Catalog

‘Evet Paşam’ dedim. ‘Hiç vakit geçirmeyelim. Ben bu ‘YUNUS NADİ, MECLİS’TEKİ KRİTİK işe hemen girişeyim.’” GÖREVLERİYLE DE YENİ DEVLETİN Elbette Cumhuriyet gazetesi Atatürk’e desteğini hiç esir- KURULMASINDA BELİRLEYİCİ ROL OYNADI’ gemedi. Fakat gözden kaçan bir noktayı da vurgulamak ge- 1918, 1920, 1921, 1924, 1925, 1934, 1939 yıllarını n rekir: Yunus Nadi her şeyden önce bir gazeteciydi. Ama- memleketin genelinde yanı sıra Yunus Nadi’nin cı, Cumhuriyet’in hem fikir hem de enformasyon gazete- de özelinde birer milat olarak vurguluyorsunuz. si olmasıydı. Yunus Nadi’nin halkçılık ve devletçilik anlayışı nasıl Bir gazetenin başarıya ulaşması için okurlarıyla sağlam şekillenmiştir? bir ilişki kurmasının önemini biliyordu. UŞAKLIGİL - Yunus Nadi yalnızca gazeteci kimliğiyle Ona göre yeni bir gazete yalnızca düşüncesiyle değil, değil, Meclis’teki kritik görevleriyle de yeni devletin ku- biçimi ve içeriğiyle de yeni olmalıydı. rulmasında belirleyici bir rol oynadı. Teknik hazırlıklar sürerken bir içerik anketi yapıldı. Teşkilat-ı Esasiye Encümeni başkanlığı yaparak 1921 Sabah basılan gazetelerle birlikte dağıtılan ankette okur- ve 1924 Anayasalarının hazırlanmasına öncülük etti. lara, bir gazeteyi tercih etme nedenleri, ilgi alanları ve İrşad Encümeni başkanlığında halkın Meclis’in amacı- sevdikleri yazarlar soruldu. nı kavramasını sağlamak için propagandayı yönetti. Saruhan Mebusu Mahmud Celal Bey ile birlikte İktisat ‘GAZETE SAHİPLERİNE DE ÖNCÜLÜK ETTİ’ Encümeni’nde ekonomik sorunlarla ilgilendi ve Hariciye Gazetenin içeriğinden yayın politikasına kadar her konu- Encümeni’nde görev alarak 1921 Londra Konferansı’na yu kapsayan bu anket, Türkiye’de bir ilki temsil ediyordu. katılan heyette yer aldı. Gazetesine gelir sağlamak kolay iş değildi. Yunus Na- Böylece kurulmakta olan devletin temellerini atan di, gazetecilikle bağlantılı işlere girerek Cumhuriyet ga- isimlerden biri oldu. zetesine gelir sağlamayı hedefledi. Kâğıt ticareti yaptı, başta devlete olmak üzere büyük ‘DEVLETÇİLİĞİ EKONOMİK BAĞIMSIZLIK çapta kitap bastı, çocuk kitaplarıyla yayıncılığı geliştirdi. AÇISINDAN SAVUNDU’ Gazeteciliğin yanı sıra çeşitli iş alanlarına girerek ga- Halk Zümresi’nin programı, 8 Eylül 1920 tarihli zete sahiplerine de öncülük etti; bazı yabancı şirketlerin Anadolu’da Yeni Gün gazetesinde yayımlandı. ortak olduğu kuruluşlarda kurucu üye ya da idare meclisi Genel kabul, bu programın Yunus Nadi tarafından ya- üyesi olarak yer aldı. zıldığı yönündedir. Yunus Nadi’nin Kurtuluş Savaşı Anıları, Milli Mücadele’nin Yunus Nadi, hem Anadolu’da Yeni Gün gazetesinde hangi şartlar altında örgütlendiğini ve İstanbul’dan gelen ay- ‘GAZETENİN 1930’LU SAVAŞ YILLARINDAKİ hem de Türkiye Büyük Millet Meclisi kürsüsünde “Mesleki dınların ruh halini yansıtır. TUTUMU SIKÇA ELEŞTİRİLDİ’ Temsil”in benimsenmesini savundu. Osmanlı İmparatorluğu’nun sonu geldiği açıktır; gelecek Son olarak Atatürk-İnönü, Yunus Nadi-Nadir Nadi n Kanun-ı Esasi Encümeni üyesi sıfatıyla 29 Kasım 1920’de belirsiz, ortam tehlikelidir. ve İnönü-Yunus Nadi arasındaki özellikle Sovyetler ve Meclis’te yaptığı konuşmada, “hükümet hâkimiyeti anlayışı Almanya konularındaki anlaşmazlıklar da yer alıyor Çalışmaya, yazmaya başlar; Mustafa Kemal’in olağanüstü yerine halk hâkimiyeti anlayışını getirmek istediklerini” kitabınızda. Bu anlaşmazlıkların temelindeki yaklaşım çalışma temposuna tanık olur. Ankara’nın yeni bir devletin vurguladı. doğuşuna tanıklık eden bir merkez olduğunu kavrar. farklılıkları nelerdi? Mustafa Kemal’in stratejik hamlesiyle Yeşil Ordu Mustafa Kemal ile saatler süren bir gece sohbeti sayesin- UŞAKLIGİL - 1930’ların başında Viyana’da yüksek öğ- Cemiyeti (YOC) ve Halk Zümresi’nin etkisi dağıtılırken de onun safına kayıtsız şartsız katılır. renim gören Nadir Nadi, oradaki antisemit havadan etkilen- Halkçılık anlayışı ve halkçı gruplar Kemalist çizgiye yakın O andan itibaren kalemini Milli Mücadele’nin başarısı- mişti. 