Catalog

( ) VASİLİ GROSSMAN’DAN 1905 / 1964 İnsan sevgisi ve insana inanç üzerine anıtsal bir başyapıt: ‘Yaşam ve Yazgı’ Almanya / 1945 rejim yanlısı bir yazar olarak bilinirken artık tavrı tamamen de- kadar çeşitli ortamlarda geçiyor. Bu yüzden dokümanter bir bo- FERDA FİDAN ğişmiş, iktidara karşı açıkça eleştirel bir tutum sergilemeye baş- yutu da var yapıtın: lamıştır. Grossman bütün sahneleri son derece gerçekçi betimlerle TOTALİTARİZMİN ŞİDDET MEKANİZMALARI 1953’te yazmaya başladığı Yaşam ve Yazgı’da siyasal anla- canlandırıyor. ÜZERİNE BİR DÜŞÜNCE! yışındaki bu değişiklik bariz olarak ortaya çıkar. Artık muhalif Zira romancılığa soyunmadan önce savaş muhabirliği de 1905’te Ukrayna’da Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dün- bir yazar konumundadır. yapmış, Stalingrad cephesinde savaşan halkın ve askerlerin yaya gelen Sovyet yazar Vasili Grossman’ın (1905 / 1964) Ya- arasına karışarak Kızıl Ordu’yla beraber Treblinka ölüm kam- şam ve Yazgı (Çeviren: Ayşe Hacıhasanoğlu / Can Yayınları) ALTMIŞ BÖLÜMDE DEVASA BİR MOZAİK, pına ilk girenlerden olmuş, Berlin’e kadar gitmiş ve daha son- adlı, 1953-1960 yılları arasında yazdığı romanı sansür engeli- TAM BİR ATEŞ VE BARUT ATMOSFERİNDE ra Yaşam ve Yazgı’da anlatacağı birçok olaya bu süreçte tanık ne takılmış, yok olup gitmekten mucizevi bir şekilde kurtulmuş SÜRÜKLENEN İNSANLAR... olmuştu. uzun soluklu, anıtsal bir başyapıttır. Yaşam ve Yazgı, Stalingrad Muharebesi’nden başka, “Sibir- Tolstoy’un Savaş ve Barış’ta, Napolyon’un Rusya sefe- ya’daki gulag kampları, Alman esir kampları, Holokost, pozi- ‘GETTO UMUDUN EN ÇOK OLDUĞU YERDİR!’ rini merkeze alması gibi Grossman da metnini Stalingrad tif bilimin uygarlığa etkisi, totaliter bürokrasi, Sovyet aileleri- Grossman romanda karakterlerin ruhsal yaşamlarını da öne Muharebesi’ni merkeze oturtarak tasarlamış. nin günlük yaşamları” gibi türlü konuları kapsayan devasa bir çıkarıyor. Olağan koşullarda sudan sebeplerle bunalıma girebi- 20. yüzyıl Rus edebiyatının en büyük romanlarından sayılan mozaiktir. len insanların, savaşın feci koşullarında morallerini güçlü tut- Yaşam ve Yazgı, tarihsel bir olayı içsel bir deneyime dönüştü- Vasili Grossman’ın ikizi gibi duran fizik profesörü Viktor mayı nasıl başardığını araştırıyor. rürken aynı zamanda totalitarizmin şiddet mekanizmaları üzeri- Strum’un ailesi ön planda. Nazi işgali altındaki Ukrayna’da, tıkıldıkları gettoda ölümü ne bir düşünce niteliğindedir. Ancak bu bin sayfalık yapıtta aslında yüzden fazla karakter bekleyen binlerce insanın hâlâ bir çıkış yolu daha doğrusu bir var ki bu kalabalıkta hemen bütün Rus romanlarında olduğu gi- mucize umut etmekten vazgeçemediklerini şaşkınlıkla anlatır: MUHALİF YAZAR bi kitaba başlarken okurun biraz zorluk çekeceğini kabullenme- “Getto, dünyada umudun en çok olduğu yerdir.” Vasili Grossman, Nazi Almanya’sını bozguna uğratan Sov- si gerekiyor. İnsanın düşünce kabiliyetini uyuşturan bir iyimserliktir bu yetler Birliği’nin savaştan otuz milyona yakın insanla en çok Bir mekândan diğerine sıçrayarak birbirine eklemlenen alt- ama yine de anlamaya çalışır. Zira Nazilerin yaptığı bütün kat- kayıp veren ülke olarak çıkmasının, yani halkın insanüstü mış bölüm boyunca, tam bir ateş ve barut atmosferinde sürük- liamların gösterdiği gibi, bu çaresiz insanların sığınabilecekleri fedakârlıklarının sosyalizmin demokratikleşme sürecine yol lenen insanlar... hiçbir kurum, imdatlarına koşması için yalvarabilecekleri hiçbir açacağını düşünen sayısız Sovyet vatandaşından biriydi. “Fizik profesörü Viktor Strum ve ailesi, Nazilerin katletti- ilahi varlık, hiçbir aşkın erk yoktur: Ancak izleyen yıllarda, yapılan bütün fedakârlıkların bu nok- ği masum insanlar, sıradan askerler, bir zırhlı birlik albayı, SS “Ama bu boş gökyüzünde kime yalvarabilir ki insan?” tada hiçbir işe yaramadığını görerek umutlarının boş bir hayal- subayları, siyasal felsefe tartışmalarına dalan bilim adamla- Kimsenin kurtulamadığı katliamın kurbanları arasında olan den ibaret olduğunu anlamakta gecikmez. rı, savaş esirleri, sivil halk, Komünist Parti’ye az ya da çok sa- Strum’un doktor annesi de vardır. Ölümü beklerken oğlu- Baskı rejimi yavaş yavaş geri gelmiş, muhalif aydınlara yö- dık bürokratlar, ideallerinden vazgeçemeyen kadim Bolşevik- na yazdığı uzun mektup romanın en yürek parçalayıcı sayfala- nelik tutuklamalar günden güne iyice artmaya başlamıştır. ler, bu ölüm kalım ortamında ilk aşk deneyimini yaşayan telsiz- rı arasında. Daha da kötüsü, işgal altındaki Ukrayna’da Nazilerin otuz ci genç kız...” Hele bu olayın arka planında Grossman’ın gerçek yaşamda beş bin Sovyet vatandaşı Yahudiyi öldürdüğü katliamı ince- SAVAŞ MUHABİRLİĞİ TANIKLIKLARININ aynı koşullarda katledilen kendi öz annesinin hikâyesi olduğu- lemek üzere 1945’te kurulmuş Antifaşist Yahudi Komitesi, 1948’de dağıtılır ve üyeleri tutuklanarak hapse atılır. GETİRİSİ DOKÜMANTER BİR BOYUT! nu hatırlarsak... Bu gelişmeler üzerine Grossman’ın siyasal görüşü kökten bir Olaylar Stalingrad cephesinden Tataristan’a, Moskova’dan Aslında tek satır bile yazmamıştır çok sevdiği annesi. O ne- değişime uğrar. O güne dek devrim ilkelerine yürekten bağlı, Ukrayna’ya, Nazi kamplarından Sibirya’daki gulag kamplarına denle bu sayfalar, Grossman’ın o dönemde almış olmayı >> 12 10 Eylül 2026