Catalog

BİR ÇAĞ ROMANI ‘KURTLAR’LA GELEN... zarken o kadar heyecanlıydım ki. Ve sonra insanları, o ko- Ağlıyor kız. ‘Bana eletrik verdiler sayın savcı! Sonra da...’ Kurtlar romanı öncelikle bir “çağ romanı”dır. 1970’li yıl- nuşmalar, Nilüfer -onu birkaç kişiden alarak oluşturdum- Elleri tam orada, elektrik verdikleri yerde, göbeğinin ların sanrılı ortamında yaşananlarla romana konu edinilen bütün bunlar beni o zamanın bulunduğumuz acılı ortamı altında. Pankartlar, pankartları asan çocuklar. Kaçışanlar kahramanların öyküleri dünle bugün sarmalında anlatılır. beni çok etkiliyordu.” dar sokakların içinde. Her sabah kapkara gazete Roman kahramanı “yazar”ın bakışında toplumun de- Yarattığı atmosfer, çizdiği karakterler ve içinden geçi- başlıkları...” (s. 18-19) len karanlık bir dönemin tanıklık öyküsüyle Kurtlar, Peride ğişim dönüşüm dönemlerine bir tanıklığı getirir. Gelinen Yaşanan öyle bir zamandır ki; anlatıcının bilinci / bakışı tü- Celal romancılığında bir başyapıttır. karanlık ortamda olup bitenlerin arka planını gösterirken müyle bunları görmeye, sorgulayarak anlatmaya dönüktür: Bunu hem anlatım yöntemi hem de geliştirdiği roman- Türkiye’nin aydınlanmasında iz bırakan insanların öyküleri “Arkanı dönecektin kaosa. Dünyanın yuvarlanmak üzere cılık söylemin, kurduğu tekniğin yenilikçi yanı olarak da de romanın odağında yer alır. olduğu uçurumda, milyonlarca, milyarlarca karıncanın arasında değerlendirmek gerekir. bir küçük karınca olduğunu unutup... Bizi buraya getirdiler! PERİDE CELAL: ‘KURTLAR’DA YAZARLIĞIMIN Peride Celal’in bu romanını öz-kurmacanın gerçekliğine Artık onlar, ötekiler, öbürleri yok, toplumlar var. Kirlenmiş, GÜCÜNÜ GÖRÜYORUM!’ dönük de özgün örnekleme olarak da okuyabiliriz. pislenmiş hasta bir dünyanın, hasta insanları... ” (s. 487) Romanın otobiyografik özellikleri içermesi Peride Celal Yazar-anlatıcının bakışı üzerinden kurulan bu yöntemin Peride Celal’in Kurtlar romanı bugünün dünyasına da anlatıcılığında önde olan bir anlatıcı tutumudur. Yaratıcılı- yer yer bilinç akışıyla verilmesi de önemlidir. Bir yanıyla bir çağrıdır. Yaşadığımız günlerin arka planını görebilmek ğın beslendiği kaynaklardan söz ederken yaşamın içinde- yüzleşme öyküsüdür yazarın dünü ve bugünüyle. içinde süzerek okunması gereken bir roman. ki gerçeklerin bu tutumunu var ettiğinin altını çizer. Özel- Bunu da dönemin gerçekliğini yansıtarak anlatır: n likle bu romanıyla karanlığa karşı yürüyen aydınlık bakışlı “Gözlerini yumuyorsun sıkı sıkı. Kapalı gözkapaklarının (*) Peride Celal, Kurtlar, h2o Kitap, 552 s., 2025. bir romancı tutumunu görmekteyiz. altında bahçeler, yollar, meydanlar açılıyor. Elleri kelepçeli (**) Ülkü Tamer, “Deli Aşk’ın Öncesi”, Milliyet Pazar, Kendisiyle yaptığım bir söyleşide şunun da altını çiziyor- çocuklar uzaklaşıyor, küçüle küçüle bir yerlere doğru. 