Catalog

ASUMAN KAFAOĞLU BÜKE İLE ‘ANTİKÇAĞDA KADIN OLMAK’ ADLI KİTABINI KONUŞTUK. ‘Kültürümüzün içine işlemiş sınıflandırmaların ne denli fosilleştiğini görmek çok şaşırtıcı!’ Asuman Kafaoğlu Büke, Kafka Kitap tarafından hitap ediyor. Sözgelimi, Büke güzelliği simgeleyen yayımlanan Antikçağda Kadın Olmak adlı Kharitleri bir de Lucas Cranach’ın çizgileriyle taşıyor incelemesinde, mitolojiden günümüze kadın algısını sayfalara. Anlatılan güzelliğin öyle alelade bir fiziki etkileşimli bir çatı altında irdeliyor. Kökleri çok özellik olmadığı ilk bakışta anlaşılıyor. eskiye dayanan kalıp yargıları Havva’dan Medea’ya, Rodin’in Orfeus ve Euridike heykelindeki gizli Salome’dan Daphne’ye birçok kurgusal karakter trajediyi sezmemek olanaksız. Dönüp sevdiğine üzerinden merceğe alıyor. bakması yasaklanan bir erkek; kendine hâkim Mitolojik anlatıları çağdaş dönem resimleriyle ve olamayınca yersiz bir bakışın acı bedeli ile edebiyat yapıtlarıyla eşleştiriyor. Evlilikte, annelikte yüzleşiyor. ve toplumsal yaşamda kadına dayatılan rollerin Mitoloji hiç de öyle peri masallarıyla dolu değil. keskin imgeleri ile yüzleştiriyor. Kadınlar kurgusal evrende bile şiddete, tecavüze, Kahramanlar arasında, Daphne gibi doğayla hakaretlere maruz bırakılıyor. Büke, yerleşik cinsiyet bütünleşip insan bedeni ile vedalaşmayı seçenler kalıplarını sarsmak için sorunun köklerine doğru de var; zoraki bir ilişkiden kaçarken çocuklarını ve kardeşini feda edenler de. uzun bir yolculuğa çıkıyor. Tarihi dönemeçleri arşınlarken bugüne taşınan normlarla ve yargılarla Mitolojik öyküler bir Rubens tablosu, Ovidius ya da Shakespeare dizesi ile birleşerek farklı duyulara da hesaplaşıyor. seçtiğimiz sözcükler bile bu önyargılı sınıf- AHMET ANTMEN landırmayı gösteriyor. KADIN HİKÂYELERİNE YENİ BİR HAVVA’NIN MİRASI... GÖZLE BAKMAK ANTMEN - Zorlu kadınların ilki olarak AHMET ANTMEN - Antikçağda Kadın Havva’yı seçmişsiniz. Cennet bahçesindeki Olmak kitabı Ayşe Lebriz Berkem ile hazır- yasağı çiğneyerek boyun eğmez bir duruşu ladığınız bir podcast serisinden doğuyor. da köklü bir seçme iradesini de temsil edi- Kadın algısının tarihi gelişimini irdeledi- yor. Havva figüründen çağdaş kadın anlatı- ğiniz bu çalışma “işitme mi okuma mı” tar- larına nasıl bir miras kaldı? tışmalarının da yoğunlaştığı bir döneme BÜKE - Havva mitolojik bir kahraman rastlıyor. Podcastten kitaba, sesten yazıya değil ama sonuçta o da kurgusal bir uzanan bu süreç nasıl gelişti? kahraman. İnsanlığın annesinin bir günahkâr ASUMAN KAFAOĞLU BÜKE - Aslın- olarak sunulmasını, ona verilen ceza da podcastten metne değil, metinden podcas- yüzünden insanlığın cennetten kovulmasını, te oldu yolculuğu. Çünkü daha önce kitapta- kocasını kandıran ve kendisi de kolayca ki metinler ve resimler sunu dosyalarında be- baştan çıkan, düşük iradeli bir kadın olarak nim ders notlarım olarak düzenlenmişti. Yani tüm kadınlığın simgesi haline gelmiş ilk başta yazıdan sese dönüştü. olmasını sorgulamamız gerekiyor. Ben hâlâ görsel olarak sayfa üzerinde