Catalog

MUSTAFA TÜRKEŞ’TEN ‘OSMANLI’DAN TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NE GEÇİŞTE ( )’ REFORMLAR VE DEVRİM 1839 / 1939 ‘Kemalist Devrim’ sürecinin doğru anlaşılmasına kuran kadronun salt toprak reformu- DR. COŞKUN SOYSAL katkıda bulunacak bir çerçeve sunma na yönelmemiş olmasından hareket- csoysal@outlook.com.tr arayışını yansıtıyor. le “toprak ağaları” ya da “eşraf” ile “ittifak kurduğu” argümanını da red- ÇİFTE DEVRİM! TÜRKİYE’NİN BU KURUCU DÖNEMİNE dediyor. Kitap, Kemalist Devrim sürecini, İLİŞKİN YETKİN BİR EL KİTABI Toprak reformunun yapılmamış ol- Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda Sosyal bilimsel olguları doğru kavrayabilmek için masının bir sorun teşkil ettiğini, an- emperyalist işgale uğramış bir çoğu zaman bu olguların kökenine inmek gerekiyor. cak bunun daha çok içeride siyasal ülkenin, birbiriyle rekabet halindeki Mustafa Türkeş’in İmge Kitabevi tarafından istikrarın tesis edilmeye çalışılma- uluslararası güçlerin ortaya yayımlanan Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne sı ve zaten o dönemde getiri potansi- koydukları üç farklı uluslararası Geçişte Reformlar ve Kemalist Devrim (1839-1939) yeli düşük bulunan tarımsal üretim- düzen önerisi (s. 73-86) karşısında adlı çalışması da bugüne ilişkin pek çok olgunun den çok sanayileşmeye öncelik veril- verdiği “ulusal bir yanıt” olarak ve sürecin anlaşılmasında böylesi bir kökene ya da mesi ile ilgili olduğunu anımsatıyor. “çifte devrim” süreci olarak formatif bir sürece karşılık geliyor. (s. 174-178) değerlendirmektedir (s. 87-110). Bu süreç yanlış kavrandığında, tarihin temelsiz iddialara Bu çifte devrimin ilk boyutu, ülke- konu edilmesi de bugüne ait krizlerin kökenlerinin teşhis İDEOLOJİK BOYUT nin emperyalist işgalden kurtarılmasını edilememesi de şaşırtıcı olmaktan çıkıyor. Türkeş, Cumhuriyetin bu ilk on sağlayacak askeri başarı ve bunun sonu- Kemalist Devrim, Türkiye’nin bu kurucu dönemine yıllarındaki siyasi güç mücadelelerine cunda diplomatik yollarla elde edilmeye ilişkin böylesi tezvirat ve tahrifatın arttığı bir dönemde, sonradan “ideolojik kimlik çalışılan uluslararası tanınma olmuştur. bir el kitabı niteliği taşıyor. kazandırma” çabalarının da ikna Uluslararası tanınma elde edilirken Lozan Barış Kitabın temel tezi, ele alınan geçiş sürecinin edici olmadığını vurguluyor. Konferansı sürecinde İngilizlerce işgal edilen “ne yalnızca yukarıdan aşağıya tasarlanmış bir Bu güç mücadelelerinin tarafları arasında ne sos- Musul vilayetinin geleceği, boğazların yönetimi ve kurumsal yeniden inşa süreci olarak ne de salt yal köken ne de ideolojik olarak ciddi farklılıkların bu- Hatay’ın statüsü gibi başlıklarda takınılan tutum, sınıfsal çıkarların doğrusal bir yansıması olarak” lunduğunu belirten Türkeş, ideolojik ayrılıkların baş- “taktiksel ricat” (s. 119-126) olarak tanımlanırken açıklanabileceğidir. (s. 11) tan itibaren mevcut bulunmadığını (s. 163), ancak ide- “fiili geri çekilmeye” (s. 122) dönüşen Musul SOMUT GERÇEKLİĞE, BELGELERE olojik boyutun da zamanla ortaya çıktığını (s. 164) ve meselesi dışında bu başlıklarda elde edilen diplomatik VE OLGULARA DAYALI BİR ANALİZ sonraki yıllarda ise geriye dönük biçimde farklı kesim- başarıya “komşularla ilişkilerin normalleştirilmesi” Kitabın daha çok önemsediğim yönü ise tarihsel ma- lerce ideolojik açıdan da gerçekte olduğundan daha bü- ve “bölgesel düzlemde dayanışma” arayışlarının teryalist yöntemden yararlandığını gizlemeye ihtiyaç yük farklılıkların atfedildiğini belirtiyor. (s. 183) eklendiği gösteriliyor. duymaksızın söz konusu dönemi, “bugünden geçmişe Çifte devrimin “ulusal düzenin yapılandırılması” KEMALİST DEVRİM VE KAMU YARARINI doğru okumak yerine o günden bugüne doğru” (s. 164) (s. 99-110) olarak tanımlanan ikinci boyutu ise ÖNCELEYEN KALKINMA STRATEJİSİ... değerlendirecek biçimde somut gerçekliğe, belgelere nihayetinde Cumhuriyetin ilân edilmesi ve yeni rejimin Kemalist Devrimin önemsenmesi gereken bir diğer ve olgulara sırtını dönmeden analiz etmesidir. 