Catalog

Ehrenburg’un yaşamında önemli bir gelişmedir Stalin’in likte çok sayıda Sovyet gazeteci, yazar tarafından oluşturulur. İLYA EHRENBURG, NÂZIM HİKMET DOSTLUĞU: ölümünden sonraki Sovyetler Birliği’ndeki iç huzursuzluk. Katledilen milyonlarca kadın, yaşlı, çocuğun, masum in- ‘ÖZGÜR HİSSEDİYORDU AMA TÜRKİYE’NİN sanların anıt mezarını simgeliyor Kara Kitap. Günümüzde, 1954’te yazdığı Buzlar Çözülürken’de, Kruşçev dönemi- ÖZLEMİNİ ÇEKİYORDU’ dünya çapındaki faşist suçların en büyük incelemelerinden ni ele alan İlya Ehrenburg, Paris Düşerken, Fırtına, Dipten Anılarında yazarlar, şairler, ressamlar, politikacılar da var. biri olarak kabul edilir bu kitap; hayatta kalan Yahudilerin Gelen Dalga’dan oluşan o müthiş üçlemeye kaldığı yerden Nâzım Hikmet’le de dosttur İlya Ehrenburg. Nâzım Hikmet’i yaşadıklarını, çektikleri acıları, vahşet tanıklıklarını, Alman devam ediyor. Savaş öncesi, savaş, II. Dünya Savaşı, em- şöyle betimliyor: “Dış görünüşüyle kuzeyli bir kişiye emirlerini, cellatların notlarını, sığınaklardaki insanların peryalist saldırıya karşı zafer, özgürlük yılları, kahraman- benziyordu: Çok uzun boylu, mavi gözlü, açık sarı saçlı idi. günlüklerini, ölüme mahkûm edilenlerin mektuplarını içerir. lar… 1945-1954 yılları arası: O yıkıcı savaştan sonra Sov- Kendisini her yerde; Moskova’da, Roma’da, Varşova’da, yetler Birliği yeniden kuruluyor. Paris’te özgür hissediyordu. Ama Türkiye’nin özlemini ‘İNSANLAR, YILLAR, HAYATLAR’ Ehrenburg için sosyalizm bir planlama değil, gündelik ya- çekiyordu. Divanını Türk kumaşıyla örtmüştü…” İlya Ehrenburg, tarafsız bir yazar değildir. Yazdıkları bi- şamın yeniden “kurulmasıyla” ilgilidir: Bu romanda da in- Hasan İzzettin Dinamo’nun çevirdiği şiirin başlığı “Elde rer “portre” denemesidir kendi deyimiyle, anılarını içeriyor sanların gündelik yaşamlarını kurmalarıyla birlikte Sovyet- Değil, Unutmak”. İlya Ehrenburg savaşı, acıları, tanık oldu- İnsanlar, Yıllar, Hayatlar (1968). O, “geçmişi tutarlı bir bi- ler Birliği’nin savaş sonrası yeniden kuruluşu anlatılır. ğu olayları, tanıdığı kişileri, mekânları hiç unutmaz: çimde yazmak niyetinde” değildir. Yazdıklarında “gerçek Evet, Buzlar Çözülürken bir “kuruluş romanı”dır. Sovyet in- “Hayır, unutmak elde değil Madrid, döktüğün kanları/ Ve geçmişle uydurma geçmişi karıştırmaktan” kaçınır. sanının gündelik yaşamı, çalışma koşulları anlarla, özverilerle Üstelik o “kişisel anıları, çeşitli tahminler için materyal bu sana yapılanları.” işlenir. Ayrıca Soğuk Savaş’ın getirdikleri, partideki hatalar, olarak kullandığı birçok roman” da yazmıştır. O, “geçmiş- Romanlarının tamamı dilimize kazandırılan İlya Eh- bürokrasideki yalpalamalar, sanayileşme, partinin ülkedeki re- le ilgili” aklında kalan “düşüncelerin yardımıyla, ayrı ayrı renburg yaşamının sonlarında şiire daha çok ağırlık ve- kişilerden, çeşitli yıllardan” söz eder. Bu, “çağı anlatan bir rir. Aşka, savaşa dair şiirler yazmayı sürdürür. Mezar taşına fahın artması için çabaları günlük yaşam çerçevesinde anlatılır. kitap olmaktan çok” kendisini anlatan bir kitap olur. Picasso’nun yapmış olduğu portresi işlenmiştir. SOYKIRIMIN, FAŞİST SUÇLARIN EN BÜYÜK Yaşamında hiç günlük tutmaz. Yaşamı daha çok huzursuz “Oğullarımızın Oğulları”* şiirinden şu dizeler de: “Üzüldüm İNCELEMELERİNDEN BİRİ: ‘KARA KİTAP’ geçmiştir. “Her kitap bir günah çıkarmadır” onda. Bu anı bizim zamanımızda yaşamadınız diye,/ Biz gece yatısına gelmiştik Kara Kitap, İlya Ehrenburg’un farklı bir çalışması. İkin- portrelerle günah çıkarır. Hasan Ali Ediz’in altı ciltten se- bu dünyaya/ Sevdik, yıkık, yaşadık - ölüm saatimizde.” n ci Dünya Savaşı sırasında Rusya’da, Polonya’da Yahudilere çerek dilimize çevirdiği İnsanlar, Yıllar, Hayatlar’da ailesi, * Atillâ Tokatlı’nın hazırladığı Sovyet Şairleri Antolojisi’nde uygulanan soykırımı içeren belgesel bir kitap. Bolşevik gençlik örgütünde çalışması, tutuklanması, Paris’e Görgü tanığı ifadelerinin de yer aldığı bir arşiv çalışması. Ki- (Öncü Kitabevi, 1968) yer alan, Ülkü Tamer’in çevirdiği