Catalog

‘Alesta’: Beklerken sürüklenmek... Bir yanda dünyayı avucunda oynatan hırtlar takımı, ötede sürüklenen halklar, nicedir uçurumun derinleştiği, toplumsal açıdan ağırlıklı soruna dönüşüp gitgide kilitlenerek çözümsüzleştiği bir evrede yaşıyoruz artık. “Sürükleniş” derken bakmışsınız hoop algoritmik bir şinanay, süründürme, sürütmeye* dönüşüvermiş olgu apansız, belli mi olur? Bir “alesta” hali işte. manda bu durumu iki önemli gösteren M. SADIK ASLANKARA halinde karşımıza çıkarmayı yeğliyor, bu nedenle bana da onlar aracılığıyla nsan neden sürüklenir, kum taneciği gibi dura- yapıtı açmak daha uygun göründü. durduğu damperli kamyon kasasında eğik düz- Aileleriyle yaşayan iki yetişkin erkek lemden sıyrılıp yığıl yığıl akar da birbiri üzeri- İ var karşımızda; Ali anne babasıy- ne atıla katıla bir yerden öte yere kayar, çoğaşır?** la, Saim annesiyle birlikte. Bundan Ötesindeki boşluktan. şikâyetçi değiller. Bir kadınla ilişki üze- Günümüz insanına adeta yaşam biçimi halinde rine tek satır okuyamayız romanda. dayatılan, artık bıkkınlığa dönüşmüş bu sürükleniş Annesi, “yalnız kalacak” diye olgusu, abartılı yanına karşın bir gerçekliğin altını korktuğundan, arada Ali’yi dürter, çiziyor yine de. Sanat, toplumda olup bitenlere, taksi müşterisi olarak alıp şoförlüğünü kitlelerde bunun etkimesine, kişilerin ruh dünyasına yaptığı için arada görüştüğü, adını yansıyışına, onları her yönüyle kuşatan bu acımasız tam bilmediği pavyon çalışanı Esin’i baskılanmaya kayıtsız kalacak değil ya? kız arkadaşı sanır, tanışmayı umar, Evsiz-barksız, aşsız-aşksız, işsiz-umutsuz bu insan- bu kadarla yetinir, babası da söylenir; lar, peşlerinden kasırga iteklercesine bir sürüklenişle “belki bir kadın kurtaracak seni.” (112) savrulup o boşlukta takıldıkları yerde ıhıp*** çökerken Esin’in, “Neden evlenmedin?” sorusunu birer yazınsal anlatı öznesine dönüşmez mi? Öykü- kendince yanıtlayacaktır Ali: “Gündüzlerim uyumakla roman edebiyat, getirdiği evren kurulumlarıyla, yarattığı geçiyor on yıldır. Geceleri de çalışırken, evlenecek anlatı kişileriyle alana kolayca katılacaktır böylece. birini bulamadım. Aslında aramadım da.” (56) Batuhan Aşıktoprak’ın Alesta (Can, 2022) adlı romanı, Ali, Esin’in evinde, bir an zihninden akıveren dü- yazınımızda bu nitelikleriyle dikkati çekiyor diyebiliriz. şünüş kırıntısıyla konuya yaklaşımının ipucunu verir: sinema sanatı, teknolojik ataklar sanayisel sıçrama- “...kendimi, bildiğim bir yerde, senelerdir tanıdığım bir ‘ALESTA’; ROMAN SANATINA ISINMAK… larla kanatlanarak anlatı sanatının damarlarına sızdı, kadınla birlikteymişim gibi hissediyordum. Herhalde Dil Derneği Türkçe Sözlük, “alesta” için “harekete genleriyle oynadı, geleneksel romanı bir tür “yazınsal evlilik de böyle bir şeydi. Bir insanla aynı evin aynı hazır, tetikte” karşılığını veriyor. “Alesta beklemek”, sinema”ya dönüştürmeyi başardı. odalarında geçirdiğin vakte nedenini, nasılını bilme- ”hazır durumda beklemek”. Alesta, farklı açıdan bunu somutlayan örneklerden den, üzerinde pek düşünmeden alışma işi.” (199) Roman, eyleme dönük şu iki tümceyle açılıyor: “Yağ- biri aynı zamanda. Batuhan da bir sinemacı yazar Bu ayrıntıların, daha çok ergenlere dönük “In- murdan kaçan insanların arasında yoktu. Islanmış yüz- tutumu sergiliyor. Karanlık, yağmurlu gecede “infaz” **** gruplar için dillendirilen özelliklerle bütün- cel” lerde onun yüzünü aradım.” Tümcede sözcüğü, ses benzeri bir adam kaldırmayla açılıyor roman. lenik nitelik sergilediği açık. Kendi kapalı kutularında örtüşmesini yinelemek yazarlık zaafı, önceden öyküler Eylemin, “iş makineleri için yedek parça üret(me)” gitgide yalnızlaşırlar, ancak açılmak, ilişkilenmek için yayımlayan bir yazar bu türde acemilik sergilerse kabul girişimindeki Arapları engellemek amacıyla yapıldığını hiçbir çaba göstermezler. görmez pek. (Bununla ilgili bir örnek daha: “Yağmur kuru öğreniriz ama. ‘BOZUNUM’; TOPLUMSAL YAŞAMDA yerlerime, yüzüme indiği gibi indi.” [163]) Olayda yardımcı taksi sürücüsü Ali, eylemi yürüten Batuhan’ın öne çıkardığı toplumsal sürüklenişe, an- DENGE