Catalog

Resim ERSİN BURAK SÖZLÜ ŞİİR GELENEĞİNİ ŞEKİLLENDİREN sinin bir parçası gibi görmek de doğru değildir, ben- Onun sunduğu, önümüze açtığı dünya düşünmeyi KOLEKTİF BELLEĞİN ADI: HOMEROS! ce! Ölümlü kahramanların öykülerinin anlatıldığı bu iki ve sorgulamayı gerektiriyor. Zira hem aydınlatıcıdır Homeros’un yaşayıp yaşamadığı, nerede doğmuş destan, bir “Homeros okulu” yaratmıştır, bu da anlatı- hem de yeni yaratılara yönlendiricidir. olabileceği meselesine gelince; Rüstem Aslan bu lan çağın ve coğrafyanın ürünüdür. Manguel’in ağırlıklı olarak metinlerarası göndermeleri bilinmezliğin altını çiziyor. Ama önemli bir şeyin de Biz Homeros okurları, kurulan o edebi evreni de bu yöndedir. Üstelik okurken bir destanın nasıl gerçekliğini dile getiriyor: anlamaya, anlamlandırmaya çalışırken edebi ve “kurucu anlatı” olabileceğine ilişkin tespitlerin de “Aslında Homeros bu anlamda bir istisna değil, tam ebedi etkilerin neler olduğu üzerine de düşünmeye önemli olduğunu düşünüyorum. tersine dönemin entelektüel figürleri için bir normdur. çaba gösteriyoruz. İyi yaşamak, kötülükleri bertaraf etmek fikri söylencesel Örneğin Hesiodos, epik ve didaktik şiirlerinde sınırlı Alberto Manguel’in çabası da bu yöndedir. bir gerçeklik olarak karşımıza çıkmaz, yaşamın gerçekle- da olsa kişisel göndermelere yer verirken Homeros rinin neleri içerdiğini göstermesi açısından önem kazanır. HOMEROS OKURLARINA İLK ÖNERİM! eserlerinde kendisinden hiçbir şekilde söz etmez. Kuşkusuz Homeros’un destanları tarihsel bir metin Gene de Homeros okurlarına ilk önerim; destanla- Bunun nedeni, kahramanlık destanlarının olarak okunamaz, okunmamalıdır da. Şiirselliği, rı ve Troya’nın öyküsünü okumaya, anlamaya başla- doğası gereği şairin kişisel kimliğinin metne dahil anlatılan trajedilerin alegorik yapısı, mitik hikâyeler mak istiyorsanız; ilkin Rüstem Aslan’ın yazdıklarını, ar- edilmemesidir. destanın özsel nitelikleri olarak karşımıza çıkar. dından da Alberto Manguel’in Homeros’un İlyada ve Bu tür metinlerde şair, sadece belleğin sesi olan Giderek yüzyıllar boyunca efsaneleşen bir anlatıyla Odysseia’sı’nı okumanız. ilham perisinin aracısıdır; birey olarak görünmez, karşı karşıyayız. Bu da onun bu eklektik yapısını her Homeros, destanlarıyla mutlak özgürlük, mutlak iyi yalnızca sesiyle var olur.” (s. 38) türlü yoruma açık tutmuştur. insan olmak fikri üzerine de düşünmemizi sağlar. Aslan’ın diğer bir tespiti ise bugün, bizim Sunduğu bir “reçete” değil kuşkusuz. Ama anlattığı Homeros’un destanını nasıl okumamız gerektiğine KURUCU ANLATI, KURUCU ANLATICI hikâyelerden “kıssadan hisse” almamız kaçınılmaz. dönük adeta işaret fişeğidir: “Burada Homeros, Kurucu bir anlatıyla karşı karşıyayız ama kurucu-an- tekil bir kişiden ziyade, sözlü şiir latıcı diyebileceğimiz bir şair / yazar geleneğini şekillendiren kolektif Homeros hâlâ tartışılmaktadır. İş- hafızanın adıdır.” (s. 39) te Manguel de bu “biyografi”sinde Homeros, simgesel bir addır. onun izini sürmektedir. Manguel ise Herodotos’tan yola Destanları her okumada karşımı- çıkarak iz sürmekte, Homeros’un za yeni açılımlar çıkaran yapısı, La- varlığına ilişkin varsayımlarda tin yazar Vergilius’un Aeneis anlatı- bulunmaktadır. Burada ise şu öz sından James Joyce’un Ulysses’ine cümleyi edecektir: “Tüm bunlara bizi taşıyacak nitelikleri barındırıyor. karşın Homeros’un bir (veya birçok) Kuşkusuz destanların bir biyografisinin bulunması, yaşadığını özelliğidir, efsanevi olanı tarihe / kanıtlamaz.” (s. 41) tarihsele dönüştürmek. Bunu da belli bir zaman dilimi ve yer bilgisi EDEBİYATTA HOMEROS içinde anlatmak. PANTEONU! O nedenle Homeros ile Troya’yı Hangi durumda olursa olsun özdeşleştiren “hikâye”yi bilmeden Homeros’un destanları bütün çağlar destanların büyüsü anlaşılmaz diye boyunca anlatıcılar için bir arketip düşünüyorum. olmuştur. Buna “kurucu anlatı” da İşte Alberto Manguel de buna diyebiliriz. Manguel, kitabında buna ilişkin kapı aralıyor çalışmasında. n örnekler vermektedir. Deyim (*) Homeros’un İlyada ve yerindeyse edebiyatta bir “Homeros Odysseia’sı, Alberto Manguel, panteonu”ndan söz edebiliriz. Çeviren: Algan Sezgintüredi, Yapı Azra Erhat’ın Yaşar Kemal için Kredi Yayınları, 254 s., 2026. “Homerosoğlu” benzetmesini (**) Odysseus: Hoş Geldin yapması alegorik bir yakınlık Yabancı, Rüstem Aslan, Doğan kurmak değil, tam tersi bir anlatı Kitap, 200 s., 2026. geleneğinin nasıl sürdürülebildiğine ilişkin önemli bir bağ kurmadır. (***) Homeros: Yeni Başlayanlar Kral Primaos, Aşil’e oğlu Hektor’un naaşını vermesi için yalvarırken... İçin, Rüstem Aslan, Doğan Kitap, Bu anlamda Homeros’u ve des- Resim: ALEKSANDR IVANOV tanlarını Yunan tarihi ve mitoloji- 373 s., 2025. 8 Ekim 2026 9