Catalog

MERHABA ‘Modern Japon sta eleştirmen, yazar ve akademisyen Prof. Dr. Dikmen Gürün, ENKA U Sanat’ın destekleriyle Doğan Kitap tarafından yayımlanan Bir Dönem Üstünden Şiiri Antolojisi’ Türk Tiyatrosunu Eleştirilerle Okumak adlı yeni çalışmasıyla kapağımızda. Gürün’ün 1950-1980 yılları arasında “Gemliğe doğru/ Denizi göre- GÜLTEKİN EMRE esen güçlü eleştiri rüzgârlarını ülke çapında ceksin/ Sakın şaşırma” yaşanan umutlar ve umutsuzluklarla Ülkemizde hayku yazan pek “Kış/ Gelse de/ Ağaçlar çıplak// Bahar/ harmanlayarak ele aldığı; dönemin çok şair var, dünya edebiyatın- Gelene kadar/ Ağaçlar çıplak// Pırıl pırıl/ Karlar/ Ya- tiyatro üretimini eleştiri kültürüyle birlikte da da. Japon şiiri mevsimlerin in- ğar// Çiçekli/ Kimonolar/ Giyilir ama// Onlar/ Orta- değerlendirerek Türk tiyatrosunun tarihsel sanlar üzerindeki etkisini çok dan kalkınca/ Yine, çıplak” gelişimini bütünlüklü bir çerçevede sunduğu sık yansıtır. Yaşam ve doğa çok (Yamamura Bocho, Kış Ağaçları) çalışması, tiyatro tarihimize ilişkin önemli bir önemli bir yer tutar imgelerde, belge niteliği taşıyor. dizelerde. Örneğin yıldızlar, akşam, sabah, gece, bahar, JAPON ŞİİRİNİN TARİHSEL SÜRECİ Gürün’ün 1950-1980 yılları üstüne Japon şiiri kıpkısadır. Geleneklerine bağlıdır. Doğasız kış, kar, yağmur; sis, ay, aşk, dağ, ölüm, yaşlılık, karanlık, odaklanmasının nedeni çok partili seçim yapamaz. Şiirlerin dili çok yalındır. Şiirlerde sezdirmeli öpüş, dal, rüya, uyku, ağaçlar, mevsimler... sistemine geçtiğimiz 1950’lerin Cumhuriyet dil hâkimdir. Her şiirde doğaya göndermeler, betimleme- Şiirler geleneklerden, halkın yaşamından, ülkenin doğa- tarihimizin satırbaşlarından biri olması. ler mutlaka vardır. Sezdirmeler, betimlemeler; resmi, re- sından uzaklaşmadan insana odaklanmış hep. Gelenekle- Ülkenin 12 Mart 1971 muhtırası, 12 Eylül 1980 simleri göz önüne getirir. rine çok bağlı bir halk Japonlar. Hemen hemen bütün şiir- askeri darbesi ve ürkütücü sonuçları, idamlar, Geleneksel şiirden hiç kopmamıştır Japon şairleri. Ja- lerde bunu görmek olası. Yaşam felsefeleri de yalınlıktır. cinayetlerle siyasi tarihinde önemli kırılmalara ponca da Türkçe gibi eklemeli bir dil olduğu, şiirleri hece Şiirlere bu da açıkça yansımış. işaret eden bir sürecin başlangıcı olması. ölçüsüne dayandığı için dilimize rahatça çevrilebiliyor. EN KAPSAMLI JAPON ŞİİRİ ANTOLOJİSİ Diğer yandan 1961 Anayasası’nın getirdiği “kışın gökyüzü/ rüzgârda salınarak/ bak batıyor ay” Modern Japon Şiiri Antolojisi (Alakarga Yayınları) en özgürlük ortamında coşkulu bir özel tiyatrolar (Nagai Kafu) kapsamlı Japon şiiri antolojisi. Japon şiirinin vazgeçilmez hareketinin başlaması ve Beyoğlu’nun her kö- Japon şiirinin tarihi çok eskiye dayanır. Japon şairleri- geleneksel hayku ve tanka örnekleriyle bezeli. Tanka (5- şesinden tiyatroların seyircilerle buluşması... nin Çin şiirinden etkilenmeleriyle başlar. Çinli şairlerin şi- 7-7-7-7 heceli) yazan şairlere de bir örnek: “morsalkımla- Bir yanda Dormen Tiyatrosu’nun komedileri, irlerine özenen şiirler yazmaya başlarlar. rın/ çiçeğine bakınca/ mor kalemleri çıkarıp da çantam- farsları ya da Arena Tiyatrosu’nun absürt “Kral Bu nedenle Japonya’daki şiirde, kısmen Çin sanatlarının dan/ resmetmek istiyorum” (Masaoka Shiki) Übü”sü ya da Genco Erkal’ın “Bir Delinin Hatıra etkisi olarak