Catalog

SCHOPENHAUER, RANCIÈRE VE SENNETT ÜZERİNE BİR OKUMA! Konuşmanın üç hali! “söz” sayılıp sayılmadığıdır. FERRUH TUNÇ Bu bakımdan Rancière’in analizi, Schopenhauer’in bıraktığı yerden değil, onun artışmaları söylenenlerden ibaret sa- öncesinden başlar. Schopenhauer’in betimle- narız. Oysa görünmeyen iki yüzü daha diği hileler, konuşan iki tarafın birbirini mu- T vardır tartışmanın. İlki, kimin konuşma hatap kabul ettiği bir zemini varsayar. hakkına sahip olduğu ya da bundan mahrum Rancière ise o zeminin kendisini sorgular. edildiği; ikincisi ise konuşmanın neyi amaçla- Çünkü bazen asıl sorun tartışmanın nasıl yü- dığıdır: Haklı çıkmayı mı, uzlaşmayı mı, yok- rüdüğü değildir, tartışmaya kimlerin katılabil- sa uzlaşma zorunluluğu hissetmeden birlikte diğidir. Bu bakımdan Schopenhauer’in bazı düşünmeyi mi? hileleri, Rancière’in tarif ettiği daha derin bir Tartışmaları yalnızca öne sürülen argüman- dışlamanın gündelik yaşamdaki dışavurumla- lar üzerinden izleyince bu iki saklı katmanı rı gibi de okunabilir. gözden kaçırırız. Rakibi öfkelendirmek, onun sözünü bir ar- Arthur Schopenhauer, Jacques Rancière gümandan taşkınlığa dönüştürür; sesini an- ve Richard Sennett aynı sorulara yanıt arayan lamdan çok duyguya indirger. düşünürler değildir. Ama bu izleği gözeterek Otoriteye başvurmak ise benzer bir işlev peş peşe okunduklarında, konuşmanın üç ay- görür: Bazı ifadeleri “henüz yeterince olgun- rı halini ayırt etmemizi sağlayan beklenmedik laşmamış”, “fazla duygusal” ya da “uzman retmek için değil, teşhir etmek için sıralar. Amacı, insanların bir harita sunarlar. olmayan” diyerek konuşmanın dışına iter. tartışmalarda çoğu zaman gerçeği değil, haklı görünmeyi he- Schopenhauer, konuşmanın içindeki mücadeleyi; Rancière, Bunlar aynı şey değildir ama aynı mantığın farklı ölçekteki deflediklerini göstermektir. konuşmanın önkoşulunu; Sennett ise konuşmanın ufkunu görü- görünümleri olarak düşünülebilir. Konu ile ilgili olarak iki dü- Ama bu hilelerin açıkça görünmese de ortaklaştığı daha te- nür kılar. Böyle bakıldığında, bu üç düşünür birbirini tekrar et- şünür arasındaki belirleyici fark da burada ortaya çıkar. mel bir varsayım vardır. Hepsi, konuşan iki tarafın birbirini mez; tersine, aynı olgunun farklı katmanlarını aydınlatırlar. Schopenhauer bize konuşmanın içinde nasıl galip gelinme- muhatap olarak kabul ettiği bir zeminde işler. ye çalışıldığını gösterirken Rancière daha geriye giderek şu so- Rakibinizi öfkelendirebilir ya da otoriteyle susturabilirsiniz; ERİSTİK: HAKLI ÇIKMANIN OYUNU ruyu sorar: Kimler, konuşmaya başlamadan önce zaten sessizli- ama bunu yapabilmek için önce onun konuşma hakkını tanımış Schopenhauer’in Eristik Diyalektik - Haklı Çıkma Sanatı ğe mahkûm edilmiştir? olmanız gerekir. Burada hile, oyunun içindedir. Peki ya biri, (Çeviren: Ülkü Hıncal, Sel Yayınları, 2024) adlı kitabı, tartış- Bu soru yalnızca gündelik tartışmaları değil, siyaseti de baş- daha oyuna başlamadan “konuşan biri” sayılmıyorsa? mada haklı çıkmanın yollarını değil, bu uğurda başvurulan hile- ka