gör- Ancak o aynı zamanda, sizin de dediğiniz gi- düğüm bilgileri zihnime kaydedenlerdenim. bi, özgür iradeyi temsil ediyor. Bilgelik ağacını Bende fikirler ancak yazı formunda geli- merak ediyor, bilgi edinmek için ihlal etme gü- şiyor; çok eski bir alışkanlık. Kâğıt üzerinde cü buluyor kendinde. Bunlar bence çok değerli. görmeden anlayamayan bir kuşağız sanırım. Bugünün kadınlarına ne miras kaldı diye Arkadaşım Ayşe Lebriz ile podcast yapma baktığımızda bence önemli olan Havva’nın fikri sonra geldi. Ayşe’yi sahnede bu kadınla- bize nasıl sunulduğuna değil, onun eylemleri- rı oynarken; onların sesi, bedeni olurken izle- nin özüne bakmamız. miş ve hayran kalmıştım. Aslında belki bunu tarihin, edebiyatın ve Destanlardan ve antik trajedilerden seçti- sinemanın bize sunduğu bütün kadın kahra- ğimiz bölümleri okuyunca sanki canlandı bu manlar için yapmalıyız. kahramanlar. Yazıdan sese uzanan bu süreç, plastik sanatları da zarken yargılamak ya da aklamak niyetim olmadı, hikâyelerine Doğru betimlendiler mi? Hikâyeleri erkek bakışı altında ezil- ekleyince tamamlandı. yeni bir gözle bakılsın istedim sadece. di mi? Anlatıyı temizlediğimizde ortaya çok farklı karakter ya- Başlıklar da neredeyse kendiliğinden oluştu. O günlerde oku- pısında ve gücünde kadınlar çıkıyor. ‘ERKEKLERDE DEĞER VERİLEN BİR ÖZELLİK, duğum bir şiir ya da dinlediğim bir şarkıdan esinlenerek koy- KADINLARDA AŞAĞILAYICI BİÇİMDE ‘GALATEA, KADININ İDEAL AMA PASİF dum ara başlıkları. KULLANILABİLİYOR!’ BİR NESNE OLARAK KONUMLANDIRILMASINI Ama özellikle ataerkil toplumlarda kadına hangi rollerin bi- ANTMEN - Uzak geçmişten günümüze ulaşan kadınlık çildiğini görmek şaşırtıcı oldu. Bir de erkeklerde değer verilen MEŞRULAŞTIRMIŞ BİR MİT!’ hallerini ele alıyorsunuz. Zor Kadınlar, Kırık Kalpler gibi bö- bir özellik, kadınlarda aşağılayıcı biçimde kullanılabiliyor. ANTMEN - Pygmalion, kafasında canlandırdığı kusursuz lüm adları bile kadınları yekpare bir grup olarak tanımlama- Örneğin; bir erkeğin hırslı olması, hırsı yüzünden etrafını kı- kadına tutkuyla bağlı. Oysa Galatea belki bir idea ama gerçek nın zorluğunu gösteriyor. Söz konusu sınıflandırmada nele- rıp geçirmesi destanlarda övgüyle anlatılıyor. Hepsi binlerce bir kadın değil, ayağı kaideye çakılı bir heykel. Özgürlük ile ri dikkate aldınız? yıldır güçleriyle anılan kahramanlara dönüşüyor. esaret, hakikat ile kurgu arasında salınan bu temsil, sanattaki BÜKE - Ara başlıklarda özellikle bu kadın kahramanlara kadın algısını nasıl etkilemiştir? Oysa herhangi bir çağda bir kadına hırs yakıştırılmaz. Olum- binlerce yıldır yüklenen bakışı hissettirmek istedim. suz bir özellikle damgalanır kadın. Erkek büyü yaptığında er- Kültürümüzün içine işlemiş sınıflandırmaların ne denli fosil- BÜKE - Galatea bir “idea” olarak var; kusursuz çünkü ko- leştiğini görmek çok şaşırtıcı. Adeta içimize işlemiş. Onları ya- demli kâhin olur, kadın büyü yaptığında ise cadı! Günlük dilde nuşamaz, talep etmez, geçmişi ya da kendi arzuları yoktur. >> 1 Ekim 2026 11 KADİR İNCESU