Catalog

( ) DOĞUMUNUN 90. YILINDA MARIO VARGAS LLOSA 1936 / 2025 Eğitimde şiddet ve zorbalığı yazmak: ‘Kent ve Köpekler’ Ne ki babası yazar olmasını MARIO VARGAS LLOSA: ‘İÇİNDE engelleyeyim derken belki ŞİDDET OLMAYAN ROMANLARDAN de farkında olmadan yazarlık SIKILIRIM ÇÜNKÜ...’ serüveninin gerçek başlangıcını “Merleau-Ponty’nin bir kitabının ilk oluşturacak bir deneyimin sorumlusu sayfalarında, şiddetin imgelemde, yani sanat olmuştur. bağlamında hemen her zaman güzel bir unsur Zira Vargas Llosa yazarlık olarak ortaya çıktığını okuduğumda bir tür yaşamını profesyonel anlamda huzur hissettiğimi hatırlıyorum. başlatacak olan Kent ve Köpekler O zaman henüz on yedi yaşındaydım ve romanını iki yıl süren bu zor barışçıl doğama rağmen, açık ya da örtük, dönemden yola çıkarak yazacaktır. incelikli ya da gaddar şiddetin, bir romanın beni gerçekliğine ikna etmesi ve beni OKULDA BASKI VE heyecanlandırabilmesi için vazgeçilmez bir ZORBALIKLAR... koşul olduğunu dehşetle fark etmiştim.” 1963’te yayımlanan ve kısmen Perulu usta yazar Mario Vargas Llosa otobiyografik öğeler üzerine hayranı olduğu Gustave Flaubert üzerine kurulmuş yapıt Vargas Llosa’yı kısa yazdığı denemede bu gözlemde bulunarak zamanda üne kavuşturur. şiddet içermeyen bir romanın yaşamı tam olarak Kent ve Köpekler’de, Leoncio Prado Koleji yansıtamayacağını savunur. öğrencilerinin yaşamını anlatırken askeri idarenin Zira yaşam toz pembe düşünülemez ve roman da sert kurallarını, son sınıfların birinci sınıflara gerçeklikten yalıtılmış bir sanat değildir. uyguladıkları sürekli baskı ve vahşice zorbalıkları Her ne kadar insanın tamamen aklı başında, mülayim bir en tiksinç ayrıntılarıyla betimler. varlık olmasını hayal etmek Peru’nun bütün bölgelerinden ve her sosyal hoş bir duygu olsa tabakadan gelen gençlerdir bu öğrenciler. Lima’nın bile yazar, bunun burjuva ailelerinden gelenler olduğu gibi, halk hiçbir zaman kesimlerinden, yoksul çevrelerden, varoşlardan gerçekleşmeyecek gelenler, siyahlar ve Kızılderililer de vardır. bir düş olduğunu kabul Bu sosyal ve kültürel farklılıklardan doğan etmelidir. rekabet ve kuşku ortamından, bütün adaletsizliklerin “Ben içinde zirveye ulaştığı bir sistem ortaya çıkar. şiddet olmayan romanlardan KÖLE! sıkılırım, Bu okulda yaşadığı inanılmaz olayları içine kurgusal çünkü bunun karakterler ve ayrıntılar katarak anlatan Vargas Llosa, estetik bir yanı otoriter baba figürünü de romanında kullanmıştır. SADİZMİN SURETİ... olduğunu da Herkes tarafından itilip kakıldığı için “Köle” diye çağrılan Artık isimleri bile Ricardo, Manuel, Pedro değil “köle”, öğrenci Ricardo’nun babası da karısına hep kötü davranan bir düşünürüm” “şair” gibi lakaplardır. Zaten en mağrur, hoyrat ve kıyıcı koca ve oğluna rehberlik yapmaktan aciz bir baba olduğu gibi, diyen Mario olanları da “boa” ya da “jaguar” gibi hayvansal lakaplar taşır onu salt adam etmek ve güya iradesini güçlendirmek için zorla Vargas Llosa için ve akranlarına eziyet etmekten sadist bir haz duyarlar. bu koleje göndermiştir. şiddet teması gerçekçi Romanda bu eziyetlerin bazıları okurun ruhunu daraltan Salt Kent ve Köpekler başlığı da zaten romanın içeriğini romanın olmazsa betimlemelerle anlatılır. aydınlatması açısından yazarın uzun tereddütler sonucu seçtiği olmazı ve de estetik “Köle” bir akşam on kişilik bir çete tarafından bir köşede sembolik bir başlıktır. Kitabı bitirdiğinde bile hâlâ kesin bir unsurlarından biridir, kıstırılıp hırpalanır, tekmelenir, üzerine tükürülür, idrar içmeye karar verememiştir. tıpkı Shakespeare’in zorlanır. Lima’da, bu konuda fikrini almak için