Catalog

Çağ yangınının anlatıcısı olmak: Javier Cercas! 1 E. H. Carr, Tarih Nedir’den söz ederken şunun da ve diğer kitaplarımda, geçmişin hâlâ burada olduğunu, 2 altını çizer: “Tarihçi çağının insanıdır ve çağına insan bugünün parçası olduğunu göstermek istedim.” varoluşunun koşulları ile bağlıdır.” MESELESİ OLAN BİR ANLATICI! Onun tarihçi için getirdiği bu tanımı günümüz Javier Cercas, onu edebiyat dünyasına taşıyan ilk iki romancısı için söyleyebilir miyiz? 3 anlatısıyla bir başlangıç yapsa da bu iki kısa anlatısı Bunu evetleyebilecek romanların yazıldığını onu yeterince bu ortama taşımaz. düşünecek olursak tarihçi ile romancıyı birbirine yakın Daha doğrusu karşılığını bulamaz! Deneme ve tutan bir durumdan söz edebiliriz bence. gazete yazıları kitaplaşsa da uzunca süre suskun kalır. Özellikle de yakın tarihi romanlarına konu 4 Salamina Askerleri , 1998’de yayımlandığında onu edinen romancıları düşünecek olursak; biri tarihsel romancı olarak bambaşka bir çizgide buluruz. Bu kez, olgulardan hareket ederek gerçeği anlatır, diğeri meselesi olan bir anlatıcı olarak çıkar karşımıza. ise bu olgularla birlikte kendi düşünsel bakışı ve 1962 doğumlu Cercas’ın İspanya İç Savaşı’nı yorumunu da katarak o tarihsel olanı kurgusal sorgulamaya, günümüz İspanya’sına yansımalarını gerçeğin penceresinden anlatır. konu edindiği anlatılarıyla geçmişin bugündeki izleri Gene Carr’ın bir başka tespitine dönersek; “Tarihçi üzerine romanlar yazmaya yöneldiğini görürüz. olguları olmaksızın köksüz ve boş, olgular tarihçileri ol- Bunun ilk ürünü Salamina Askerleri’dir. Başka dillere madan ölü ve anlamsızdır. (...) çevrildiği gibi ödüller alır. Tarihçi ile olguları arasında kesintisiz bir karşılıklı etkileşim süreci, bugün ile geçmiş arasında bitmez İSPANYA İÇ SAVAŞI’NIN KARANLIĞI bir diyalog.” Gazeteci yanı, edebiyata olan tutkusu romanın İşte romancı ile tarihçinin buluşup ayrıştığı nokta da anlatı dokusunda kendini gösterir. Bir bakıma budur: Etkileşime evet ama diyaloğa hayır! özyaşamöyküsünden izler taşıyan roman İspanya İç Zira, romancı tarihsel olanla diyaloğa girmek yerine Savaşı gerçeğine yepyeni bir bakışın tanıklığını getirir. olayları / olguları yeniden gözden geçirerek kendi ba- İç savaş gerçeğinin karanlık örtüsünü aralayarak kış açısıyla, yarattığı kişiler ve oluşturduğu konusuy- yaşanan trajik olayları sorgulayıcı biçimde anlatır. la kurgu üzerinden gerçeği aydınlatmaya yönelir. Yani Bir aile öyküsünden yola çıkılarak anlatılanlar (ki bunu tarih yazmaz; tarih, romancı için bir esin kaynağıdır. Karanlıkların Hükümdarı’nda derinlikli biçimde anlatmıştı)... Cercas’ın savaş gerçeğine bakışındaki tutumunun JAVIER CERCAS: ‘GEÇMİŞ HÂLÂ BURADA, yanı sıra yaşanan trajedinin boyutlarını göstermesi BUGÜNÜN PARÇASI’ açısından da önemlidir. İspanyol romancı Javier Cercas’ın ülkesinin yakın Onun, bir anlatıcı olarak yaşanan “gerçek”(ler) tarihine dönük anlatılar yazmaya başladığı süreç e bakışı, roman kurma bilgisi / bilinci romanın anlatı önemlidir. dokusunda öne çıkan bir öğe. Şunu pekâlâ söyleyebiliriz; bu sürecin tarihsel Öyle ki Cercas, bir anlatıcı olarak kendisini de yansıttığı olgularını araçsallaştırırken bir yanıyla yüzleşme gerçeklerin izinde bir “kahraman” olarak romana yerleştirir. İnsanlar kolektif ve kişisel geçmişin artık kitaplığa veya öyküsü yazar, diğer yanıyla da benzer şeyleri yaşayan Dahası kendini yazdıran romanın izindeki anlatıcıdır toplumların eleştirisini getirir. Kendisi de bunu şöyle arşive kaldırıldığını ve bugünde var olmadığını düşünüyor. Cercas. Burada yepyeni bir roman yapısı kurar. açıklamaktadır: Böyle değil. Bugündeki geçmişin izlerinde giderken toplumsal “Evet, ailemin Francocu geçmişi benim için hep bir Özellikle hafıza dediğimiz şeydeki geçmiş, bir yazar olarak yüzleşmeye dönüktür bakışı. saplantıydı. Şundan eminim ki geçmiş bir anlamda hep benim için çok önemli. Ve bu geçmiş henüz geçmemiştir. devam eder. Geçmiş, şimdinin bir boyutudur ve onsuz bugün CERCAS’IN İLK BELGESEL ROMANI: sakattır. William Faulkner’ın ünlü bir cümlesi var: ‘Geçmiş Bu herkes için geçerli. Sadece Karanlıkların Hükümdarı ‘SALAMINA ASKERLERİ’ değil, bir noktadan sonra bütün kitaplarım ‘şimdinin asla ölü değildir. Hatta geçmiş bile değildir.’ Anlatıda karşımıza çıkan Şilili romancı Roberto diktatörlüğü’ dediğim şeye karşı mücadeledir. Bunu Sahtekâr romanımda ana motif olarak kullandım. Bolanõ’nun hikâyesi ise Cercas’ın bu “yeni biçem”inin Bu ne demek? Şimdinin sadece bugün olduğu, dünün Gelecek hâlâ buradadır, bizimledir, bugünün parçasıdır. “melez anlatı” kurma özelliğini karşımıza çıkarır. çoktan bittiği, bir hafta öncesininse neredeyse tarih İspanya’daki sivil savaş, Francoculuk hâlâ dün gibi Bir yanıyla belgesel anlatı, diğer yanıyla tarihsel olaylar öncesi sayıldığı ve bugünle artık bir ilişkilerinin kalmadığı burada, hafızamda. O geçmişi bugünden ayıramazsınız. ve anısal öyküler... Bu buluşturmanın Javier Cercas anla- fikri tamamen yanlış. Karanlıkların Hükümdarı, Salamina Askerleri, Sahtekâr tısında belirgince yer edebileceğinin göstergesidir. >> 10 27 Ağustos 2026 ROBERT RAMOS