Catalog

Zamane bakışı yaratan anlatıcı: Italo Svevo! İtalya’da bu alanda bir hoca ve öncü ol- ayat İşte’ye (*) dönünce yeniden geldi okuma gündemime yerleşti masına karşın yalnızca çözümleyici kişili- H Italo Svevo (1861 / 1928). ği değildir, içimizde körüklediği tedirgin- Bu kez diğer kitaplarına dönüyorum. liktir daha çok, bir atılım, yazılı sayfayı aş- Gül Işık’ın 1984/1985’te ilk kez dilimi- ma duygusudur. ze çevirdiği Zeno’nun Bilinci ve Senilita / Svevo her zaman için açık bir yazardır; Yaşlılık romanlarını Ferit Edgü’nün öneri- bize eşlik eder, belli bir yere kadar götü- siyle okumuştum. rür bizi ama her şeyi söylemiş olduğu iz- Botter Apartmanı’ndaki Ada lenimini asla vermez; geniştir, hiçbir yere Yayınları’na uğradığımda, “Türkçede he- vardırmaz, tıpkı yaşam gibi. nüz böyle romanlar yazılmadı” demesini Bu yüzden Svevo’dan ne okumalıyız unutamıyorum. sorusuna ancak şu yanıt verilebilir; her Onun bu bakışı beni Svevo’ya daha da şeyi okuyunuz, bir yolu onunla birlikte yü- yakınlaştırmıştı. Hele Gül Işık’ın o açıkla- rüyünüz, bırakınız onun ve sizin olanakla- yıcı “Sunu” yazısı sizi romancının dünya- rınız ölçüsünde uzaklara iletsin sizi. sına hazırlıyordu. Daha ötesinde bir başına kalırsınız ama Proust ve Joyce ile anılan bir yazar ol- yitik zamanın ardından hayıflanmazsınız; ma özelliğine dönük Işık’ın şu tespiti be- gerekli bir deneyimi yapmış olduğunuz, nim için önemliydi: yaşamı artık daha iyi anladığınız izlenimi “...anıların yitik zamanının peşi sıra gi- kalacaktır içinizde.” (***) dişi, yitik zamanı yeniden yaratma çabası ‘SVEVO YILI’: 1985! kendine özgü bir zaman ve uzamın boyut- Salt bizim okurumuz değil, dünya oku- ları içinde benliğinin ve bilincinin derinle- ru da Svevo’yla geç tanışmış. rine inişi bu yazarları anımsatır ama yakın- Öyle ki 1928’de bir trafik kazasında ya- dan bakıldığında benzerlikleri kadar ayrı- şamını yitiren yazarın yapıtları 1985’te lıkları da bulunduğu ortaya çıkar.” onu İtalyan okurları gözünde bir numa- Sanırım bu ayrılığı ilkten her iki romanı ra kılar, yayıncılar 1985’i “Svevo Yılı” ilan da okuyunca hemen gözlüyorsunuz: eder. Bizim okurun Svevo’yla buluşması Freud’un etkisi, bir diğer yan ise bir da tam bu yıllara denk gelir. kentin ruhunu anlatma bilinci yani doğup İlk iki romanı onun “gençlik dönemi” büyüdüğü Trieste. romanlarıdır. Asıl Zeno’nun Bilinci bu an- Yahudi kökenli bir ailenin çocuğudur. İllüstrasyon: MONUR 88 latısal üçlemeyi tamamladığı gibi; insan Baba tüccardır, Almanya’da eğitim alır. benliğini, bilincini irdeleme yoluyla ruhsal boyu- Asıl adı Ettore Schmitz’dir. 17 yaşında Trieste’ye sının bütünlüğünü asıl bize anlatan Zeno’nun Bilinci’nin tu derinlikli bir yapıt ortaya koyar. döner. 1880’de bankada memur olarak çalışmaya başlar, (**) 1923’te yayımlanması için bu karşılaşmanın öyküsüne Romanlarının ortak paydası yalnızlık, iletişimsizlik, ya- on sekiz yıl bu işini sürdürür. bakmak gerekir. Buna birazdan değineceğim. şamın anlamsızlığıdır. Ne zaman elim Italo Svevo’yu okumaya gitse Euge- ‘YAZARIN İÇİNDEN GEÇTİĞİ ZAMAN...’ Gül Işık, roman kişilerinin özelliklerine dönük şöyle bir nio Montale’nin şu söz öbeğini hatırlarım: “yazarın içinden İlk romanı Bir Yaşam’ı 1892’de yayımlar. Yaşadığı dün- tespit yapar: “Hayat karşısında yenik düşen, yaşama uğ- yanın kentsoylu çevrelerini, çağ insanlarının bunalımla- geçtiği zaman...” raşında yaya kalan ancak kendini sürekli inceleyerek var rını anlatır. Psikolojik derinliği olan Senilita (Yaşlılık) ise Sanki Svevo, bize sunduğu bu üç romanıyla kendi za- olabilen insan tipini canlandırır.” 1898’de yayımlanır. Yazdıkları ilgi görmez, küskün biçim- manının ruhunu taşır bütün zamanlara. de eşinin ailesinin boya fabrikasında çalışmaya başlar. Sanırım, bunun bir yanının açımlamasını da gene Mon- ÖZYAŞAMSAL İZLER... Yazın yaşamındaki asıl kırılma noktası, Trieste’ye gelen tale şu yargısıyla ortaya koyar: “Bugün bu yazarın il- İlk romanı Hayat İşte’nin kahramanı, yeteneksiz Alfonso James Joyce ile tanışmasıyla başlar. Onun roman dünya- ginç yanı, çözümleme edebiyatınca zengin sayılmayan Nitti kendisinden izler taşır. Maller Bankası’nda >> 8 10 Eylül 2026