1932’den itibaren Avrupa’da totaliter rejimler güçlen- bir noktaya çekildi. na adar ve Mustafa Kemal’in en önemli destekçilerinden bi- di. Türk ekonomisinde Almanya’nın ağırlığı arttı. Devletçilik, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin temel 1935 Nürnberg Yasaları, Yahudileri Alman vatandaşlı- ri haline gelir. ekonomik ilkelerinden biridir. ğından çıkararak sosyal haklardan mahrum ediyordu. Bu strateji, devletin ekonomik yaşamda aktif rol almasını, ‘AMACI, CUMHURİYET’İN HEM FİKİR HEM DE 1938 Nisan’ında Almanya’nın Avusturya’yı ilhakından özellikle özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda üretimi üst- ENFORMASYON GAZETESİ OLMASIYDI’ sonra Nadir Nadi Viyana’yı ziyaret etti. lenmesini esas alır. 7 Mayıs 1924’te yayın yaşamına başlayan Cumhuri- n “Hitler Viyana’sından Röportajlar” başlıklı yazıları hem Yunus Nadi, yazılarında ve siyasi duruşunda devletçili- yet gazetesinin kuruluşu, misyonu ve imza attığı / atacağı antisemit hem de ırkçı nitelikteydi. Yunus Nadi ise azınlıkla- ği ekonomik bağımsızlık açısından savundu; milli sanayiyi ilkleriyle özgünlüğünü, öncülüğünü, Atatürk ve Cumhu- ra karşı daha temkinli, ancak yine de mesafeliydi. kurmakta devletin öncü rolünü vurguladı. riyet devrimlerine bağlılığı ve yaşama geçmesine katkısını 25 Temmuz 1940’ta İsmet İnönü ile Hitler arasında 40 Devletçiliği, ekonomik bir modelin ötesinde, aynı zaman- nasıl dile getiriyor Yunus Nadi ve maddi bağımsızlığını da milyon marklık ticaret anlaşması imzalandı. da bir kalkınma stratejisi olarak değerlendirdi. nasıl tesis ediyor? Nadir Nadi, “Yeni Anlaşmanın Sebep ve Neticeleri” baş- 1 Nisan 1920’de ulaştığı Ankara... Bu dönem, yakın- n UŞAKLIGİL - Sözü Yunus Nadi’ye vermek belki de en lıklı yazısında, “Tuna, Karadeniz’e aktığı müddetçe Türki- da kurucusu olacağı Cumhuriyet gazetesinin yıldönümün- ye ile Almanya birbirlerini tamamlayıcı bir iktisadi sistem doğrusu: “Bir akşam Köşk’teki sofrasında konuşurken o de kendini “Cumhuriyet rejiminin her türlü belirtilerini içinde yaşamaya mecburdur” diyerek anlaşma hakkında gö- dost Selanik şivesiyle ‘Bak çocuk, ne yapalım seninle’ dedi. bütün anlarıyla kaydeden bir tarihçi olarak” niteleyecek rüş bildirdi. ‘İstanbul’da, Babıali’nin göbeğinde, bütün bu Cumhuriyet olan Yunus Nadi için de nasıl bir şafaktır? 30 Temmuz 1940’ta yayımlanan “Alman Realitesi” yazısı düşmanı ve hilafet yanlılarına karşı mücadele verecek bir UŞAKLIGİL - Zorlu bir yolculuktan sonra Yunus Nadi, nedeniyle gazete, hükümet tarafından 90 gün kapatıldı. gazete çıkaralım. 1 Nisan 1920’de Ankara’ya ulaşır ve gördüğü manzara kar- Bu arada, savaş boyunca denge politikasının mimarı İs- Benim Hâkimiyet-i Milliye ve senin Anadolu’da Yeni Gün şısında şaşırır. met İnönü, Nazi Almanya’sına krom satarak silah ve altın al- aşağı yukarı şimdiye kadarki görevlerini hakkıyla yerine Anadolu’daki bu şehrin Milli Mücadele açısından nasıl bir dı; ancak kimse onu Nazileri desteklemekle suçlamadı ama getirdiler. Gazetenin adı da yeni rejimimiz Cumhuriyet ile merkez olacağını kavramakta güçlük çeker. Cumhuriyet bu konuda suçlamaya maruz kaldı. n özdeş olsun. Cumhuriyet koyalım adını. Ankara yoksuldur; yolları çamurlu, fakirdir. Kurtuluş İstanbul’daki İttihat ve Terakki’nin eski merkez-i umumi Savaşı’nı yürütmek için gerekli silah, cephane, matbaa, Cumhuriyet’in Kalemi Yunus Nadi: Yaşamı ve kâğıt, hatta basit kırtasiye malzemeleri bile İstanbul’da, düş- binası Kırmızı Konak’ı gazetenin merkezi yapalım. Var mı- Mücadelesi / Emine Uşaklıgil / Yapı Kredi Yayınları man işgali altındadır. sın? Ne dersin, başarabilir miyiz bu işi?’ dedi. / 288 s. / 2026. 6 16 Nisan 2026 VEDAT ARIK