Catalog

Melodramdan romana: ‘Yanılsamalar’... L. Sami Akalın, Edebiyat Terimleri Sözlüğü’nde “melodram”ı, “çok acıklı olaylarla örülü halk dramı” olarak karşılıyor. Bir yazar, farklı esinler etkilerle melodramı anlatı evrenine taşıyıp yaydığında ne olur peki? Kendi özgüllüğünün gerektirdiği kuruluma bağlı yapısı nedeniyle roman sanatının bunu soğurup türsel niteliğini koruyacağı öne sürülebilir elbette ama nasıl? erhangi anlatıyı “roman” nitelemesiyle anmak kılmak yani dile yüklenip yeterlidir. “Aşk romanı” dercesine belgesel, ta- onu, roman havuzuna H rihsel, siyasal veya polisiye, fantastik roman çekerek bundan yararlan- ya da ütopya, bilimkurgu gibi ayırıcı bir sözcük eklen- mak, dramatik / diyalektik diğinde terime, yapıtın bununla örtüşen bir biçemle dil-mantıkla örülü gerçek- kurulacağı anlamı çıkar bundan. tenlik temelinde bunu işle- Ancak şunu da ekleyelim, bunlardan biçem olarak mek yerine bu tutuma sırt yararlanmayla böyle bir biçeme dayalı yapılandırma dönerek ölü bir melodram apayrı anlamlara taşır yine de bizi. doğurmak. Diyeceğim, Romanın bu baskılanma karşısında tek dayanağı Caudwell’deki ölçüt unu- kendi iç gerçekliği olsa da yapıt bir denge sorunu ya- tulmamalı. şayabilir pekâlâ. Gelin, Yanılsamalar’a bu Deneyimli yazar, bu türden rol çalmalara karşı an- yanıyla biraz daha yakın- latısının dil-mantık yapısına sarılarak sorunu aşmaya dan bakalım. çabalar, yoksa doğada da görüldüğü üzere melod- MELODRAMDAN ram vb. biçemler, sarmaşık benzeri simbiyotik bir YARARLANMAK, atakla anlatıdaki omurgaya sarılarak romanın nefesini MELODRAMA kesip bir tür boğulmaya yol açabilir. PAYANDA OLMAK... Edebiyatımızda doğrudan melodrama yaslanan Kolay etkileme yoluyla geniş halk kitlelerinde yer yazarlar kadar melodramdan uzak durmakla birlikte edinmek çabasındaki sanatsal girişimi ölçümlemek anlatısını melodramatik öğelerle içli dışlı kuran ro- için yararlanabileceğimiz kimi nirengiyi daha somut mancılar yok değil. görebilmek amacıyla tek tek sıralayalım ilk önce. Söyleyegeldiğimiz üzere 1950’lere dek zaten 1. Yaşanan acı karşısında salt kederin yansıtımı ye- edebiyat genelde anlatma sanatıydı, melodram da kuracağı öne sürülebilir. Yazar, iki kız kardeşin onca terliyken bu duyguyu köpürtmek. bu harcın içinde yer alıyordu ancak 1950’lerde sıkıntıdan sonra yakaladığı başarıyla açılış yapsa da 2. Dramatik duyarlığı öne çıkarmak yerine bunu bir yaşanan büyük dönüşümle edebiyat, hantallıktan geri dönüşler eşliğinde hep acı yaşanacaktır roman- tür arabesk duygusallıkla değiştirmek. kurtulup anlatı sanatı haline geldi; bu yüzden melod- da. Anlatı zamanı bugüne geldiğinde trajik güncel bir 3. Yazınsal açıdan gerekirlik, zorunluluk bağları ta- ram geriye iteklendi, kapı ancak melodramatik öğele- olguyla yapılan final de şaşırtır okuru. şımayan rastlantılara yer açmak. re aralanır oldu. Yazınsal anlatı acıklı, hatta trajik olaylarla içlidışlı 4. Dile dönük yazınsal yükleme yapmak yerine 1950’den 60’lara uzanan çizgide, Yeşilçam’da kurulabilir elbette, ötesinde şaşırtıcı kimi rastlantılar boşluklar bırakmak, sonuçta roman evrenindeki ger- azımsanmayacak melodram yapılırken edebiyatta bu, da çıkabilir karşımıza ama bunlar o metnin yazınsal çektenlikten koparak inandırıcılıktan uzaklaşmak. görece sınırlı kaldı. çıktıları bağlamında yer alır romanda, yazar istediği Yaşamöyküsüne göre Gül Gülsün Yıldız, tiyatro ka- Sözgelimi Peride Celal, daha önce bu türle yakın için değil. dar sinema, dizi sektöründe de eylemli bir oyuncu. ilişkideyken sonradan bu biçemden uzaklaşarak ya- Çözüm, dilde yaratılabilir ancak. Memet Baydur’un Bu yüzden anlatısını