Catalog

MERHABA FRIEDRICH DÜRRENMATT’TAN lümünün 70. yılında Bertolt Brecht (1898 ‘YARGIÇ VE CELLADI’ / 1956) ve Enrique Vila-Matas (d. 1948) kapağımızda. Ö İnsanlığın 20. yüzyılda yaşadığı iki dünya sava- Suç, hak, sorumluluk şı; 48 tiyatro yapıtı, 2300 şiir ve 200 öyküyle silin- mez izler bırakmış; 20. yüzyıl Alman tiyatrosunun en önemli ve etkileyici tiyatro adamı ve lirik şairi Bertolt Brecht’in yaşamını çok etkilemiştir. ve adalet! Bunu sadece tiyatro yapıtlarında değil; şiirlerin- de, mektuplarında, öykülerinde ve anekdotlarında da görmek olanaklıdır. NURAN ÖZYER “Ben varlıklı bir ailede büyüdüm. Çocukluğum boyunca çevremde hep hizmetçiler vardı. Öğret- lman dilinde eser veren İsviçre ede- menlerimden emirler almaya alıştırılmıştım. Ancak biyatının dünya çapındaki ilk tiyat- büyüyüp biraz özgürleşince içinde yaşadım sınıf A ro yazarlarından ve 20. yüzyıl ti- hoşuma gitmemeye başlamıştı. yatrosunun en büyük ustalarından Friedrich Ne emirler işitmek istiyordum ne de başkalarının Dürrenmatt (1921 / 1990) Bern kantonuna bana hizmet etmesini. İşte o günden sonra okulu bağlı Konolfingen’de dünyaya gelmiştir. terk ettim ve hep zayıfların yanında yer aldım” der Bern yakınlarında Emmental’de büyüyen ve dediğini de yapar! Dürrenmatt, köy kökenli oluşunu hiçbir za- Şiirlerden bir seçkinin toplandığı Açların Ekmeği’nin man gizlememiş, bu özelliğini yaratıcılığı- yaratıcısının şu görüşü de dikkat çekicidir: “Büyük nı zenginleştiren bir öğe olarak kullanmıştır. ve ünlü şiirler kanımca insanlık için birer belgedir.” Eserlerinde izleri bulunan Bern diyalekt Tiyatro yazarlığı ve rejisörlüğün yanı sıra şairliğe için “Ben Bern Almancasını severim, birçok de ağırlık vermesinin nedeni budur. O sokağı an- yönden Almancadan üstündür. O benim latır. Şiirlerini ve şarkılarının gitarı eşliğinde küçük anadilim; onu seviyorum çünkü insan kent lokantalarında, meyhanelerinde küçük insan- annesini sever” diyen yazarın eserlerinde lara sunulmasını yeğler Brecht ve “Sen dünyayı her zaman evrensel olan öncelik taşır. değiştireceksin” der. Ahmet Arpad’ın yazısı... Olayı titizlikle incelemeye başlayan Komiser Bärlach ve DÜRRENMATT: ‘KIERKEGAARD Yolları çatallı bahçede gezinmeyi seven bir an- Tschanz, tüm şüphelerin Gast- latıcıdır Enrique Vila-Matas. Okuru yeni keşiflere OLMADAN BENİM YAZARLIĞIMI mann adlı zengin ve karan- hazırlayan; şenlikli, eğlenceli, bir o kadar da dü- ANLAMAK MÜMKÜN DEĞİLDİR’ lık bir adama yöneldiğini fark şündürücüdür. Çok iyi bir öğrenci olmayan Dürrenmatt, ederler. Bärlach, Gastmann’ı Edebiyata ilişkin her şeyi (yazmak, okumak, bel- Zürich’te başladığı üniversiteyi yarıda bıra- kırk yıl önce İstanbul’da tanı- lek, kurgu, öyküleme, yazar, roman, öykü, ede- kıp yüksek öğrenimine Bern’de devam et- mış, ikili o yıllar bir cinayetin biyat saplantısı vb.) içeren romanlar yazan, “Ben miş, felsefe, edebiyat ve doğa bilimleri öğ- aydınlığa kavuşturulabilirliği hemen hiçbir özel ya da toplumsal yaşamı olma- renimi görmüştür. konusunda bahse girmişlerdir. yan yalnız bir yazarın çığlığıyım” diyendir. Bu yıllarda Soren Kierkegaard, Aristofa- Aralarındaki düşmanlık, Geleceğin