Perulu eleştirmen trajedilerindeki sınırsız Zorbalardan biri şöyle seslenir ona: “Söyle bakalım, insan şiddetin seyirciler arkadaşı José Miguel Oviedo ile buluşur. Fakat dostunun mısın, yoksa köpek mi?” “Köpeğim, efendim” “Öyleyse niye üzerindeki yadsınamaz kolejin bulunduğu okyanus kıyısındaki bölgede sıkça bastıran ayakta duruyorsun? Köpekler dört ayak üzerinde yürür!” etkisi gibi. sisi düşünerek önerdiği Kent ve Sis adını beğenmez. Bunun üzerine Oviedo, Kent ve Köpekler adını önerir. Hemen tir tir titreyerek dört ayak üzerinde yürümeye ÖZYAŞAMSAL Heyecanla “İşte şimdi oldu!” diyen Vargas Llosa nihayet başlayan “Köle” kendisi gibi ezilip dövülen, üstüne tükürülen İZLER! kitabının adını bulmuştur. bir öğrenciyle kıran kırana bir köpek dövüşü yapmaya zorlanır. Mario Vargas Romanda anlatılan bu dramatik olaylar bütün öğrencilerin PERU’DA BASKICI SİSTEMİ AYAKTA Llosa’nın yirmi yedi çekindiği kimya sınavının sorularının çalınmasıyla başlar. yaşında yayımladığı TUTAN ŞİDDET, RİYA VE BASKINLIK! Askeri idare soruların çalındığını fark edince ilk romanı olan Kent ve Başlıktaki “Kent” sözcüğü elbette olayların geçtiği başkent hafta sonu izinlerini Köpekler’den itibaren bütün romanlarında işlediği bu temanın Lima’dır. Aynı zamanda yetişkinlerin çetrefilli ve karanlık iptal ederek bütün öğrencileri okulda alıkoyma kararı alır. doğal olarak kişisel yaşamıyla da ilgisi vardır. dünyası, toplumsal düzen, şeref, disiplin ve hiyerarşi gibi her Ta ki “Köle”, bu hırsızlık vakasının suçlusunu ihbar edene Annesini hamileyken terk ederek sırra kadem basmış olan türlü tartışmaya kapalı resmi değerler de bu kavrama dahildir. kadar. babası, Mario on yaşındayken bir gün aniden ortaya çıkar ve Leoncio Prado Koleji dış dünyaya tamamen kapalı bir evren Ancak kötü niyetli olduğundan değil, hafta sonu izninde o güne dek annesiyle yaşadığı sevgi dolu ilişkiyi altüst ederek olsa da aslında kentin bir minyatürü gibidir. okuldan çıkmak ve âşık olduğu genç kız Teresa’yı görebilmek yaşamlarına girer. Karakterlerin arasındaki ilişkiler, Peru’da bireyleri hizaya Oğlunun şiirler yazdığını, hatta ileride yazar olmak istediğini sokmak için kurulmuş baskıcı sistemi ayakta tutan şiddet, riya, için ihbar etmiştir suçluyu. Ancak bu ihbar ardından gelecek öğrenen bu dengesiz ve hoyrat baba, Mario’nun annesi ve baskınlık ilişkileridir. olan trajik olaylar dizisinin ilk kıvılcımını oluşturacaktır. tarafından çok gevşek kurallarla yetiştirilmiş olduğuna karar “Köpekler” ise acımasız muamelelere maruz kalan, devamlı ERKEKLERİN YARATIP, ERKEKLERİN vererek güya gerçek yaşamla yüzleşmesi ve zorluklara göğüs aşağılanan, şiddet metotlarıyla eğitilerek en ilkel içgüdülerine SÜRDÜRDÜĞÜ BİR ŞİDDET: MAÇOLUK! germeyi öğrenmesi için başkent Lima’daki sert disipliniyle teslim olan Leoncio Prado askeri öğrencileridir. Erkeklerin yaratıp erkeklerin sürdürdüğü bir şiddettir Vargas meşhur Leoncio Prado askeri kolejine kayıt ettirir. En güçlünün hukukunun geçerli olduğu bu boğucu ortama Llosa’nın anlattığı. Romanda zaten İspanyolcadan gelen “maço Annesiyle baş başa iken yaşadığı mutlu çocukluğu tam adım attıkları andan itibaren köpek muamelesi gördüklerinden bir yabancı olarak geçmişten çıkıp gelen baba yüzünden son sistem onları bu şekilde koşullandırdığı için yavaş yavaş erkek” kavramının özgün bir tanımlamasını buluruz. bulmuştur. İki yıl boyunca ıstıraplı günler geçirecektir orada. hayvanlaşmakta olduklarının farkına bile varamazlar. Kadın karakterlere gelince, onlar dış dünyaya ait olan >> 26 Mart 2026 8 Karikatür: HERALDO DE LE ARAGON CHRISTOPHER ANDERSON