hem yazı hem de çizim için mürekkep, fırça Benim edinip okuyabildiğim, dilimize kazandırılan ve Defteri”, Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu’nun kullanma geleneği nedeniyle resimle yakından ilişkilendi- önemsediğim bazı kitaplar şöyle: unutulmaz “Keşanlı Ali Destanı”... rilme sanatın tüm alanlarında görülür. Sami Akalın’ın Japon Şiiri (Varlık Yayınları, 1912) be- Başlı başına bir olay olan Kabare Tiyatrosu, nim çok önceden okuduğum en kapsamlı, açıklayıcı, çok INOUE SEIGETSU’DAN TAKEUCHI KOZO’YA Dostlar Tiyatrosu’nun “Asiye Nasıl Kurtulur?”u... önemli bir kitaptır. 52 ŞAİR ANTOLOJİDE... Ankara’da AST’ın yükselen sesi... Sonra, Coşkun Yerli’nin İngilizceden çevirdiği Başo Yabancı etkilerin mümkün olduğunca sınırlandığı Japon Ve gerek Ankara gerekse İstanbul’da haykularının yanı sıra Kobayaş İssa’nın Ömrümde Bir Yıl kültürünün kopmaz bir parçasıdır şairlerin dünyası, şiirle- ödenekli tiyatrolardaki oyunlar... (İyi Şeyler, 1997) kitabı hem Japonya’nın doğasını hem de ri. Oluşan bu yeni şiiri Japon edebiyatı geleneğiyle buluş- 1958’lerde üniversiteler bünyesinde doğan bir şairin bu doğadan nasıl şiirler devşirdiğinin de unutul- turmak amaçlanır. gençlik tiyatroları... maz bir örneği. Daha sonra hayku, tanka ve diğer Japon şiirsel özellik- Bir Dönem Üstünden Türk Tiyatrosunu Oruç Aruoba’nın Başo’dan hazırladığı, çevirdiği Kele- leri gibi benzersiz şiirsel biçimlerinin çeşitliliğini geliştir- Eleştirilerle Okumak’ta tüm bu bağlamlarda bek Düşleri (1993) kitabını uzun süre elimden bırakamadım. mek için uzun tarihsel bir süreç gerekmiştir. bir yanda tiyatroya ilişkin yapılanmaların Büyük hayku ustası Başo’dan (Matsuo Kinsaku) 270 İnan Öner’in Japonca aslından çevirdiği şiirler- eleştirmenin kaleminden okurla nasıl hayku şiirini bir araya getiriyor Oruç Aruoba. den oluşan Modern Japon Şiiri Antolojisi “haykular”ı, buluştuğunu incelerken diğer yandan Onun derlediği, çevirdiği ve farklı dillerdeki çevi- “tankalar”ı ve “serbest ölçülü şiirler”i kapsıyor. ülke çapında yaşanan siyasal, toplumsal rileri karşılaştırarak not ettiği Başo haykuları dışında, Japon şiirinin gözde şairlerinin biyografileri ve şiirlerin- kırılmaların kısa ve uzun vadeli etkileri Aruoba’nın kitabın “Giriş”indeki kapsamlı hayku incele- den örneklerin genişçe yer aldığı Modern Japon Şiiri Anto- üzerinden yol alıyor Gürün. mesi, değerlendirmesi de unutulacak gibi değil. lojisi, hayku şairi Inoue Seigetsu (1822 / 1887) ile başlıyor Şair Kawai Suimei’nin (1874 / 1965) “Yaşlılık Aynası” Prof. Dr. Dikmen Gürün ile Bir Dönem ve serbest şiirleriyle tanınan Takeuchi Kozo (1921 / 1945) ile Japon yaşam biçimine göndermeler içeriyor. Çağdaş Ja- Üstünden Türk Tiyatrosunu Eleştirilerle bitiyor. Antolojide 52 şairin şiirlerinden örnekler yer alıyor. pon şiirinin güzel bir örneğidir. Okumak adlı incelemesini konuştuk. JAPON AYNALARI DİZİSİ... “Yaşlandığımda/ İnziva evine girmeyeceğim/ Çay buha- Gamze Akdemir’in söyleşisi... Japon şairlerine, şiirlerine ışık tutan bu antoloji, Asya rı hafif/ Toprak bir evde oturacağım// Bahçe kapısını ko- - Gültekin Emre (Modern Japon Şiiri ülkelerinde Japonya’nın anlaşılmasını teşvik etmek ama- ruyan/ Bizim evin ayı/ Bambu pencereden geçen/ Kom- Antolojisi / Çeviren: İnan Öner / Alakarga), cıyla yapıtları 1999’dan bu yana “Japonya’nın siyaseti, şu