Catalog

LILI TAYLOR’DAN ‘KUŞLAR BİZE NE ÖĞRETİR? FARK ETMENİN GÜCÜ VE GÜZELLİĞİ’ Bakmayı yeniden öğrenmek! Amerikalı oyuncu, kuş gözlemcisi ve yazar Lili Taylor’ın Reyhan Gök’ün çevirisiyle Literatür Hayat tarafından yayımlanan; bilimden felsefeye, kuş gözlemciliğinden kent ekolojisine uzanan Kuşlar Bize Ne Öğretir? Fark Etmenin Gücü ve Güzelliği adlı kitabı, dikkat etmenin, merakın ve doğayla yeniden ilişki kurmanın bugün neden her zamankinden daha önemli olduğunu anlatıyor. araçların ortak amacı doğanın yerine bakmak değil, insanın da- ha dikkatli bakmasına yardımcı olmak. IŞIK KİRLİLİĞİNİN ETKİLERİ Kitabın en çarpıcı bölümlerinden biri, kuşların göç yolculu- ğunu tehdit eden ışık kirliliğine odaklanıyor. Taylor’ın gönüllüsü olduğu NYC Bird Alliance ile katıldığı çalışmalardan biri de New York’taki 11 Eylül 2001 saldırıların- da yıkılan İkiz Kuleler’i anmak amacıyla her yıl gökyüzüne iki dev ışık huzmesi yansıtan Tribute in Light enstalasyonu. Sonbahar göçünün en yoğun dönemine denk gelen bu anma, yönlerini yıldızlar ve doğal ışık kaynaklarıyla bulan binlerce göçmen kuşu da kendine çekiyor. Işık huzmelerinin içinde dönen kuşlar yönlerini kaybedebili- yor hatta tükenene kadar ışığın çevresinde kalabiliyor. Taylor’ın da gönüllü olarak katıldığı gözlem çalışmalarında, Cornell Üniversitesi Ornitoloji Laboratuvarı ile NYC Bird Alli- ance ekipleri kuş hareketlerini izliyor. Kuş yoğunluğu kritik seviyeye ulaştığında ise projektörler canlıyı ya da olguyu özgün geçici olarak kapatılıyor ve kuşların güvenli biçimde göçlerine özellikleriyle ayırt edebilmek devam etmeleri sağlanıyor. Kitap, bu örnek üzerinden kentleri anlamını da taşıyor. Taylor’ın yalnızca insanlar için değil, gökyüzünü paylaşan diğer canlılar kuş gözlemciliğiyle anlatmaya için de yeniden düşünmeye davet ediyor. çalıştığı da tam olarak bu. Bazen doğayı korumak, sadece yeni bir teknoloji geliştir- İLK FARK ETME ANI! mekten değil; doğru zamanda ışığı söndürmekten geçiyor. Her kuş gözlemcisinin bir GÖKYÜZÜNE YENİDEN BAKMAK “spark bird”ü vardır. Dilimize “kıvılcım kuşu” olarak çevrile- AYÇA CEYLAN Binlerce kilometrelik yolculuklarında manyetik alanlardan bilecek bu ifade, bir insanı kuş gözlemciliğine başlatan, kalıcı yıldızlara, rüzgârlardan coğrafi işaretlere kadar pek çok doğal bir merak uyandıran ilk kuşu ya da ilk karşılaşmayı anlatıyor. er gün onlarca güvercinin arasından geçiyoruz. On- ipucunu kullanan göçmen kuşlar, aynı zamanda iklim krizi, ha- Ancak onun öyküsü, bu kavramın bazen tek bir kuştan çok lar hep oradalar; biz ise çoğu zaman fark etmeden yan- bitat kaybı ve kentleşme nedeniyle her geçen yıl daha fazla en- daha fazlasını ifade edebileceğini gösteriyor. H larından geçip gidiyoruz. Oysa aynı meydana bir kuş gelle karşılaşıyor. Buna karşın göç etmeye devam ediyorlar. Oyunculuk kariyerine yaklaşık 15 yıl önce duygusal neden- gözlemcisiyle gitseniz sıradan görünen bir sahne bambaşka bir Aslında kitapta anlatılan tüm öykülerin ortak noktası tam da öyküye dönüşür. Bir anda her hareketin, her sesin, her kanat lerle ara veren Lili Taylor, yoğun çalışma temposunun ardından burada yatıyor: Doğayı anlamak, yalnızca olağanüstü yönlerine çırpışının bir anlamı olduğunu fark edersiniz. Değişen kuş de- Hudson Vadisi’nde bir çiftlik evine taşınıyor. hayran kalmak değil; kırılganlığını da fark edebilmek. ğildir; değişen, ona bakmayı öğrenen dikkattir. Komşusunun tarlalarını nadasa bırakmasının ardından bölge Taylor’ın kitabı bittiğinde insanın aklında kuş türlerinden Amerikalı oyuncu, kuş gözlemcisi ve yazar