30 Haziran 2002. du Peride Celal: Kurtların önünden kaçışanlar var. Gölgeler, birbirine “Kurtlar’da yazarlığımın gücünü görüyorum. Sonradan (***) Peride Celal, Deli Aşk, Can Yayınları, 276 s., karışan. Yağlı kâhkülleri gözlerini örten soluk yüzlü bir okuduğum zaman nasıl yazdığıma şaşırıyorum. Ama ya- kız çocuğu, savcının önünde, boynunu bükmüş duruyor. 2002. GÜVEN BAYKAN’DAN ‘YURT GEZİLERİNİN İZİNDE: FIRÇANIN TANIKLIĞINDA MEMLEKET BELLEĞİ’ Geçmişin yurt resimlerinden günümüze... rek kitabı kolay okunur bir duru- A. CELAL BİNZET ma getirmiş. Bölüm aralarına serpiştirilen BİR KÜLTÜR DEVRİMİ: CUMHURİYET! görsel ve fotoğrafların bu kolay Güven Baykan, Türk sanatı üzerine yeni araştırmalarını okunurluğa büyük katkıları kısa süre önce Cumhuriyet Kitapları tarafından yayımla- olduğunu da unutmadan nan Yurt Gezilerinin İzinde: Fırçanın Tanıklığında Mem- ekleyelim. leket Belleği başlığı altında topladı. Başka bir özellik olarak Konu Cumhuriyet tarihimizin en köklü sanat olayı- her dönemde görev almış na odaklanmış. Yirminci yüzyılın başlarında tüm Avrupa ressamlarımızın anı ve anakarasının kucağında savaşlar sürerken Anadolu’da ye- gözlemlerinin sanat adına ilgi ni bir devletin kuruluşu yaşanıyor. çekici yöntem olduğu açıktır. Dağılan Osmanlı’dan kalan bölgede yeni bir Cumhuri- Buradan sanatçı biçemle- yet ışığı. Deyiş yerindeyse feodal bir toplumun kulların- ri, doğa karşısında edinilen izle- dan özgür birey yaratma serüveninin diğer adı sayılır. Bu nimler gibi değişik duyguların açıdan Cumhuriyet bir kültür devrimidir. konuyla ilgilenenler için renkli etkileri olacağı kaçınılmaz. SANATÇILARIN FIRÇALARINDAN Değinilen süreçte topluma kültür ve sanatı taşıma işlevi YANSIYAN TANIKLIKLAR... yüklenen Ülkü Dergisi’ni ayrıca görmemek olmaz. Kurucu kadro savaş yorgunu bir toplumu yeni baştan İçerdiği yazıları dışında her sayısının kapağında yurt ayağa kaldırmaya çalışırken sanatı gözden uzak tutamaz- gezilerine katılan ressamların gittikleri yerlerden dı. İşte bu amaçla 1938-43 yılları arasında her yıl on ressamı Güven Baykan da kitabının çatısını kurarken aynı sözlerden çizdikleri desenlere yer vererek resim sanatına ilişkin farklı illere gönderme projesini uygulamaya koydu. yola çıkarak bir rota belirlemiş kendisine. örnekleri daha geniş kitlelere ulaştırma gibi bir görev Dönemin genç sanatçıları severek gittiler görevlerine. Ora- Başlangıçta Cumhuriyetin sanat aracılığıyla birey yaratma üstlendiği görmezlikten gelinemez. da kaldıkları iki aylık sürede yöreyi inceleyerek eskizler ve tab- eylemini hedeflediği söylenebilir. lolar yaptılar. Gerek sanatçıların İstanbul kabuğundan çıkıp Anadolu’yu CUMHURİYETİN KURULUŞ YILLARINDAKİ Baykan’ın deyişiyle memleketin belleği bu sanatçıların fırça- yeni baştan