Catalog

( ) 1925 / 1995 Gilles Deleuze’ü anlama yolculuğu! ANLAMSAL BAKIŞ bağlamda düşünüp kurduğu Gilles Deleuze’ün (1925 / bağlantıları da görüp 1995) yaşamına değil yazdık- anlamaya çalışırsınız. larına, yapıtlarına ve düşünce Bu bakımdan onun edebi ve dünyasını oluşturan töze bak- felsefi referansları önemlidir. mak gerekiyor. Örneğin; bir Proust ve- Bunu da yaşadığı dönemin ya Kafka okumasına yöne- bakışı ve birikimiyle anlayabili- lirseniz mutlaka yolunuzu riz. Yani hangi koşulların gücü Deleuze’den geçirmeniz kaçı- onu var etmiştir? nılmaz. (****) Sorgulayarak değil, anlaya- Deleuze felsefesinin özü bir rak yaklaşmalı önce. Zira asıl yanda kavram yaratmak, öte doğuş / varoluş oradadır. yanda ise bilim ve sanatın fel- O kendini yazmak yerine an- sefeyle bağıntısını kurmaktır. latmayı seçmiştir. Diyaloglar Bu üçlem içinde birbirine (*) biraz da bunun kanıtıdır. yakın duran, etkileyenlerin bi- Özellikle felsefede yazar ile leşkesi onun “yeni söz”ünün metin arasında bir bağlan- organik dokusunu oluşturur. tı kurmak çok da anlaşılır de- Spinoza’dan Nietzsche’ye ğil. Zira bir öykü anlatmaz, ya- uzanan yolculuğunda ise hem zınsal kurmaca oluşturmaz fel- etik olanı sorgular hem de ru bir şey söylemek için yola çıkar. Sözünü ve düşüncesi- sefeci. Evet, yazdığı metin onu var eder ama açıklamaz. hastalıklı olanın ontolojik yanını ortaya koyar. ni değişken kılan da budur. Deleuze, her satırında sizi dü- Yazdığı kendine ilişkin bir şey değildir. GILLES DELEUZE: ‘BENİM İÇİN METİN, şündürür, sorgulatır, karşılaştırır. Felsefecinin bileşenleri bir düşünce aurası yaratmak Kavramlar için şunu diyecektir: “Kavramlar, tamamen METİNDIŞI PATİKA İÇİNDE BİR KÜÇÜK üzerine kurulur. Deleuze ve Guattari de bunu şöyle özet- sesler, renkler veya imgeler gibidir; bunlar size uyan ve KERTİKTEN İBARETTİR!’ ler: “Felsefe kavramlar oluşturmak, keşfetmek, üretmek uymayan, boğazınızdan geçen veya geçmeyen yeğinlikle- Daniel W. Smith, Deleuze’ün edebiyata saf ve içkin ba- sanatıdır.” (**) (s. 12) ridır.” (Diyaloglar, s. 17) kışını şu düşüncesiyle açıklar: Deleuze, kendine özgü kavramları olan bir felsefeci. Düzenleyici, sorgulayıcı bir düşünürdür o. Görmeyi, sor- “Deleuze edebiyatın dil üzerindeki etkisini göz ardı et- Dahası kavram yaratımındaki düşünsel derinlik bir yanıyla gulamayı, neden-niçinlerin bağlantılarını kurmayı / kurma- mese de edebi çalışmaları salt bir metin olarak okumaz ya sözün çoğaltımını, diğer yanıyla da yeni düşünce alanları mızı sağlar. Çokdillilik üzerine düşünce yolumuz ona çıkar. da yazıyı salt ‘metinselliği’ açısından ele almaz. Bu yüzden açmasının zenginliğini içerir. Yersizyurtsuzluk, göçebelik, arzu dendiğinde bize yep- Deleuze’ün edebiyata olan yaklaşımı Derrida’nın yapısö- Örneğin; Göçebelik ve Arzu üzerine söyledikleri: “yer- yeni düşünce kapıları açar. Minör anlatının ne olduğunu kümcü yaklaşımından ayrılmaktadır. sizyurtsuzlaşma”, “yeniden yerliyurtlulaşma”, “diyagram”, bize gösterir. Yaptığı karşılaştırmalar, hatırlatmalarla bunu Deleuze bir keresinde ‘Metinlere uygulanan yapısökümü “karşılaşma”, “öznesizleş(tir)me” “tekanlamlılık”. da bir düşüncede köklendirir. metoduna gelince, ne olduğunu açıkça anlıyorum ve hay- Bu kendine özgülük belli düşünce kalıpları içinde açık- Altı çizilesi şu düşüncesini burada paylaşmak isterim: ranlık duyuyorum; fakat yapısökümün benim metodum- lanabilirliği de içerir. Ortaya konan her kavram, terim dü- “İnsanlar daima majör bir gelecek düşünürler (büyüdü- la hiçbir ilgisi yok. Ben kendimi bir metin yorumlayıcı ola- şünsel anlam içerir. Onun kavramsal yaratıcılığı da bir ba- ğüm zaman, iktidara geldiğim zaman...). rak sunmuyorum. Benim için metin, metindışı patika için- kıma felsefesinin tözünü yaratanların bileşkesidir. Halbuki sorun minör-oluştur: onun gibi olmak, çocuğu de bir küçük kertikten ibarettir’ demiştir.’” (*****) Kendi sözdağarını yaratmak var ettiği düşünsel iklimle taklit etmek, çocuk gibi olmak değil, ama yeni güçler ya- Adlandırmalara karşıdır, aşkıncı bakar metne de yazara ilgilidir. Ona dair kurulan sözlük de böylesi bir anlamı içe- ratmak veya yeni silahlar bulmak için bütün bunlar oluşlar- da. “Fark” nerededir, asıl onu görmeye çalışır. Metnin iş- riyor. (***) dır.” (Diyaloglar, s.19) leyişi önemlidir onun için. Zira, “anlam, kullanım demek- Robert Sasso bunu şöyle konumlandırıyordu: “Bir ‘Gilles tir”. Bu da bir yapıtın düşünsel tözüyle var olabilir. EDEBİ VE FELSEFİ REFERANSLARI Deleuze Sözlüğü’ Deleuze’ün -bazen tek başına bazen de İşte bu noktada Deleuze okumasına, eşzamanlı olarak Zorlu ve zorunludur onun bakışı. Deleuze, her çalışma- başkasıyla birlikte- düşünmek, yazmak ve konuşmak için kasten ilkten Diyaloglar’la başlayıp Kritik ve Klinik’le sürdürmek sında bir okuma biçimi sunar bize. O nedenle anlam ara- kullandığı tüm kelimeleri ve ifadeleri bir araya getirmeliydi.” yışı kadar sorgusu da önemlidir onun için. en iyisi diye düşünüyorum. DELEUZE VE KAVRAMSAL YARATICILIK Kritik ve Klinik’i veya Anlamın Mantığı’nı önünüze Proust ve Göstergeler ile Kafka: Minör Bir Edebiyat “Kavramsal yaratıcılık” onun düşünce ikliminin nirengi aldığınızda burada Deleuze’ün yalnızca edebi ve felsefi İçin’e geçmeden; Anlamın Mantığı’na başlamak en iyisi noktasında yer alır. Yeni bir şey söylemek için değil, doğ- olarak ele aldığı meseleleri değil; neyi / nasıl, hangi diye düşünüyorum. Ama Deleuze okumaları her daim >> 5 Kasım 2026 13