Lili Taylor, Kuş- yeniden kuş sesleriyle dolmaya başlıyor. çok başka bir soru kalıyor: Dünyaya gerçekten bakmayı ne za- lar Bize Ne Öğretir? Fark Etmenin Gücü ve Güzelliği (Çeviren: Taylor, o günleri anlatırken “Eskisinden daha iyi duymaya man bıraktık? Belki de doğayla yeniden ilişki kurmanın yolu, Reyhan Gök / Literatür Hayat) adlı kitabında tam da bu değişi- başladım; dünyaya bakış açım daha geniş ve derin” diyor. önce dikkatimizi geri kazanmaktan geçiyor. min peşine düşüyor. Salgın sırasında arkadaşlarının da onu arayıp “Artık biz de Başımızı biraz daha sık gökyüzüne kaldırdığımızda, kent Kitap ilk bakışta kuş gözlemciliği üzerine yazılmış gibi gö- kuşları duyuyoruz” demesi, aslında değişenin yalnızca doğa de- meydanındaki bir güvercine ya da sonbaharda üzerimizden ge- rünse de aslında çok daha geniş bir sorunun etrafında dolaşıyor: ğil, ona yönelttiğimiz dikkat olduğunu gösteriyor. çen bir leylek sürüsüne başka gözlerle bakmaya başladığımız- Günümüz insanı, doğaya gerçekten bakmayı hâlâ biliyor mu? Taylor’ın vardığı sonuç ise kitabın ruhunu özetliyor: Çiftlikte da, yalnızca kuşları değil, aynı gezegeni paylaştığımız yaşam keşfettiği o derin fark etme hali yalnızca kırsala özgü değil, onu ağını da yeniden görebiliriz. DİKKATİN PEŞİNDE dünyanın her yerinde yeniden kurmak olanaklı. Ve belki de her büyük ekolojik dönüşüm, tam da böyle kü- Taylor, kişisel gözlemlerini bilimsel araştırmalar, doğa yazı- çük bir fark etme anıyla başlar. nı ve kuş gözlemciliği kültürüyle buluşturarak okuyucuyu yal- n DİJİTAL İZ SÜRÜCÜLER... nızca kuşların yaşamına değil; dikkat etmenin, sabretmenin ve Kitapta dikkat çeken ayrıntılardan biri de yeniden görmenin anlamına doğru bir yolculuğa çıkarıyor. kuş gözlemciliğinin dünyanın birçok yerin- Kitabın en güçlü yanı, kuş gözlemciliğini yalnızca doğa- de güçlü bir kültüre dönüşmüş olması. da yapılan bir uğraş olarak ele almaması. Taylor’ın satırlarında Her yıl ABD’den İngiltere’ye pek çok ilerledikçe bunun aslında bir dikkat pratiği olduğunu fark edi- ülkede düzenlenen kuş festivalleri, binlerce yoruz. Bir kuşu izlemek; beklemeyi, dinlemeyi, ayrıntıları fark doğaseveri göç yolları üzerindeki kasaba- etmeyi ve çevreyle daha derin bir ilişki kurmayı gerektiriyor. larda ve sulak alanlarda bir araya getiriyor. Bilgi çağında yaşıyoruz; ancak bu bolluk, daha dikkatli bak- Gün doğmadan başlayan gözlemler, uz- tığımız anlamına gelmiyor. Yaklaşık 150 milyon yıldır bu ge- manlarla yürüyüşler ve ortak keşifler, kuş zegende yaşayan kuşlar aynı gökyüzünde kanat çırpmayı sür- gözlemciliğinin bireysel bir uğraş olmanın dürüyor; değişen bizim dikkatimiz! ötesinde güçlü bir topluluk pratiğine dönüş- tüğünü gösteriyor. OYUNCULUK VE KUŞ GÖZLEMCİLİĞİ Bu ortak merak, teknolojiyi de doğa göz- Taylor’a göre dinleme, dikkat, araştırma, gözlem, kavrayış leminin önemli bir parçası hâline getiriyor. ve bunların getirisi özgünlük; oyunculuk ile kuş gözlemciliği- Dürbün ve teleskop gibi klasik ekipman- ni buluşturan ortak becerileri. Bir karakteri canlandırmak da bir ların yanı sıra eBird, BirdsEye ve BirdCast kuşu tanımak da çoğu zaman başkalarının gözden kaçırdığı ay- gibi dijital platformlarla göç yolları radar rıntıları fark edebilme yeteneğine dayanıyor. Taylor’ın üzerinde durduğu “specificity” kavramı, Latince verileriyle takip edilebiliyor, farklı türlerin “species” (tür, biçim, görünüş) köküne dayanıyor. Bu nerede görüldüğü anlık paylaşılabiliyor. etimoloji, özgünlüğün yalnızca “farklı olmak” değil; bir Yazarın da vurguladığı gibi bütün bu 6 20 Ağustos 2026