tanıma düşüncesi gerekse insanların karşılıklı iliş- KÖKLÜ BİR SANAT HAREKETİNE İLİŞKİN larından yansıyan tanıklıklarla kalıcılığa dönüştü. ki içinde birey olduklarının bilincine varmaları olgusu amaçla- YETKİN BİR İNCELEME! Elbet vurgulanan süreç Mustafa Kemal Atatürk’ün kuruluş nan bir sonuçtu. Sonuç olarak titiz bir araştırma ve inceleme ürünü olan ki- döneminde sözleriyle itici bir güç kazandı. Çünkü vurgulandığı gibi yeni kurulan bir devletin vatandaş- tapta yazar altı yıllık sanat ve sanatçı dökümünü yaparak akılda 1922 yılında Anadolu köylüsünün durumunu özetlediği ko- larıyla sanatçılarının bir noktada buluşmaları gerekiyordu. kalıcı bir yapıt koymuş ortaya. nuşmasında köylülüğün her anlamda desteklenmesinin önemi- Ana konusundan önce İnkılap Sergileri ile Halkevleri’nin Kitaba eklenen kaynaklarla birlikte düşünüldüğünde Cumhu- ne vurgu yapar Atatürk. kuruluşuna ilişkin ön bilgiler de yer alıyor kitapta. riyetin kuruluş yıllarındaki köklü bir sanat hareketini derli top- Sanatla ilgili asıl sözleri ise 22 Ocak 1923 günü Bursa Şark 1932 yılında kurulan Halkevleri, Demokrat Parti’nin iktidara lu okuma olanağına kavuşuyoruz. Sineması’nda yankılanır: “Bir millet ki resim yapmaz, bir millet geldiği tarihte kapatılmasına değin geçen sürede Anadolu’nun Güven Baykan okuru yirminci yüzyılın ilk yarısındaki kurtu- ki heykel yapmaz, bir millet ki fennin gerektirdiği şeyleri yap- birçok yerinde sergiler ve beceri kurslarıyla halkın eğitimine luş ve kuruluş döneminde halkı çağdaşlığa ulaştırma çabaları- maz; itiraf etmeli ki o milletin ilerleme yolunda yeri yoktur.” büyük katkılar sağlayacaktır. nın hangi güçlüklerle karşılaştığını anlatıyor. Bizler, anlatıda geçen sanatçıların o günkü gözüyle CUMHURİYETİN SANAT ARACILIĞIYLA SANATÇILARIN GÖZÜNDEN DÖNEMİN Anadolu’yu yeniden tanımaya çalışıyoruz. BİREY YARATMA EYLEMİ! ANADOLU’SU... Yakın tarihimiz ve sanatımızla ilgili ilginç bir kitabımız var Atatürk’ün bu sözleri insanları eğitirken estetik bir beğeni 1 Eylül 1938 günü başlayan Birinci Yurt Gezileri ile birlik- artık. Özellikle bu dönemde kitapta anlatılanları öğrenmeye ge- kazandırma niyetinin, modernleşme ve ilerleme iddiasının so- te altı dönem devam eden etkinliklerde Türk sanatının önemli reksinimimiz oldukça çok. n mutlaşmış biçimidir. genç isimlerinin görev yaptığı görülüyor. Kuşkusuz bu projenin yaşama geçirilmesi sırasında Her sanatçı gittiği yerde en az iki ay kalarak bulunduğu yeri Yurt Gezilerinin İzinde - Fırçanın Tanıklığında Atatürk’le birlikte Nafi Atuf Kansu ile Mustafa Necati’nin yo- gezip dolaşacak ve izlenimlerini tablolarına yansıtacaktı. Memleket Belleği / Güven Baykan / Cumhuriyet ğun emekleri olduğu biliniyor. Yazar her döneme ilişkin katılımcı sanatçı adlarını listeleye- Kitapları / 264 s. / 2026. 26 Mart 2026 7