romanının nasıl yazılması gerektiğine nes ile Georg Heym, Georg Trakl gibi eks- Gastmann’ın bir cinayeti ilişkin de ipuçları taşır anlatıları. Bu özelliğini de şu presyonistlerle de özel olarak ilgilenir. Bärlach’ın gözü önünde sözlerinde bulabiliriz: Ekspresyonizmin etkisinde pek çok tablo işleyebileceğine ve polisin “Sık sık romanın krizinden bahsediyoruz ama ve grafiğin yanı sıra ilk tiyatro denemeleri- kanıt bulamayacağına ilişkin bir iddiaya dayanmaktadır. aslına bakarsanız üstüne çok da düşünülmüş ya ne 1940’larda başlar. Gastmann bu iddia üzerine Bärlach’ın gözü önünde İstanbul’da da tartışılmış bir konu değil. (...) En çok etkilendiği yazarın Aristofanes olduğunu belirtirken Bence asıl sorun, romanın krizi üzerinde derin- Galata Köprüsü’nde bir Alman tüccarı suya iterek ölümüne “Kierkegaard olmadan benim yazarlığımı anlamak mümkün de- likli bir biçimde henüz düşünülmemiş olması. Zi- neden olmuş, saatler süren sorgulama sonucunda mahkeme, ğildir” diyen yazarın, Kierkegaard üzerine tamamlanmamış bir ra yıllardır bocalayıp duran romanın kendisi değil, Gastmann’ın tüccarın intihar ettiği yönündeki ifadesine doktora çalışması da bulunmaktadır. bizzat roman türü. inandığından serbest bırakılmıştır. Bärlach, onu adalete teslim İSVİÇRE’DEN İSTANBUL’A... Tür olarak roman, Joyce ile birlikte çoktan yok etmek için çok uğraşsa da başarılı olamamıştır. Ülkemizde öncelikle dilimize çevrilmiş oyunlarıyla ünlenen olmuşken çoğu romancının bunu fark etmeyişi il- Friedrich Dürrenmatt’ın düzyazı türünde anlatıları daha çok po- FELSEFİ BİR POLİSİYE... ginç. Belki de halkın ilgisi hâlâ geleneksel romana lisiye roman türündedir. Bu kez vakit dardır ve Bärlach kırk yıllık düşmanını, katili ya- yönelik olduğu içindir.” Radyo oyunları ve deneme türünde de yapıtları bulunan ya- kalamak için mükemmel bir plan yapar. Şu da bir gerçek ki Enrique Vila-Matas bugün- zarın Yargıç ve Celladı adlı polisiye romanı, ilk kez 15 Aralık Kitap, Komiser Bärlach’ın polisin cinayetin aydınlanmasında den yarına yazılacak kurmaca anlatılara yeni ka- 1950’de bir dergide tefrika edilmeye başlanmış, kitap formatın- hukuk kurallarının dışına çıkıp, ince zekâsıyla sadece katili bul- pılar araladığı gibi kurmaca yazarlarına da söyle- daki ilk tam basımı ve resmi yayını ise 1951’de yapılmıştır. makla kalmayıp, onunla kedinin fareyle oynadığı gibi oynayıp dikleriyle esin verecektir. Feridun Andaç’ın yazısı... 2020’de Dedalus Kitap tarafından Zehra İpşiroğlu’nun çeviri- kendi adaletini sağladığının anlatımıdır. - Nuran Özyer (Friedrich Dürrenmatt / Yargıç ve siyle yayımlanan roman, kısa süre önce Yapı Kredi Yayınları ta- Romanda cinayetin zekice işlenmiş bir kurguyla izi sürülürken Celladı / Çev. Serap Gülerçin Karluk / Yapı Kredi), rafından Serap Gülerçin Karluk’un çevirisiyle yayımlandı. genellikle yazarın tüm yapıtlarında felsefi alt yapılarının titizlikle - Ferruh Tunç (Arthur Schopenhauer, Eristik 21 bölümden oluşan Yargıç ve Celladı, İsviçre’de gelecek vaat irdelendiği; suç, hak, sorumluluk ve adalet gibi kavramlar ile iyilik Diyalektik - Haklı Çıkma Sanatı, Çev. Ülkü Hıncal, eden, genç