Catalog

ri), Pestalozzi Çocuklar Köyü (Cumhuriyet Kitapla- ‘MEKTUPLARLA KÖY ENSTİTÜSÜ rı) gibi çeşitli kitaplara imza attı. YILLARI: 1935-1946’ Çalışma arkadaşlarına, Köy Enstitüsü müdür ‘PESTALOZZİ ÇOCUKLAR KÖYÜ’, ve öğretmenlerine, Milli Eğitim müdürlerine, ‘BÜYÜK OĞUL EFSANESİ / TONGUÇ’UN öğretmenlere, öğrencilere, kimi aydınlara ROMANI’, ‘TONGUÇ BABA’... yazdığı mektuplarda da kuramsal ve eylemsel Ölümünden sonra bazı makaleleri önderliğini pekiştirdi: Kitaplaşmamış Yazıları’nda (2 c., Haz. Mustafa Mektuplarla Köy Enstitüsü Yılları: 1935-1946 Aydoğan, KEÇEV) bir araya getirildi. (Haz. Engin Tonguç, Güldikeni). Hakkında yazılan onlarca kitap arasında Mektuplarında adım adım her birimlerini gezdiği Bir Eğitim Devrimcisi: İsmail Hakkı Tonguç / Köy Enstitülerinde gördüğü güzellikler, eksiklikler, Yaşamı, Öğretisi, Eylemi (Haz. Engin Tonguç, yanlışlıklar, kendisine ulaşan şikâyetler konusun- YKKED), Piramidin Tabanı: Köy Enstitüleri ve da düşüncelerini aktardı; moral verdi, yol gösterdi. Tonguç (Hürrem Arman, YKKED), Tonguç ve Örneğin, Aralık 1944’te bütün enstitü müdür- Enstitüleri (Pakize Türkoğlu, YKY), İsmail Hakkı lerine gönderdiği bir mektupta şöyle diyordu: Tonguç Sempozyum Bildirileri Kitabı (Haz. “Arkadaşlar! Çok çalışıyorsunuz. Bütün kuv- Kemal Kocabaş, YKKED), Büyük Oğul Efsanesi vetinizi tüketecek kadar uğraşıp didiniyorsunuz fakat bütün bu işleri yaparken aklınızı çok az kul- / Tonguç’un Romanı (Öner Yağcı, Bilgi), lanıyorsunuz. Halbuki sizin, gece gündüz deme- Tonguç Baba (Niyazi Altunya, Cumhuriyet den didinmenizin tek amacı; bilek ve bacak kuv- Kitapları) sayılabilir. vetinden ziyade zekânızı, mantığınızı işletmek ol- ÇAĞDAŞLAŞMANIN GÖRKEMLİ ADIMI, malı! Elinizden çıkacak her iş evvela kafanızdan AKLIN VE BİLİMİN DESTANI! çıkmalı, size okutulan, öğretilen bilimler, buna Yüzyıllar boyu kaderine terk edilmiş insanın bi- hizmet etmeli!” limin yol göstericiliğinde çağdaşlaşması mücadelesinin Köy Enstitülerini bitiren öğretmenlerle sürekli görkemli bir adımıdır Köy Enstitüleri. mektuplaşır, her gelen mektuba mutlaka karşılık yaz- Eğitim yoluyla aklı özgür bilinçli ve becerikli insan maya çalışırdı: “İşlerimin çokluğu yüzünden cevap- yetiştirmek, el-akıl birliğiyle üretim için eğitim demektir. sız bıraktığım mektuplardan ötürü üzülüyorum. Çünkü Kendine güvenmek, yurtseverlik, yurttaşlık ve örgüt- sizlere daha enstitülerde öğrenci bulunduğunuz zaman lü yaşama bilinci, kararlılık, dayanışma, doğa sevgisi, mektuplarınıza karşılık yazacağım, sizleri hayatta da bevi), İlköğretim Kavramı (Remzi, 1946; Piramit, 2004), umut, bilim, sanat, halk kültürü, spor, gençlik, kadın- takip edeceğim diye söz vermiştim.” Öğretmen Ansiklopedisi ve Pedagoji Sözlüğü (Bir Yayı- erkek eşitliği, korkuyu yenme olan gerçekçiliğin yarattığı bir 1927’den başlayarak Elişleri Rehberi (Maarif Vekâleti nevi), Mürebbinin Ruhu ve Muallim Yetiştirme Mesele- destandır Köy Enstitüleri Sistemi. Matbaası), Kerschensteiner (çeviri, Ahmet Halit Kitabe- si (Kerschensteiner’den çeviri, Köy Hocası Basımevi), Pes- Bu destanı güvendiği yol arkadaşlarıyla yaratan İsmail vi, Türk Maarif Cemiyeti), İlk Orta ve Muallim Mekteple- rinde Resim Elişleri ve Sanat Terbiyesi (Ahmet Halit Kita- talozzi ve Devrim (Fuat Gündüzalp, M. Rauf İnan’la çevi- Hakkı Tonguç’u saygı, şükran ve özlemle anıyorum. n Sivil İttihatçı-Maliye Nazırı pı aralar başlangıçtaki öykülerinde. Kırmızı Yel Cavid Bey / Ayşe Köse ve Acenta Mirza onun öykücülüğünün yol ha- Badur / Yapı Kredi Yay. / ritasının başlangıcını oluşturur. Bir coğrafyanın 656 