Catalog

Çizim: RAPE Yazma hastalığı ise olan değil, oldurulan bir şeydir. telik anlatıcısı da bir edebiyat eleştirmeni. Diğer bir ANLATILARI GELECEĞİN ROMANINA Bundan kaçılamaz ama sağaltabilmek için ancak kahraman/ı ise romancı. İLİŞKİN İPUÇLARI TAŞIR! edebiyata sığınılabilir. Vila-Matas da bir bakıma bunu Geleceğin romanının nasıl yazılması KURMACANIN GERÇEKLİĞİ anlatmak istiyor. Bir edebiyat eleştirmeni, romancıdır o; gerektiğine ilişkin de ipuçları taşır Vila- Anlatıcı bir söylen geliştirendir. Bunu da kur- hatırlattıkları, gösterdikleri önemlidir. Matas’ın anlatıları. maca aracılığıyla yapar. Elinde / önünde, zih- Bu özelliğini de şu sözlerinde bu- ninde ne tür konusu olursa olsun bunu bir an- POSTMODERN KARNAVAL ANLATILARI: labiliriz: ‘DUBLINESK’, ‘KASSEL’DE MANTIK ARAMAK’ latıya dönüştürebilmesi için kurgu gerekir. “Sık sık romanın krizinden İnsan yazarken ne/yi anlatırsa anlatsın, “ben”iyle bir Yani bunu nasıl anlatabileceği... Kurup bir bahsediyoruz ama aslına bakarsanız yolculuğa çıkar bu düşte ve düşüncede yola çıkıştır biçimde söylemek... Anlatılan, kurulana bir biçim- üstüne çok da düşünülmüş ya da de kurmaca yazarının da imgesi yansır. Onun dü- aslında. Dışa bakarken içe, içe bakarken de dışa dönüşür tartışılmış bir konu değil. yazmak uğraşı. şü, düşüncesi, bakışını içerir anlatı. Bilhassa İspanya’da meta- İşte Vila-Matas’ın bu kurmaca kelimesini duyduğunda üslupta yazdığı roman- dahi dehşete düşen, ülkede larında / anlatılarında Katolikliğe son vermeye gösterdiği budur. çalışan birileri varmış gibi tepki Montano verenler var -sanki bu tür de Hastalığı’nın “Haya- diğerleri gibi Don Quijote’den ta Karşı Sıkılgan Sevgi türemedi-. Sözlüğü” başlıklı ikinci Üstelik Katolik olmak kimseye bölümünde, kurma- garip gelmezken onlar için canın nasıl olduğunu Katolik olmamanın bunca tuhaf / işlediğini gösterir. karşılanması çok acayip. Kurmaca, parça- lı yaşam/larımızı bir ‘TÜR OLARAK ROMAN, araya getirerek olan JOYCE İLE ÇOKTAN biteni gösterir. Vila- YOK OLMUŞKEN ÇOĞU Matas, işte bu noktada ROMANCININ BUNU FARK o “parçalar”ın neler olduğu, ETMEYİŞİ İLGİNÇ!’ nelerden oluştuğu ve nasıl bir araya ge- Bence asıl sorun, romanın krizi tirildiğini anlatır bize. üzerinde derinlikli bir biçimde henüz düşünülmemiş Kurmaca bir güne / günde yazılır. Ve günle- olması. Zira yıllardır bocalayıp duran romanın kendisi ri eklemleyerek anlatılanı da bir romana dönüş- değil, bizzat roman türü. türürsünüz. Tür olarak roman, Joyce ile birlikte çoktan yok olmuşken çoğu romancının bunu fark etmeyişi ilginç. “Montano Hastalığı pek çok otobiyografik un- Belki de halkın ilgisi hâlâ geleneksel romana yönelik sur içeriyor, lakin içinde bir o kadar da kurma- olduğu içindir.” (Söyleşi: Thea Lenarduzzi, Çev. Fulya ca öğe barındırıyor” derken Vila-Matas, bunların Kılınçarslan) neler olduğunu da açıklıyor. Varlarla yokları bu- Şu da bir gerçek ki Enrique Vila-Matas bugünden yarı- luşturup harmanlıyor. Günlük biçimde yazdıkla- na yazılacak kurmaca anlatılara yeni kapılar araladığı gibi rını da romana dönüştürüyor. kurmaca yazarlarına da söyledikleriyle esin verecektir. n TANIMLAMANIN KAPILARI... İşte bu noktada yazmak eylemi dönüşmek eylemi- (*) Bartleby ve Şürekası, Enrique Vila-Matas, Çevi- Sanat / roman / edebiyat bize bizi tanımlamanın da ka- dir. Vila-Matas, romanında bize bunun nasıl olabileceğini ren: Tülin Şenruh, Doğan Kitap, 159 s., 2005 / Yeni ba- pılarını açar. Bu sonsuzluktur, ayna tutmaktır. Her oku- gösterir aslında; alt ve üst kurmacanın ne / nasıl olduğu- sım: Çeviren: Filiz Öztürk, Can Yayınları, 189 s., 2021. yuşta kendimize doğru yürürüz. nu göstererek yapar. Bu anlamda Vila-Matas’ın anlatılarını “günlük-roman” (**) Montano Hastalığı, Enrique Vila-Matas, Onun bu türden anlatılarını(***) birer üst kurmaca ro- biçiminde de okuyabiliriz. Çeviren: Seda Ersavcı, Jaguar Kitap, 326 s., 2017. man olarak alabiliriz. Her biri