guzel guzel akıntı yonunde çalışmalar uretıp huzura ermek m ı ' Ya da ıkı camı arasında bınamaz olmak m ı ' NOTLAR * Yontemden kastım araştırma grubu nun seçımı sonuçları etkıleyebılecek ve yanılgı yaratabılecek dığer değışkenlerın kontrolu seçılen ıstatıstık yontemın amaca uygunluğu elde edılen sonucun anlamlandırılması ıçın kullanılan her turlu hesapkıtap Bu anlamdakı kusursuzluk genellikle bır onkoşul Ama yeterlı değıl Bılım Teknık ın eskı sayılarını saklayan okurlara Cantekın olayı' başlıklı yazıları onerırım bu alandakı yanlılıklara ornek olarak 10 tonluk mantar ce yanı 500 yıllarında bır tek • spordan yetışmeye başladı şu an k da 15 h 'lık bır alan kaplıyor Bazı mantar bılgınlerı (mycologue) bu mantarın 10000 yıl once başka bır deyışle en son buzul donemını ız leyen devrede gelışmış olabıleco ğını one suruyorlar Bu bıtkı cınsıyetsız bır bıçımde, sporların sap ve koklere yurumesıyle uruyor fakat buyume hızı bılınmıyor Ureme oranı bu organızmanın topraktan aldığı besınlere bağlı A Bulbosa bu turdekı tek ornek değıl 200300 m 'lık yan çapa sahıp başka dev kutleler de bulundu ancak bu bıtkı şımdıye dek keşfedılenlerın en buyuğu (a.h.) ' Armıllarıa bulbosa' ( u ılgınç yaklaşık 15 yuzyıl on r mantarı Tarlaya düsen giines kıtkı turlerının gelışımı hakkında sağlıklı bır bılgı |edınebılmek ıçın tarlalara ulaşan guneş ışınla rının oranını ölçmek gerekıyor Boylece hılkıiı rın buyume hızı belırlenıp gereken ışlemler yapılabı hr Şımdıye kadar zıraatçı bu tur olçumler ıçın labo ratuvarlara başvurmak zorundaydı Oysa bu taşına bılır elektronık cıhaz sayesınde urun yelıştırıcısı artık kendı kendıne harekete geçebılecek Cıhazın çalışma yonlemı şoyle Aletın uzerıne yerleştırılen ıletım hucrelerı ışık cnerıısını olçuyorlar Aşağıda yaprak ların altında yer alan dığer hucreler ıse aynı ener|i nın yapraklar tarafından emılme oranını belırlıyorlar bıtkı buyurken ener|i artıyor olgunluk devresınde yapraklar kurumaya başladığı zaman ıse azalıyor Bu ıkı olçum arasındakı orantı urunun ıdeal buyume bıçımı nı ortaya koyuyor Bu sıstem su ve azot oranının ayarlanmasını suyun gereksız harcanmdmasını sağlıyor ayrıca çevre kırlılığının azalmasına da dolaylı olarak katkıda bulu nuyor (a.h.) 29011