s. insan-doğa gerçeğini derinlikli anlatır. Kırsal ke- sim insanı öykülerinde yeniden can bulur. O ya- “Memleket şu veya bu VİTRİNDEKİLER şamlara ilişkin düşünmeye, sorgulamaya çağırır. fırkanın malı değildir. Hiçbir şahıs ve heyet şu veya bu Zamanın Manzarası / Mehmet geçiş sürecinin çelişkilerini ve kopuşlarını yeniden Eroğlu / İnkılâp Kitabevi / kimseyi vatandaşlık hakkından düşünmeye davet ediyor. Cavid Bey’in yaşamını bu 512 s. mahrum edemez. Her birimiz tarihsel dönüşümün çatışmalarını ortaya koyan bir vicdanımızın gösterdiği yolda çerçevede ele alarak Türkiye’nin siyasal ve ekonomik Her savaş, beraberinde yıkımı geti- yürümeliyiz.” Cavid Bey, 1921. Selanik’in çok tarihine ilişkin temel soruların izini sürebilmek için rir. Barış Utkan için de savaş, bir yı- kültürlü dünyasında yetişen, Osmanlı maliyesinin güçlü bir zemin sunuyor. kımdır. Çocukluğundan beri eksik- başına geçen, Avrupa başkentlerinde imparatorluğun liğini taşıdığı sevginin, merhame- Kırmızı Yel - Acenta Mirza / Osman kaderini müzakere eden ve sonunda yeni rejimin tin ve ait olma duygusunun son ka- Şahin / Literatür Yay. / 132 s. dışında kalan bir isim: Mehmed Cavid Bey. Maliye lıntıları da savaşın karanlığında yok nazırı, İttihatçı, müzakereci ve muhalif kimlikleriyle “Türk edebiyatında Fırat’ı öykü ola- olup gitmiştir. Geride, ölülerle, anı- yalnızca bir devlet adamı değil; siyaset, ekonomi rak ilk yazanlardanım. İlk kitabım Kır- larla yaşayan bir adam ve anlamını kaybetmiş bir ya- ve uluslararası diplomasi ağlarının kesişiminde mızı Yel, tümüyle Doğu hikâyeleri.” şam kalır. Yaşamının yönü, ağır bir hastalığı atlatan ba- şekillenen bir dünyanın da temsilcisi. Ayşe Köse Osman Şahin. “Bana on Türk öykü- lerin Elif’le kesiştiğinde değişir. Zarafetiyle olduğu ka- Badur, “Sivil İttihatçı” kavramı etrafında kurulan Sivil sü seç deselerdi, birini Kırmızı Yel dar kırılganlığıyla da büyüleyici bu kadın, Barış’ın ka- İttihatçı-Maliye Nazırı Cavid Bey adlı çalışmasında, seçerdim.” Yaşar Kemal. “Osman ranlık dünyasına hiç bilmediği bir duyguyu taşır: umut. Cavid Bey’in hikâyesini yalnızca bir yaşamöyküsü Şahin’in Kırmızı Yel ile başlayan öy- Ancak Elif’in varlığı bir kurtuluş değil; geçmişin, piş- olarak değil, bir zihniyetin, bir kuşağın ve bir dönemin kü yolculuğu günümüz düzyazısında manlıkların ve derin yaralarının yeniden açılacağı uzun hikâyesi olarak ele alıyor. Selanik’ten Paris’e uzanan başlı başına bir yol / yön açıcı olmuştur. Onun anlatı- bir yüzleşmenin de başlangıcıdır. Usta yazar Mehmet çok merkezli bir coğrafyada, günlükler, mektuplar cılığının renkleri, doğa-insan, yöre gerçekleri üzerine Eroğlu, 1988-2002 Türkiye’sinin toplumsal kırılmaları ve uluslararası arşiv belgeleri eşliğinde yeniden kuruludur. Öyle ki her bir anlatısını bir imgeye, simge- eşliğinde ilerleyen romanında; aşkı, savaşı, yazgıyı, he- kurulan bu anlatı, dönemin siyasal gerilimlerini, karar lerle yüklü öyküleyişe taşıyan onun bakışıdır kuşku- saplaşmayı ve insanın kendi karanlığıyla mücadelesini alma süreçlerini ve tarihsel kırılmalarını yakından suz.” Feridun Andaç. Bir anlatı adasıdır Osman Şa- derinlikle anlatıyor. Yitirilmiş “acıma” duygusunun peşi- izleme olanağı sunuyor. Sivil İttihatçı, bir bireyin hin. Orada insana / topluma / doğaya ilişkin tanıklık- ne düşen roman, insan ruhunun en gölgeli köşelerinde yaşamı üzerinden imparatorluktan ulus-devlete lar vardır. Güneydoğu’nun, Toroslar’ın gerçeğine ka- bile şefkatin izini süren sarsıcı bir yolculuk. 6 Ağustos 2026 9 İsmail Hakkı Tonguç’un objektifinden Yuva Köyü çocukları