Katalog

Ankara - 7 Eylül 1994 / Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan kapatılan DEP’in milletvekillerinin duruşmasını Yaşar Kemal’le ( ) birlikte izlerken... Fotoğraf: Tarık Tınazay İlhan Selçuk, Mustafa Ekmekçi Köy Enstitüleri aydınlığına uzandı. Hasan Âli Yücel’le, İsmail Hakkı Tonguç’la, Köy Enstitüleri için “Cumhuriyet’in en değerli eserlerinden biri” diyen ama kapanışı sırasında Hasan Âli Yücel’e ve İsmail Hakkı Tonguç’a yeterli destek vermediğini düşündüğü İsmet İnönü’yle, Mehmet Başaran’la, Talip Apaydın’la, 17 Nisan’la, kuruluşunun 50. yılıyla, Ferit Oğuz Bayır’la, Rauf İnan’la, Safa Güner’le, Köy Enstitüleri Vakfı’yla, Aziz Nesin’in Köy Enstitüleri’ne ilişkin söyledikleriyle ilgili yazılarını art arda sıraladı. Köy Enstitülerinin ne olduğunu, kimler tarafından niçin, nasıl açılıp kimler tarafından niçin, nasıl kapatıldığını merak edenlere tanıklıklarla oluşturduğu bir el kitabı sundu. Cumhuriyet tarihimizin bu en önemli özgürleşme atılımının Aydınlanma savaşımımızdaki yerine parmağını basarak “Gelecek kuşaklar, Atatürk’ün ideali, İnönü’nün emeği ile kurulan bu kurumların Türk elinde saçtığı bilgi kıvılcımını saygı ile anacaklardır” diyerek bu aydınlığı günümüze taşıdı. Kitaptan Tonguç Baba’nın oğlu Engin Tonguç’tan aktardığı bir örnekle yetinelim: Ankara - 1979 / Cumhuriyet’in Konur Sokak’taki bürosunda arkadaşlarıyla... 1943’te İvriz Köy Enstitüsü’ne giden Tonguç, bir çocuğu (Ayaktakiler - soldan sağa): Mustafa İspir, Azmi Özgür, Yalçın Doğan, Mustafa Ekmekçi. kaldırıp bir soru sorar. Çocuk tutulur, karşılık veremez. (Öndekiler - soldan sağa): Işık Kansu, Yılmaz Gümüşbaş ve Erbil Tuşalp. Tonguç, öğretmene, “Bunlar 600 yıldan beri konuşturulmadıkları için böyle susarlar; siz her şeyden önce bunları konuşturacaksınız ve düşündüklerini açıklamalarını öğreteceksiniz” der. 1946’dan sonraki düşünce terörü ortamında Tonguç, “Acaba bu çocuklardan ses gelecek mi?” sorusunun yanıtını merak etmektedir. Yıllar sonra, 1950’de o suskun çocuk Mahmut Makal’ın Bizim Köy’ü çıkar. Türkiye’nin düşünsel ve siyasal yaşamını altüst eder. Tonguç’un söylediği şudur: “Bomba patladı! Bunun arkası da gelecektir. Kazığı sağlam çakmışız!” FAZIL HÜSNÜ DAĞLARCA’DAN ‘EKMEK ADAM’A, ‘MUSTAFA EKMEKÇİ’YE AĞIT’ 12 Eylül’le soluksuz bırakılan milyonlara soluk olan Ekmek- çi, Eylül Yazıları’nda (Güldikeni, 1996) 12 Eylül’le hesaplaştı. Metin Aksoy’un hazırladığı Gazetecinin Yaşamı ve Ekmekçi’ye Özlem (Hazırlayan: Metin Aksoy, ÇGD, 1999), Denizli, Pamukkale - 80’li yıllar... / Köy - Koop eski Genel Başkanı Nedim Tarhan’ın gözaltına alınma Çağdaş Gazeteciler’in ona selamıdır. olayının yaşandığı gezi. (Soldan sağa): Jülide Gülizar, Nedim Tarhan, Mustafa Gazalcı, Akın Birdal, Fazıl Hüsnü Dağlarca, “Günlük olay saysanız bile Nevzat Helvacı, Muzaffer İlhan Erdost, Mustafa Ekmekçi, Tahsin Saraç, Refik Durbaş, Şükran Soner. siz/ Ne yazsa/ Geleceğin kapılarını omuzlar gibidir/ Devrime adanmış adam- Yayın saraylarında değil/ Tek soğanı eşitçe bölünmüş küçük sofralarda/ Toplumun eline sımsıcak değer/ Ekmek adam” dedi “Mustafa Ekmekçi’ye Ağıt” şiirinde. Barış, özgürlük ve insan hakları sevdalısı, Türkçenin ödünsüz savunucusu, yurtsever, demokrat gazeteci Mustafa Ekmekçi’yi Oktay Akbal’ın sözleriyle anıyorum: “Bir sis çanı gibiydi. Yıllardır hemen her gün halkımızı bilinçlenmeye, gerçekleri görmeye çağırırdı. Bir yazarın gücü ne kadardır? Ne kadarsa o kadarını başarıyla gerçekleştirdi. En karanlık, en umutsuz anlarda hepimizi aydınlatan, savaşıma çağıran yazılardı bunlar...” n 21 Mayıs 2026 11