türlü görmemize yardımcı olur. leri teşhir eden kısa ama keskin bir kitaptır. ANLAŞMAZLIK: KONUŞMANIN EŞİĞİ Tarihteki büyük demokratik kırılmalar -halk hareketleri, sö- “Eristik” sözcüğü, adını Antik Yunan’daki çekişme tanrıça- Jacques Rancière, Anlaşmazlık: Siyaset ve Felsefe (Çeviren: mürgecilik ya da emperyalizm karşıtı mücadeleler ya da fark- sı Eris’ten alır. Terimin kökeninde gerçeği birlikte aramak de- Ayşe Deniz Temiz, Monokl Yayınları, 2011) adlı kitabında tam lı toplumsal eşitlik talepleri- çoğu zaman daha güçlü argüman- ğil de üstün gelmek vardır. da bu soruyu sorar ama tartışmanın içinden değil, öncesinden. lar keşfettikleri için değil, daha önce “gürültü” sayılan sesleri- Eflatun’a göre; diyalektik, soru ve yanıt yoluyla kavramla- Onun geliştirdiği “mésentente” kavramı çoğu zaman “an- ni söz hâline getirebildikleri için dönüştürücü olmuştur. rı arındıran bir düşünme biçimiyken eristik gerçeği değil, tartış- laşmazlık” diye çevrilse de gündelik anlamda bir fikir ayrılığı- Böylece Rancière’de konuşmanın ilk eşiği görünür hale ge- mayı kazanmayı hedefleyen sofistçe bir retoriktir. na karşılık gelmez. Mesele, iki kişinin aynı sözü farklı yorum- lir. Bir tartışmanın nasıl yürütüldüğünden önce yanıtlanması Aristoteles bu ayrımı daha sistemli hale getirerek kanıtlayıcı, laması değildir. Mesele, taraflardan birinin, diğerinin gerçekten gereken daha temel bir soru vardır: Karşımızdakini gerçekten araştırıcı ve eristik tartışma biçimlerini birbirinden ayırır. konuşuyor olduğunu kabul etmemesidir. konuşan biri olarak kabul ediyor muyuz? Schopenhauer’in sıraladığı otuz sekiz eristik hilenin bazıla- Rancière’in verdiği klasik örnek, köle ile efendi arasında- rı bugün de şaşırtıcı ölçüde tanıdıktır. Bunlardan biri, rakibi öf- ki ilişkidir. Köle, uğradığı haksızlığı dile getirdiğinde efendi bu DİYALOJİ: FARKLILIKLA BİRLİKTE KONUŞABİLMEK! kelendirmektir. Öfkesine yenilen kişinin sözü artık bir argüman sesi iki türlü duyabilir: Ya anlam taşıyan bir söz (logos) olarak Üçüncü düşünürümüz Richard Sennett, Beraber (Çeviren: İl- değil, bir taşkınlık olarak görülür; “Sinirlendin, demek ki hak- ya da yalnızca bir ses, bir inilti, bir gürültü (phone) olarak. kay Özküralpli, Ayrıntı Yayınları, 2012) adlı kitabında, konuş- sızsın” mantığı sessizce devreye girer. İkinci durumda efendi köleyi işitmemiş değildir, onu konu- manın artık mümkün olduğu bir yerden söze başlar. Bir diğeri ise argüman yerine otoriteye başvurmaktır. Böyle- şan bir özne olarak tanımamıştır. Evet, orada taraflar birbirlerini muhatap olarak tanımışlardır. ce tartışmanın meşruiyeti, söylenen sözden değil, sözü destek- İşte Rancière’in “mésentente” dediği şey burada başlar. Sorun, Ama sorun bu defa kimin konuşabileceği değil, konuşmanın lediği varsayılan isimden alınır. Schopenhauer bu hileleri öğ- söylenen sözün doğruluğu ya da yanlışlığı değil, o sözün baştan nasıl sürdürüleceğidir. Sennett burada iki konuşma tarzını >> 12 13 Ağustos 2026 ARTHUR SCHOPENHAUER JACQUES RANCIÈRE RICHARD SENNETT JOHANN SCHAFER WORDPRESS EDOUARD CAUPIEL