Katalog

İLKER BAŞBUĞ: ‘II. Mahmud, bence, Cumhuriyete kadar ulaşacak geleceğe giden yolu açtı.’ 19. YÜZYILDA OSMANLI İMPARATORLUĞU! Adalet, eğitim, kurumsallaşma ve toplumsal alanlarında attığı adımlar yaşamsaldır, çok AKDEMİR- Şimdi, Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili önemlidir. konulara girmek istiyorum. Osmanlı İmparatorluğu II. Mahmut’un ekonomi alanında yeterli için 19. yüzyıl genel anlamda nasıl bir yüzyıl oldu? adımları atmadığı ve Harbiye’yi açmak BAŞBUĞ - 19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu için neden 1835 yılına kadar beklediğini için artık her savaştan sonra egemenliği altında sorgulayabiliriz. bulunan milletlerin birer birer bağımsızlıklarını Ancak, elbette onun da haklı nedenleri vardı: kazanarak imparatorluktan koptukları bir Süregelen savaşlar ve özellikle 1821 yılında dönem oldu. başlayan Mora İsyanı ve Kavalalı Mehmed Ali İmparatorluğun Balkanlar’ı kaybetmesi, Paşa ile yaşanılan kanlı savaşlar ona çok zaman imparatorluğu yıkılmaya doğru sürükledi. kaybettirdi. n Balkanlar deyince sadece olayı toprak olarak görmeyin. Bu bölge aynı zamanda Osmanlının OSMANLI DEVLETİ’NE AYAKLANAN ekonomik gücünün de önemli bir kaynağı idi. KAVALALI MEHMET ALİ PAŞA VE Bir de buna nüfuzu eklerseniz sorunun önemi AVRUPA SORUNU! daha çok ortaya çıkar. AKDEMİR- Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın Osmanlı AKDEMİR- III. Selim’in dönemi, 19. yüzyıl Devleti’ne karşı ayaklanması nasıl ve neden bir Osmanlı’sında nasıl bir geçiş dönemidir? “Avrupa sorunu”na dönüştü? BAŞBUĞ - III. Selim, Avrupa’nın ileriliğine ve BAŞBUĞ - Kavalalı Mehmed Ali Paşa, İstanbul üstünlüğüne inanıyordu. tarafından Mısır’a vali tayin edilen okuryazar Osmanlı devleti, örgütleri ve zihniyetiyle olmayan birisiydi. Batı dünyasından çok farklı bir yerdeydi. Fakat inanılmaz derecede zeki, kararlı, enerjik III. Selim ordunun yenileştirilmesine öncelik ve sert karakterli birisiydi. verdi. Avrupa’daki yenilik hareketlerini İstanbul’dan Ancak Nizam-ı Cedid olayına başlangıçta dört önce görmüş ve uygulamaya başlamıştı. elle sarılırken daha sonra kararsızlıklar gösterdi. Örneğin, Mısır’da Harbiye, 1825’te açılmıştı. Bazı uygulamalarda çekingen kaldı. Bir Rusya bu süreçte başrolü oynadı. neden olmuştur. Fransa’da Danışma Meclisi’nin 1789 başlangıcı gerçekleştirdi. Ama başarısız oldu. Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın kuvvetlerinin yılının şubat ayında vergi konusunda halkın istediği AKDEMİR- Osmanlı İmparatorluğu’nda asıl büyük Konya’ya kadar gelmesi ve ilerlemeye devam kararları alamaması da Fransız Devrimi’ni tetikleyen dönüşümlerin gerçekleştiği II. Mahmud dönemi ederek İstanbul’u ele geçirmesi, Osmanlı ana olay olmuştur. neden başarılar dönemi olmaktan çok başlangıçlar Devleti’nin yerini onun kuracağı kuvvetli bir ‘BAZI TARİHÇİLERE GÖRE SANAYİ DEVRİMİ, dönemi oldu? devletin almasına yol açabilirdi. FRANSIZ DEVRİMİ’Nİ YEDİ BİTİRDİ!’ Oysa o andaki Osmanlı Devleti adeta BAŞBUĞ - İlk önce şunu söylemeliyim: AKDEMİR- 19. yüzyılın bir yarısına damgasını Rusya’nın “koruması” altına giriyordu. Bu düzen II. Mahmut yenileştirme çalışmalarında vuran ana olay, ana devrim hiç kuşkusuz korunmalıydı. muhteşem bir savaş içinde oldu. Yılmadan ve Sanayi Devrimi. Ve Sanayi Devrimi, Britanya Fransa elbette Kavalalı’yı destekliyordu. korkmadan çalıştı. İmparatorluğu’nda gerçekleşiyor. Neden Britanya Başlangıçta Britanya İmparatorluğu biraz Bence Cumhuriyete kadar ulaşacak geleceğe İmparatorluğu? tarafsız kaldı ise de Rusya’nın boğazlar giden yolu açtı. BAŞBUĞ - 15 Haziran 1215’te İngiltere’de ilan edilen üzerindeki emellerinin ortaya çıkması karşısında Karşılaştığı temel sorun zamanlamayla ilgiliydi. Magna Carta ile İngiltere demokratikleşmeye dünyada Osmanlı Devleti’nin yanında yer aldı. Ayanlarla savaşa öncelik verdiği için kendi açısından adımını atan ilk ülke oldu. Bu devrimi kurumsallaşma faaliyetleri Böylece bu çatışma bir “Avrupa sorunu”na haklı olarak Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması için takip etti. neredeyse 18 yıl bekledi, zaman kaybetti. dönüştü. n İngiltere’de 1694’te Merkez Bankası kurulmuştu. İngiltere; 17. yüzyılda parlamenter bir meclisin kontrol olduğunu düşünüyordu. Napolyon’un 11 Nisan 1814 günü AKDEMİR- “Diyalektiğin temel yasası harekettir”den ettiği bir monarşiye dönüşmüştü. hareketle bu değişim 19. yüzyıla ilişkin sunduğunuz tarih başlattığı Moskova seferi adeta onun sonunu hazırladı. Britanya İmparatorluğu’nun bir ada devleti oluşu, İskoçya resmine nasıl yansıdı? AKDEMİR- Tolstoy’un savunduğu tarih tezine siz ne ve İrlanda’nın İngiltere’ye katılması ile de siyasi bütünlüğün BAŞBUĞ - Sanayi Devrimi burjuvazi sınıfının kadar katılıyorsunuz? sağlanması onlara büyük bir jeopolitik üstünlük sağlıyordu. güçlenmesini sağladı. Siyasi iktidarda bulunanlar da Bütün bunların yanında İngiltere’de bir tarım devriminin BAŞBUĞ - Tolstoy, insanların kendilerinin serbest aldıkları kararlarla ve uygulamalarla burjuvazi sınıfını Hollanda’dan sonra burada gerçekleşmesi ile Sanayi hareket ederek tarih yaptıklarına inandıklarını ama gerçekte destekledi. İşçi sınıfı ise artan üretimden yeterli seviyede Devrimi için gerekli sermaye birikimine ulaşılmıştı. tarihi olaylar üzerindeki sayısız etkenlerin insanların yararlanamıyordu. Tabii bütün bu nedenlerin yanında İngiltere’nin şanslı bir kontrolü altında olmadığını savunmaktadır. Başta Karl Marx olmak üzere siyasi düşünürler, her ülke olduğu da unutulmamalı. Ona göre, en güçlü ve kudretli krallar bile tarihin birer ekonomik sistemin zamanla kendi iç çelişkileri nedeniyle İngiltere, Sanayi Devrimi’nin başlangıcında ihtiyaç duyduğu kölesidir. dönüşüme