edebiyatın belleğini barındı- Bir söyleşisinde yazarlardan yola çıkarak yazdığı kur- (***) Dublinesk, Enrique Vila-Matas, Çeviren: Pınar rıyor. Görünürde klasik roman örgüsü üzerine kurulmuş maca anlatıları için şunları söyleyecektir Vila-Matas: Aslan, İthaki Yayınları, 284 s., 2016. izlenimi verse de aslında postmodern roman yazmakta- “Zavallı yazarlar... Onlara bir hayli iyi davranıyorum. (****) Kassel’de Mantık Aramak, Enrique Vila- dır. Dahası deneysel anlatı da diyebiliriz. Kitaplarımda bu denli çok görünmelerinin nedeniyse Matas, Çeviren: Saliha Nilüfer, Can Yayınları, 284 s., Dublinesk(***) ve Kassel’de Mantık Aramak(****) ro- hayran olduğum yazarların nasıl başardığını görmek ve 2017. manları onun postmodern karnaval anlatıları olarak de- sadece bu heyecan verici ama aynı zamanda sınayıcı Portatif Edebiyatın Kısaltılmış Tarihi, Enrique Vila- ğerlendirilmelidir. mesleğe bağlı kalarak ayakta kalmaya nasıl devam Matas, Çeviren: Emrah İmre, Can Yayınları, 103 s., 2018. Edebiyata ilişkin her şeyi (yazmak, okumak, bellek, kur- edebildiklerini anlamak istemem. gu, öyküleme, yazar, roman, öykü, edebiyat saplantı- Bu Ne Saçma İş, Enrique Vila-Matas, Çeviren: İdil Elbette sadece ilgimi çekenlere yöneliyorum ama Dündar, İthaki Yayınları, 192 s., 2025. sı vb.) içeren romanlar yazdığını belirtmem gerek. Üs- üzerimde bıraktıkları etki zayıf olduğu kadar da göreceli.” HASAN TAHSİN BENLİ’DEN ‘RAMİZ: TEŞKİLÂT-I MAHSUSA’DAN MİLLİ MÜCADELE’YE’ istemelerinin ardında, vatan kurtarıcılığı yıpranmalarla erken yaşlarda yaşama KAAN EROĞUZ anlayışı baskındı. İleriki yıllarda ‘kayıp gözlerini yummuşlardır. kuşak’ olarak adlandırılan bu nesil, Binbaşı Ramiz Bey’in de Harp rablusgarp’tan Balkan Savaşları’na, 1. Dünya Meşrutiyet’in ilanından Cumhuriyet’in Okulu’ndan Kafkasya’ya, Filistin’de Savaşı’ndan Milli Kurtuluş Savaşı’na, on yıl kuruluşuna kadar giden süreçte, İngilizlere esir düşmesinden Mısır’daki T boyunca cepheden cepheye koşan bir kuşağın Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne esir kamplarına, Kurtuluş Savaşı’na gün yüzüne çıkmamış veya geri planda kalmış birçok geçişin temel dinamiklerinden biri oldu. katılmak için Anadolu’ya dönmesinden kahramanı bulunmaktadır. Mamoyzadeler’den Ramiz Özellikle 1. Dünya Savaşı sonrasında savaş sonrası Giresun Askerlik Şubesi’ne Bey bu kahramanlardan biridir. yaşanan işgal yılları, o neslin Milli uzanan yarım asırlık yaşamı, bir ulusun Hasan Tahsin Benli’nin Cumhuriyet Kitapları Mücadele’yi omuzlamasına yol açtı. yüzyılı aşan bağımsız bir ülkeye tarafından yayımlanan Ramiz: Teşkilat-ı Mahsusa’dan 1880’li yıllarda doğan o nesil, gerçekten kavuşmasını sağlamıştır. MillQi Mücadele’ye adlı kitabı, sadece, kendisini de bu mücadeleyi yöneterek ve fiilen Binbaşı Ramiz Bey’in öyküsü, milli ülkesinin kurtuluşuna adayan bir askerin değil, savaşarak vatanı kurtardı. Kurtuluş Savaşı’nın “kayıp” ve “fedai” kendisiyle beraber Mustafa Kemal Atatürk’ün ve diğer Onların vatan kurtarıcılığı, yalnızca kuşağının hikayesidir. Kurtuluş Savaşı önderlerinin de içinde yer aldığı 1880 askeri mücadelelerle de değil, Bu çalışma, onların kaybolup kuşağının öyküsü olarak okunabilir. aynı zamanda fikirle, cesaretle ve unutulmamalarını sağlayarak yazınımıza Kitabın yazarı, aynı zamanda Mamoyzadeler’den Binbaşı fedakârlıkla yoğrulmuş bir destandır.” önemli bir katkı sunmaktadır. n Ramiz Bey’in torunu olan Hasan Tahsin Benli, ömrü savaş Sadece savaş sırasında değil, savaştan cephelerinde yokluk içinde geçen bu kuşağın “kayıp kuşak” Ramiz: Teşkilât-ı Mahsusa’dan Milli sonra da karşılık beklemeyen bir ülke sevgisiyle baba olarak adlandırılmasını şöyle vurgulamaktadır: Mücadele’ye / Hasan Tahsin Benli / ocaklarına dönen Kurtuluş Savaşı kahramanlarının çoğu “O dönemin gençliğinin özellikle asker olmak uzun yıllar savaş koşullarında yaşamanın vermiş olduğu Cumhuriyet Kitapları / 176 s. / 2026. 13 Ağustos 2026 9