gidişi, oradaki yaşamı, ülkesine dönüşü, savaş yılları, gaze- tap, 1940’larda, kendisi de Yahudi olan İlya Ehrenburg’la bir- teciliği, şiir dünyası kapsamlı olarak yer alır. “Oğullarımızın Oğulları” adlı şiirden... MAX FRISCH’TEN ‘BİN YA DA PEKİN’E YOLCULUK’ Düşsel bir seyahat! sinde olduğumu, ne zaman olduğumu bilmediğim- nelerin eksik olduğunu DENİZ YILMAZ de, sırtüstü yatıp ellerimi ensemin altına koy- düşünüyor: mak hoşuma gidiyor; insan ağırlığını his- “Karıncalar gibi ax Frisch, birer anlatı ya da an- sediyor. Ötede bulutlar usul usul, yaşıyoruz, Batı’da. Oysa latım mimarisi örneği olan me- aydınlık ve sessizce geçiyor, sizler gibi muhteşem M tinleriyle tanınmış, doğanın üstlerinde güneş, sadece gü- insanlar olabilirdik... ve çağrışımların sesini işiten ve oku- neş kalıyor, hızla akıp ge- Bir zamanlar, run da işitmesini sağlayan bir usta. çen bulutların içinde ışıltı- düşünsenize, çocuktuk Frisch’in bir başka özelliği de oyun- lı bir ada olarak.” biz! Bizim orada da bazlığı. Kurguladığı metinlerdeki geçişler, Anlatıcı ile Bin’in ilişkisi, kopuşlar ve akış bunu belirginleştiriyor. kelebekler görürdük, yalnızca bir yol arkadaşlığı de- İlknur Özdemir’in çevirisiyle Yapı Kre- gümüş bir çağlayanın altında dururduk, değerli resminizdeki ğil, fikir alışverişini de kapsayan di Yayınları tarafından yayımlanan Bin ya da iki bilge gibi. bir yakınlığa karşılık geliyor. Pekin’e Yolculuk, yazarın edebi mimarisinin Sizin gibi bizim de zamanımız olurdu, boş zamanımız, Bu anlamda felsefi bir dostluk ve oyunbazlığının bir yansıması. neşeyle fışkıran sulara sokardık kolumuzu, tıpkı böyle. da diyebiliriz ikilinin yaşadığına. Bugün olsa olsa duvarda bir resim o. Deniz kabuğunun FELSEFİ BİR DOSTLUK Anlatıcı, Bin ile yoldayken etrafında içinde süzülen pırıltıyı görürdük. Her şeyi görürdük. Deniz Metnin anlatıcısı, sıradan bir akşamda işinden olupbiteni izliyor, bununla birlikte zama- kabuğunu kulağımıza dayardık; denizin sesini duyardık. evine dönerken önce bir ormana, ardından nın kendisine hissettirdiği pişmanlıkların Zamanımız vardı! Onu bizden kimin aldığını bilmiyorum. Çin Seddi’ne varıyor. Frisch’in “düzyazı muhasebesini yapıyor. Kimlerin kölesi olduğumuzu bilmiyorum. Ötede, Batı’da düşler” dediği anlatıdaki oyun ve kopuş, Sadece onunla sınırlı kalmıyor yaşananlar: hem günlük koşturmaca hem de yaşam karıncalar gibi yaşarız biz.” “Ara sıra Bin’i yine unuttuğum oluyordu, yürüyüşündeki sapmaya denk geliyor. Geçip giden zamanı anlamlandırmaya uğraşan anlatıcı, haftalarca, belki yıllarca. Zamanı gerçekten yaşa- Metnin önemli karakteri Bin ise bazen yol hikâyeler dinlediği ve öğrendiği gibi kendi hikâyesini de ya- madığı için kim bilebilir ki bunu? gösterici bazen de kafa karıştırıcı olarak çıkıyor zıyor. Bunlar gerçek ve rüya, gerçeklik ve düş sınırında nefes Çalar saat kurulur, yıkanılır, tırnaklar kesilir, çalışılır, karşımıza. alıp veriyor. Hikâyenin özünü ise asla varılamayan ve varıla- yemek yenir, para kazanılır. Sürekli yapılması gereken, yap- Çin Seddi’ne gelen ve Bin mihmandarlığında Pekin’e gitme- mayacak Pekin’e doğru bir yolculuk oluşturuyor. mak zorunda olduğumuz o kadar çok şey var ki... ye niyetlenen anlatıcı, şaşkınlıkla etrafı izlerken her dağda ve Uzun sözün kısası Frisch, okuyucuya uzun yürüyüş şeklinde Bin, bir ruh. Ruhun işi kolaydır. Her sabah giyinmesi gerek- geçtiği noktalarda farklı bir mevsime tanık oluyor. bir oyun kurguluyor; bunun içinden gerçeği ve kurmacayı, ger- mez, her sabah tıraş bıçağını bilemesi gerekmez.” Uzun bir seyahatin ve zihinsel yolculuğun anlatımına girişen çekliği ve rüyayı seçmeyi yine ona bırakıyor. n UZUN YÜRÜYÜŞ MİSALİ BİR OYUN Frisch, Bin ve anlatıcı aracılığıyla hem bir arayışa hem de yol- Anlatıcının düşsel gezintisi, kendisiyle uzun bir konuşma Bin ya da Pekin’e Yolculuk / Max Frisch / da olmaya ilişkin hikâyeyle selamlıyor okuyucuyu. Anlatıcının sözleri bu durumu pekiştiriyor: “Hayatımın nere- aynı zamanda. Bu konuşma sırasında yaşamında ve etrafında Çeviren: İlknur Özdemir / YKY / 80 s. 22 Ocak 2026 14