1930’lu yıllara dek devam eden inşası ve tanımlanması niteliği ise, zaman içinde farklılaşan iktisat politikası Bu döneme ilişkin pek çok kritik başlıkta, birincil süreçlerini içermektedir. kaynakların da kitap boyunca kutu içlerinde doğrudan tercihlerine karşın kamusal yatırımlara ve devlet okuyucunun takdirine sunulduğunu görüyoruz. CUMHURİYETİN SİYASAL KAZANIMLARI müdahalesine yer veren ve bu sayede “kamu yararını 1930’ların başında yayımlanan Kadro dergisine ve önceleyen” bir kalkınma stratejisine sahip olması Türkeş, yine İmge Kitabevi’nden yayımlanmış diğer bu derginin de dahil olduğu devletçilik tartışmalarına kitaplarının da gösterdiği üzere, halihazırda erken olmuştur . (s. 149) ilişkin önceki akademik çalışmalarının da katkısıyla Cumhuriyet döneminin hem iç hem de dış politikasını Bununla birlikte “kapitalist sistem içinde” kalan bu dönemin ekonomi politik yönelimlerini de netlikle ayrıntılı biçimde çalışmış bir sosyal bilimci olarak bir arayışı yansıtır ve sınırlarını da yine bu niteliği teşhis ediyor Mustafa Türkeş, bu döneme ilişkin on yıllara dayanan akademik belirlemiştir. (s. 184) Cumhuriyetin siyasal kazanımlarını öne çıkarırken ik- hâkimiyetini bu incelemesine de yansıtıyor. Kemalist Devrime yönelik bir el kitabı niteliği tisat politikası konusundaki kestirmeci yargılardan kaçı- Kitap, yazarının tarih ve uluslararası ilişkiler taşıyan bu inceleme, salt bu sınırlılığın Cumhuriyetin nılması gerektiğini ikna edici biçimde ortaya koyuyor. disiplinlerine hâkimiyetini belli edecek biçimde, bugünkü kriziyle ilişkisini tartışmak için bile bir Osmanlı’nın uluslararası siyaset arenasındaki “geri Cumhuriyetin “korporatist” bir yönelim içinde bu- başlangıç metni niteliğindedir. n kayışının” nedenlerinden Osmanlı toplumsal düzenine lunduğuna ilişkin argümanları da (s.135), Cumhuriye- Kemalist Devrim - Osmanlı’dan Türkiye ilişkin çözümlemelere, Birinci Dünya Savaşı’na giden ti kuran kadronun “küçük burjuva sınıfının doğrudan Cumhuriyeti’ne Geçişte Reformlar ve sürecin siyasi ve diplomatik tarihinden Osmanlı- temsilcisi olarak kavramsallaştırılmasına” (s. 173- Türk düşünce dünyasının kimi temsilci figürlerinin 174) dayalı analizleri destekleyecek verilerin bulun- Devrim (1839-1939) / Mustafa Türkeş / irdelenmesine varıncaya dek Kemalist Devrim madığını teslim ediyor. Benzer biçimde, Cumhuriyeti İmge Kitabevi / 192 s. / 2026. EROL ÜLKER’DEN ‘ULUS DEVLETİN EŞİĞİNDE İSTANBUL: İŞGAL, DİRENİŞ VE SİYASAL MÜCADELE (1918-1923)’ şık Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Erol Döneme damgasını vuran bu karmaşık ilişkiler yumağının Ülker, Koç Üniversitesi Yayınları tarafından yayımlanan Ulus çözümlenmesiyle Milli Mücadele sonrası kurulacak rejimin niteliğine I Devletin Eşiğinde İstanbul: İşgal, Direniş ve Siyasal Mücadele (1918- ilişkin bir siyasal kutuplaşmanın görünür hale geldiğini iddia eden Ulus Devletin Eşiğinde İstanbul, Mütareke dönemini ve sonrasında 1923) adlı çalışmasında, Mütareke dönemi İstanbul’una odaklanıyor. perçinlenen iktidarı, iktidarın içinde süregiden çatlakları ve Anadolu’da Milli Mücadele’nin devam ettiği, İstanbul’da Anadolu’yla ayrışmaları anlamak için de yetkin bir başvuru kaynağı niteliğinde. n bağlarını geliştirmeye çalışan farklı çevrelerin işgal koşulları altında gizli olarak faaliyet yürüttüğü, aralarındaki ideolojik ve doktriner Ulus Devletin Eşiğinde İstanbul: İşgal, Direniş ve Siyasal ayrımlar henüz billurlaşmamışken kadro geçişlerinin had safhada Mücadele (1918-1923) / Erol Ülker / Çeviren: Elçin Gen / olduğu bir dönemi anlatıyor. Koç Üniversitesi Yayınları / 208 s. / 2026. 4 30 Temmuz 2026