evin rüzgârı// Konuk gelirse/ Karşılayıp söyleşeceğim/ ekonomisi, kültürü, tarihi vb. ile ilgili Japonya’nın edebi Konuk gidince/ Minderime döneceğim// Uykum yetecek/ - Gamze Akdemir (Emine Uşaklıgil / yapıtlarını Asya dillerine” çevrilen “Japanese Mirrors” Düş görmeden/ Uyanacağım/ Bıkıp usanmayacağım/ Öğ- Cumhuriyet’in Kalemi Yunus Nadi: Yaşamı ve dizisi kapsamında yayımlanmış. Mücadelesi / Emine Uşaklıgil / Yapı Kredi), leyin/ Öğleye yazacaklarım var/ Geceleyin/ Geceye anla- “Japanese Mirrors” (Japon Aynaları) demekmiş. Bu seç- tacaklarım var// Dünyadan emanet aldığım/ Benim şu ca- - M. Sadık Aslankara (Esme Aras, Kâbil- ki “1868 Meiji Restorasyonu sonrası yüz yıl içinde yaşamış nımı/ Zamanı gelince/ Dünyaya geri vereceğim// Otların Ötesi Boşluk, Telgrafhane), şairlerin şiirlerinden” oluşuyor. “Sıklıkla ‘modern çağ’ di- hayatı/ Benim hayatımdan kısa/ Ağaçların yaş halkaları/ - Mahmut Yıldırım (Hikmet Temel Akarsu, ye adlandırılan bu dönemde Japonya’da da dilde konuşma Benim halkalarımdan çok// Hayatımın bir anı/ Gönül gö- Bir Buruk İstanbul - Duygusal Kentler 1, diline doğru bir sadeleşme arayışı” ortaya çıkmış. züm açık/ Bitap mı düştüm/ Sormuyorum” Metinlerarası), Batı dillerinden çevrilen şiirler de özellikle çağdaş Ja- Japonya kendi kültürünü, sanatlarını, sanatçılarını; şa- - Ahmet Antmen (Federico Campagna, pon şairlerinin şiirlerini etkilemiş. irlerini, şiirlerini dünyaya tanıtmak için çalışmalarını sür- Akdeniz’in Hayal Gücü: Tarihten Kaçmak dürüyor. Üzerine Dersler, Çeviren: Burcu Tümkaya, ORHAN VELİ’NİN HAYKUSU Nobel alan, almayan Japon romancıların kitapları Metis), Hayku (5-7-5 heceli), Japon edebiyatının simgesi, gele- ülkemizde de çok okunuyor. Kawabata, Marukami ve - Gültekin Emre (Nihat Özdal, L’Eclisse, neksel şiiridir. Gücünü, etkisini ve felsefesini kısalığından, başkaları ilgi görüyor. Simurg Art), yalınlığından, sezdirmelerinden alan haykuya kitaptan bir Japon şairler bu doyurucu, fikir verici, etkileyici Modern örnek: “orta yaşlılık/ uzaklarda büyüyen/ gece şeftalileri” - Y. Bekir Yurdakul (Doğan Gündüz, Selin Japon Şiiri Antolojisi’yle ülkemizde de görücüye çıkıyorlar. n (Saito Sanki) Büyük Oyuncu, Can Çocuk), Orhan Veli’nin Japon şiirinden etkilendiği biliniyor. Modern Japon Şiiri Antolojisi / Çeviren: İnan - Vitrindekiler, kısa tanıtımlar ve Mustafa Onun şu şiiri de enfes bir hayku olarak değerlendiriliyor: Öner / Alakarga Yayınları. Başaran’ın hazırladığı Bulmaca ile de düşün trafiği sürüyor! İyi okumalar... lİmtiyaz Sahibi: Cumhuriyet Vakfı adına: Alev Coşkun l Yayın Yönetmeni: Gamze Akdemir l Tasarım: Serhan Eren l Sorumlu Müdür: Betül Berişe l Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık AŞ l İdare Merkezi: Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sok. No: 2, 34381 Şişli- İstanbul l Tel: 0 (212) 343 72 74 (20 hat) Faks: 0 (212) 343 72 64 l Uets: 25999 - 15079 - 37611 l Reklam Genel Müdürü: Evsun Sinem Alkan l Reklam Rezervasyon: Tel: 0 (212) 343 72 74 Mail: reklam@cumhuriyet.com.tr l Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş. Yenibosna Merkez Mh. 29 Ekim Cd. A1 Apt. No:5/902 Bahçelievler-İstanbul (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat:9 No:81-82) KITAP Tel: 0 (212) 454 32 90 - 0 (212) 454 34 83 l Yerel süreli yayın l Cumhuriyet gazetesinin ücretsiz ekidir.