uğrayacağını savunuyordu. enerji kaynağını elinde buldu: Kömür. Ben bir Rus devrimcisi ve filozofu olan Georgiy V. Nasıl feodalizm kapitalizmi yarattıysa bir gün kapitalizm Kömür yatakları hem yeterliydi hem de kolaylıkla Plehanov’un (1856 / 1918) düşüncesine daha yakınım. de sosyalizme dönüşecekti. çıkarılabilecek derinlikteydi. Plehanov, bireylerin, kişiliklerinin belirli özellikleri Bu dönüşümü de kapitalizmin yarattığı işçi sınıfı, yani AKDEMİR- Sanayi Devrimi’nin yarattığı koşulların sayesinde toplumun kaderini etkileyebileceğini proletarya gerçekleştirecekti. Ancak Marx’ın bu teorisi eşitsizlikleri körüklediğine ve “asimetrik bir verimlilik artışı düşünüyordu. Avrupa’da gerçekleşmeyecekti. yüzyılı”na neden olduğunu söylüyorsunuz. Açar mısınız? Ama bunun iki koşulu vardı: Birincisi; kişinin, yani BAŞBUĞ - Bazı tarihçilere göre Sanayi Devrimi, Fransız ‘RUS DEVRİMCİSİ VE FİLOZOFU GEORGİY liderin ortaya koyduğu düşünce veya çözümler toplumsal Devrimi’ni yedi bitirdi. ihtiyaçlarla uyumlu olmalıydı. V. PLEHANOV’UN DÜŞÜNCESİNE DAHA YAKINIM!’ 19. yüzyıl sanayide asimetrik bir verimlilik artışının İkincisi ise mevcut toplumsal düzen, liderin önünü, yani AKDEMİR- Napolyon Bonapart hiç kuşkusuz 19. yaşandığı bir yüzyıldı. yolunu kapatmamalıydı. yüzyılın ilk yarısına damgasını vuran bir liderdi. Asimetriklik, endüstriyel üretimde verimliliğin artışının AKDEMİR- Yeni çalışmanızın konusu hakkında bilgi Napolyon’u felakete sürükleyen neydi? kıtalar arasında çok eşitsiz dağılmış olmasıydı. vermenizi rica ederek bitirelim söyleşimizi. 1913 yılına gelindiğinde sanayileşme seviyesi en düşük BAŞBUĞ - Liderler için en kritik nokta veya an, tepe bölgelerdeki kişi başına gelir, sanayileşmiş olanların üçte noktasına ulaştıkları zamandır. Artık burada kalmaya BAŞBUĞ - 1789-1839 yılları arasındaki dönemi biri kadardı. çalışmalılar ve daha ileriye gitmekten kaçınmalıdırlar. kapsayan Yarım Yüzyıla Sığan, Büyük Dönüşüm kitabımın Daha da önemlisi, sanayileşmiş ülkeler okuma-yazma Napolyon, 1805 yılındaki Ulm ve Austerlitz zaferleri, hazırlığı sürecinde çok şey öğrendim. Bazı olaylara bakış 1806’daki Jena zaferleri ile adeta tepe noktasına, zirveye sorununu neredeyse çözmüşken diğerlerinde nüfusun ancak açım değişti. Bu nedenle bu kitabın devamı üzerinde yüzde 25’i okuryazardı. ulaşmıştı. çalışmayı istiyorum. n Sonuçta sanayileşmiş merkez ülkeler “sömüren”, Tilsit’te 25 Haziran 1807 günü Fransa ile Rusya arasında Yarım Yüzyıla Sığan Büyük Dönüşüm (1789- sanayileşmiş ülkelere ham madde sağlayan ve onlara imzalanan barış antlaşması ile Napolyon artık Avrupa’da 1839) / İlker Başbuğ / Kırmızı Kedi Yayınevi / 280 pazar olan ülkeler ise “sömürülen” çevre ülkeleri haline gücünün doruğuna varmıştı. dönüşmüştü. Bu noktada duramadı. Avrupa’nın artık tek hâkimi s. / 2026. 2 Temmuz 2026 5 VEDAT ARIK