YİTİMİ... Saim’e, Arapların kimin işini bozduğunu öğrenmek latı kişileri üzerinden yapıtı nasıl çatılayıp yapılandırdı- için “Patronunun mu?” diye sorar. Saim, kaçamak, Yazar yaşanan sürüklenmeyle bozunum gerçek- ğına, biçemsel anlamda nasıl işlediğine, bunu yansıtış “Bir abimizin...” der, “Şu siyasetçi abiler mi” sorusunu liğine dönük olup biteni anlatmaya kalkmadan ama hünerine geçeceğim yine de ben. Çünkü Alesta, da kaçamak yanıtlar: “Boşver şimdi orasını.” (12) Ali’nin Amerika’ya gitme düşüyle Suriyeli bir ailenin yazınsal ölçütle kimi zaaflarına karşın önemsenmesi Ali’yle Saim, otuz yaşındadır, arkadaşlıkları lise kendilerine komşu gelip yerleşmesiyle beş yaşındaki gereken bir roman. yıllarına dayanır, on beş yıllık bir geçmiş demektir bu, oğulları Ömer’i romana katarak işe girişiyor; sonra da Kavramsal anlamda “sürüklenme”; savaş, yoksul- ancak para işinde ikisi de hesaplıdır. bunun yansımasını zaman, uzam eşikleri üzerinden luk, şiddet, iç karışıklığı, çatışma, çalkantı, göç vb. Ali, on yıldır bir taksi durağında gece şoförlüğü ya- akıtarak farklı kesimlerin tepkilerini açığa çıkarıp ya- olguların yarattığı zincirleme etkileşimle tetiklenip parken kazandıklarını dolara bağlayıp evde saklar, hiç şanan kitlesel çatışmayla okuru yüzleştiriyor. kırılmayla ortaya çıkan, parlayıp hemen yayılan bir bilmediği halde bir Amerika düşü kurmuştur. Sonuçta bu bozunum, sürüklenmede nedenler ya- Saim, yaptığı işlerin maddi karşılığını alsa da pa- nında toplumsal yaşamda kimi sonuçların nasıl tetik- “tarihsel / toplumsal zor”. ramiliter bir yapının gönüllü militanıdır yine de. Bu lendiğini de gösteriyor. Aşıktoprak, Alesta’da, salt daha iyi koşullarda eğilimdeki dernekle de yakın ilişkidedir. Arada “ülke- Dil, kültür ayrılığına karşın dinsel adlandırma kulla- yaşama arzusuyla “birey varlık”ın da aralarına nin halinden konuş(tukları)” olur ikilinin. (200) Şiddete nan Batuhan, iki farklı ülkedeki Müslüman toplumun katıldığı küçük insanlardan oluşan, her geçen gün dönük eğilim somut ortadadır. otuzundaki Ali’siyle beşindeki Ömer’ini aynı boyun- artarak yükselen bir toplumsal anomaliyle kördüğüm Sürüklenmedeki rolüyle siyasal, ekonomik, sınıfsal duruğa bağlıyor. halinde durmadan genişleyip ağırlaşan kitlelerin açıdan güç odaklarına yönelmeyişi yazarın, salt bir dernek de sürüklenme Ömer sürüklenerek gelmiştir, Ali çıkış bulamayışına dayalı umarsızlık sonucu yaşanan üzerinden buna değinmeyi yeterli görmesi önemli eksiklik. duygusu eşliğinde ülkeden gitme planı yapmaktadır, sürüklenmeyi, adeta toplumsal harita halinde, Bunlar anlatıda lekesel örüntü halinde kalıyor, yazar belirsizlik içinde düşlerinde yaşattığı Amerika’ya. genelde gerçektenlik duygusunu düşürmeksizin anımsatsa da kavramsal birikimin önünü açabilecek Ali’nin ailesi köyden gelip İstanbul’a, büyük kentin gözler önüne seriyor. bir anlatı omurgası çıkmıyor ortaya. ücrasına bahçe içinde, kümesli bir eve yerleşmiştir, Bireyden, küçük insandan yansıyan sürüklenmenin Küçük insanla da işlenir konu, tamam, ancak dolar Suriyeli ailenin de kendilerine komşu avlulu gecekon- roman evrenindeki kaba yerleştirimine göz atalım hareketi, dernek, elçilik önü protestosu vb. bölümce- duya başlarını sokabilmesine benzer şekilde. ilkin, ardından bunun roman karakterleri, kişileri üze- ler “fail” sınıf etkimesi için okurda karşılık yaratmaz. Aliler için belki amcasıdır bu gelişlerine, yerleşmele- rinden nasıl işlendiğine geçelim. Batuhan, romanı ana karakter Ali’nin ağzıyla kurup rine ön ayak olan. Nitekim evlerinde, yine bir İstanbul SÜRÜKLENMEDE ‘BOZUNUM’; yapılandırıyor. kırında arazisine yapılar dikmek için gün sayan amca- NEDEN Mİ SONUÇ MU? Saim’i yan karakter havasında görece örtük işler- nın kiracısıdırlar zaten. ken yaşanan toplumsal dokuda ikilinin dışa yansıyan Eskiden romanlar görece bir ağabey sanat hava- Bahçedeki kümes önemlidir. Burada baba, dövüş- yalnızlığını, umutsuzluğunu baskın hale getirip ro- sında sinemayı etkilerdi, sonradan tersine döndü, lere taşıdığı horozu Asabi’yi besler. Bir yanıyla da at >> 9 Temmuz 2026 13