Catalog

( ) ÖLÜMÜNÜN 70. YILINDA 1898 / 1956 BERTOLT BRECHT ‘Başkalarını aydınlatmak dünyanın en eski ‘meslekleri’nden biridir. Mesleğim beni avucunun içine aldı!’ mesinin nedeni budur. O sokağı anlatır. Brecht AHMET ARPAD şiirlerini ve şarkılarını gitarı eşliğinde küçük kent lokantalarında ve meyhanelerinde küçük insan- BURJUVA KARŞITI BRECHT: ‘HEP ZAYIFLARIN lara sunmasını yeğlerdi. “Sen dünyayı değiştire- YANINDA YER ALDIM’ ceksin” der Brecht. 70 yıl önce, 14 Ağustos 1956’da yitirdiğimiz Bertolt Brecht (1898 / 1956) sorunlar içindeki topluma seslenirken çok inandı- TARİHİ BİR BELGE NİTELİĞİNDEKİ ğı akılcılığı hiç elden bırakmaz. ‘DOSTLARA MEKTUPLAR’ İnsanlığın 20. yüzyılda yaşadığı iki dünya savaşı Brecht’in En verimli olduğu 1926-1956 yılları arasında yaşamını çok etkilemiştir. Bunu sadece tiyatro yapıtlarında de- yazdığı, çoğu ünlü dostuna yollamış olduğu yüz- ğil, şiirlerinde, mektuplarında, öykülerinde ve anekdotlarında lerce mektuptan bir seçki olan Dostlara Mektup- da görmek olanaklıdır. lar, okuru heyecan verici, coşkulu uzun bir yol- Nazi Almanya’sında Adolf Hitler’in Almanya’yı ele geçirme- culuğa çıkarır. ye başladığını sezen Brecht, 1933’te ülkesini terk eder; yıllarını Mektuplar Brecht’in görüşlerini, tiyatro ça- Avusturya, Fransa, İsviçre, Danimarka, İsveç ve Finlandiya ve lışmalarını, yaşam koşullarını, iç dünyasını ak- ABD’de geçirir. En önemli yapıtlarını “sürgün”de yaratır. tarmaktan öte, o yılları tanıtan çok önemli tarihi Savaş bitiminde İsviçre üzerinden 1948’de tekrar belgelerdir de. Almanya’ya döner. İki yıl sonra da tiyatro oyuncusu ve yöneti- Sığındığı ülkelerden dostlarına yolladığı mek- cisi eşi Helene Weigel’le Berlin’de ünlü Berliner Ensemble’yi tuplarda artık genç Brecht yoktur. Dostlara kurar. Bu yıllarda dünyaca ününe kavuşur. Mektuplar’da kararlı bir Brecht vardır. O burjuva karşıtıydı. İleride yaşamından şöyle söz etmişti: Yerine göre tutarlı ve inatçı, inandığından ko- “Ben varlıklı bir ailede büyüdüm. Çocukluğum boyunca çev- lay dönmeyen, kafasına koyduğunu gerçekleşti- remde hep hizmetçiler vardı. Öğretmenlerimden emirler almaya ren başına buyruk bu insan, 20. yüzyıl edebiyatı- alıştırılmıştım. Ancak büyüyüp biraz özgürleşince içinde yaşadı- na damgasını vurmuştur. ğım sınıf hoşuma gitmemeye başlamıştı. Ne emirler işitmek isti- MARX VE BRECHT! yordum ne de başkalarının bana hizmet etmesini. İşte o günden Bertolt Brecht, 1920’li yılların sonundan baş- sonra okulu terk ettim ve hep zayıfların yanında yer aldım.” layarak her geçen gün kendini daha çok Marx’ın 48 TİYATRO YAPITI, 2300 ŞİİR VE 200 ÖYKÜ! görüş ve öğretilerinin içinde bulur. Yapıtları ölümünden 70 yıl sonra da severek okunan Bertolt Almanya’da nasyonal sosyalistlerin ayak ses- Brecht 48 tiyatro yapıtı, 2300 şiir ve 200 öyküyle peşinde, uzun lerinin daha çok duyulmaya başlanması