hep dizilim (sekans) mantığı zınsal açıdan melodramatik öğelerden ustalıkla yarar- önceleri de aktardığım bir sözünü anımsatayım: yönünde bir dil kavrayışına yaslanarak kuruyor. landığı romanlar yayımladı. “Dramatik yapının omurgası olaylar örgüsü değildir. Bundan önce de yazılı olmaktan çıkarıp adeta Olguyu kavrayabilmek için “melodram” terimine, Oyun, eğer iyi bir oyunsa olaylar örgüsünün üstüne seyirlik anlatı halinde kaleme almıştı ilk kitabındaki bir kez de Haldun Taner, Metin And, Özdemir Nutku dikilmez. Öyle olsaydı Hamlet, iki cinayet, bir intihar, öyküleri. (Yazmıştım da: 13.06.2019) üstatların hazırladığı Tiyatro Terimleri Sözlüğü’nde birkaç düellodan ibaret olurdu. Oyuncu, sahnede bir tür oyunbazlık gözbağcılık yaparak göz atalım: “Bugünkü anlamıyla, pek acıklı rastlantılar Dramatik yapının omurgası varsa eğer; bu, insan seyirciyi yakalar, tiyatro sanatının biçemsel açıdan yarılma üzerine kurulmuş, kolay etki olanaklarına baş vuran aklının da omurgası olan dildir. Bunu yirminci yüzyıl- halinde tartışageldiği bir yanılsamadır (illüzyon) bu da. aşırı duygulu acıklı oyun.” da oyun yazan bütün ustalar anlamışlardır. [Onların] İşte Gül Gülsün, roman kişilerini doğaçtan yaklaşımla Gül Gülsün Yıldız’ın, Seni Koruyan Kadınlar Var Bu oyunlarında da dramatik yapının omurgası dildir.” kendileri olarak bu evrene yerleştirip onları özöyküsel Dünyada (h20 kitap, 2019) başlıklı ilk öyküler topla- (Cumhuriyet, 29.01.1995) aktarımla okur önüne getirerek aradan çıkıyor. mından sonra yayımladığı Yanılsamalar (h20 kitap, Nitekim Christopher Caudwell de şiirde dile odak- Ancak yukarıda sıraladığım nirengilere dikkat etme- 2022) adlı ilk romanı, okurda işte tam da böyle bir landığı özgün yapıtı Yanılsama ve Gerçeklik’te (Çev. diği için de doğrudan bir melodrama çekiyor okuru- duygu uyandırabiliyor. Mehmet H. Doğan, Payel, 1974; Yordam, 2022) bunu nu, hiç eğip bükmeden hem de. Babasızlıkları nedeniyle terk edilip bir kız yurduna / derinlikli bir kavrayışla ele alır. Böylelikle yazar, tıpkı romanda aktardığı baskın / yuvasına bırakılmış ama hayatta kalmayı, tutunmayı Dış gerçekliğin insanlar arasındaki yaşam-anlam silahlı çatışma olayını işleyişiyle, anlatısında bunun başararak biri avukatlık, öteki müzik öğretmenliği dünyasında yarattığı dönüşüm yanında yanılsamaya haberleştirilmesine dönük konuyu nasıl ele alıyorsa yapmaya koyulmuş, sonradan kardeş, hem de ikiz dönük etkisi, işleviyle de dil başat konumdadır. roman anlayışının da enikonu buna yaslandığı gibi- olduklarını öğreneceğimiz Esin’le Eylül çevreninde Caudwell yapıtının değerini vurgularken George sinden bir izlenim bırakarak hikâyesini okur üzerine geliştirilen bir hikâye ediş. Thomson’ın “Giriş”te söylediği, “Dil toplumsal bir adeta boca ediyor: MELODRAMLA İLİŞKİLENME BİÇİMİ üründür, insanların birbirleriyle haberleştiği ve birbirini “‘Gazeteci ayarladın mı?’/ ‘Yarın sekiz sütuna man- inandırmak için kullandığı bir araçtır” yargısı, melod- AÇISINDAN ‘YANILSAMALAR’... şet çıkacak...’” (73); “İlk sayfa: / “Mafya hesaplaşması. ramdan yararlanacak yazara bunun yolunu, yöntemini Yukarıdaki iki satır özete bakarak yapıtın, acıma / Kadın yüzünden birbirine giren mafyacıların ikisi de gösterebilir. duygularını kabartıcı rastlantı, duygusal etki ağıyla öldü.” (77, 78). işleneceği, kötülüklerin gösterilerek iyiye kapı arala- O halde Gül Gülsün’ün romandaki asıl sıkıntısı, Gül Gülsün, okurunu olup bitenler peşinden sürük- yacağı görece gotik anlayışla uzak-yakın akrabalık melodramı, melodramatik öğeler halinde yazınsal lemeyi hedeflediği için biçemce kendisine tanıkların >> 12 6 Ağustos 2026