polis memuru Ulrich Schmied’in bir kır yolunda, ara- ve kötülük, insan ve toplum arasındaki ilişkiler hep ön plandadır. Sel / Jacques Rancière, Anlaşmazlık: Siyaset ve basının içinde başından vurulmuş halde bulunmasıyla başlar. Bu arada yargıç kimdir? Celladı kim? Romanın işleniş biçimi, Felsefe, Çev. Ayşe Deniz Temiz, Monokl / Richard Bu cinayetin soruşturmasını uzun yıllar yurtdışında yaşamış, yargıç ve celladını çeşitli entrikalar ile felsefi sorgulamanın başa- Sennett, Beraber, Çev. İlkay Özküralpli, Ayrıntı), İstanbul’da ve Almanya’da ünlü bir kriminolog olarak çalışıp ül- rılı birleşimiyle salt bir polisiye romandan ileriye götürüyor. - Duygu Aydemir (Susie Hodge / 100 kesine dönen, şimdi ise kariyerinin sonuna yaklaşmış, midesinde Hicvi tüm eserlerinde sıkça kullanan yazar, bu romanında da Başyapıtta Sanat - En Önemli Sanat Eserleri Ne ölümcül bir hastalıkla mücadele veren ve öldürülen polis memu- servet ve gücün hâkim olduğu kapitalist dünyayı ve genel adalet Anlatıyor? / Çev. Ecem Özensoy / Say), ru Schmied’in de amiri olan komiser Bärlach üstlenir. anlayışını oldukça sert bir biçimde hicvediyor. - Büşra Uyar (Choi Jin-young / Açlık / Çev. Bärlach fiziksel olarak bu soruşturmayı tek başına yürütecek Televizyon, radyo, çizgi roman, operaya uyarlanan ve filmi de Tayfun Kartav / İthaki), durumda olmadığı için Tschanz adlı genç bir dedektifi yardımcı- çekilen romanda, dedektif Bärlach’la birlikte katili bulmaya çalı- sı olarak yanına alır. - Y. Bekir Yurdakul (Suat Duman / Kayıp Kuş şan okuru, hiç tahmin edemeyeceği bir son bekliyor. Üstelik ki- Bärlach’ın Schmied vakasında ilk yaşadığı şey, ilk günlerde Sesleri, Günışığı / Rakun, Alakarga / Anatomi tabı okumanın ardından etkisi de uzun süre devam ediyor. n meselenin gizlilikle ele alınması yönünde talimat vermek olur. Dersleri-Komiser Halit Zorba’nın Altı Hikâyesi, Tüm benliğini ortaya koyarak kabul ettirebildiği bir talimattır Yargıç ve Celladı / Friedrich Dürrenmatt / Alakarga), bu: “Pek bir şey bilinmiyor, zaten gazeteler de ‘son iki bin yılda Çeviren: Serap Gülerçin Karluk / Yapı Kredi - Kısa tanıtımlar ve Mustafa Başaran’ın icat edilmiş en gereksiz şey’ diye düşünüyordu.” (s. 8) Yayınları / 88 s. / 2026. hazırladığı Bulmaca ile de düşün trafiği sürüyor! İyi okumalar... lİmtiyaz Sahibi: Cumhuriyet Vakfı adına: Alev Coşkun l Yayın Yönetmeni: Gamze Akdemir l Tasarım: Serhan Eren l Sorumlu Müdür: Betül Berişe l Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık AŞ l İdare Merkezi: Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sok. No: 2, 34381 Şişli- İstanbul l Tel: 0 (212) 343 72 74 (20 hat) Faks: 0 (212) 343 72 64 l Uets: 25999 - 15079 - 37611 l Reklam Genel Müdürü: Evsun Sinem Alkan l Reklam Rezervasyon: Tel: 0 (212) 343 72 74 Mail: reklam@cumhuriyet.com. tr l Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş. Yenibosna Merkez Mh. 29 Ekim Cd. A1 Apt. No: 5/902 Bahçelievler-İstanbul (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat: 9 No: 81-82) KITAP Tel: 0 (212) 454 32 90 - 0 (212) 454 34 83 l Yerel süreli yayın l Cumhuriyet gazetesinin ücretsiz ekidir. Resim: GUSTAV FRAEF