Brecht’i yıllar yitirilmeyecek izler bırakmıştır. Zamanın ruhuna karşı hızla Marx’ın öğretisine çeker. yapıtlarıyla küçük insanı hep kendine bağlamasını bilmiştir. AYDINLATMAYI SÜRDÜREN Zeki, etkileyici, yerine göre de tartışmaktan kaçınmayan biri BRECHT’TEN ‘DİNSİZİN PALTOSU’ olduğunu anekdotlarından oluşan Gerçeği Söylemenin Tehlike- FRED STEIN O günlerde yazdığı tüm yapıtlarında güçlü, di- si kitabında da görürüz. rençli bir Brecht vardır. Yaşam görevi olan “ay- Brecht’in tiyatro, bilim, basın, otomobiller, aristokrat komü- Brecht’in en ünlü yapıtlarından biridir ve 20. yüzyıl epik tiyat- dınlatıcılığı” hiç elden bırakmaz! Bu yanını 1939’da yazdı- nistler üzerine gülümseten ve düşündüren görüşleri bu anek- rosunun önde gelen örneklerindendir. Bu oyununda ahlak ile ğı Dinsizin Paltosu adlı uzun öyküsünde de görürüz. Bu ya- dotlarında yaşanır. Öğretici, eğlendirici bu kısa öykücükler, an- yaşamda kalma savaşı arasındaki çatışmayı ele alır. Başkarak- pıtı ilk kez Moskova’da yayımlanan Uluslararası Edebiyat lamlarını ve önemlerini hiçbir zaman yitirmeyecek yapıtlardır. ter Shen Te’nin etik ilkelere bağlı kalma çabasını anlatır. Dergisi’nde yer almıştır. ŞİİRLERİNDEN BİR SEÇKİ: ‘AÇLARIN EKMEĞİ’ O, misafirperverliği nedeniyle üç tanrı tarafından ödüllendi- Gerçeklere dayanan öyküde yazar, 16. yüzyılda Roma’da 20. yüzyıl Alman tiyatrosunun en önemli ve etkileyici tiyatro rilen yoksul bir hayat kadınıdır. Tanrıların verdiği parayla bir dinsiz olduğu için yakılmış Giordano Bruno’nun yaşamını an- adamı ve lirik şairi Bertolt Brecht’in daha okul yıllarında yazılı tütün dükkânı açar ve burada yoksullara yardım eder. latır. İnsanı idealleştiren tüm niteliklerden yoksun insan figürle- çalışmalarında Goethe’den alıntılar yaptığı bilinir. Ancak bu yardımları sürdürmeye maddi gücünün yetmeye- ri çok güçlü ve etkili bir sanatsal öğe olarak karşımıza çıkar. Şiirlerden bir seçkinin toplandığı Açların Ekmeği’nin yazarı ceğini fark eder, hayali kuzeni Shui Ta kimliğine bürünür. Shen Brecht’in şu görüşü dikkat çekicidir: “Büyük ve ünlü şiirler ka- EPİK TİYATRONUN ÖNDE GELEN Te hamile kaldığında durum daha da karmaşık bir hal alır. nımca insanlık için birer belgedir.” ÖRNEKLERİNDEN ‘SEZUAN’IN İYİ İNSANI’ Brecht, Shen Te / Shui Ta karakteri üzerinden inşa ettiği ve O bu sözleriyle şiire ne kadar çok değer verdiğini, onun etki- Brecht, Sezuan’ın İyi İnsanı’nı 1938 ile 1940 yılları arasın- iyi-kötü karşıtlığını sunduğu yapıtında, toplumsal yaşamda iyi sini ne kadar çok önemsediğini belirtmek istemiştir. Tiyatro ya- da yaratmıştır. Oyun ilk kez 1943’te Zürih Schauspielhaus’ta insan olma sürecinin ne kadar zorlu ve sınayıcı bir mücadele- >> zarlığı ve rejisörlüğün yanı sıra şairliğe ve şiire de ağırlık ver- sahnelenmiş, on yıl sonra da kitap olarak yayımlanmıştır. den geçtiğini vurgular. 10 13 Ağustos 2026