Catalog

İngilizler, İstanbul işgalinin üzerinden daha üç ay geçmeden (29- 30 Ocak 1919 gecesi) İstanbul’da geniş çaplı tutuklamaya girişti. İttihat ve Terakki’nin ileri gelenlerinden gazeteci Hüseyin Cahit Yalçın, düşünür Ziya Gökalp, eski İçişleri Bakanı İsmail Canbulat, etkin İttihatçılar Dr. Tevfik Rüştü (Aras), teşkilatçı Kara Kemal, İtti- hat ve Terakki Genel Sekreteri Mithat Şükrü (Bleda) ilk tutuklanan- lar arasındaydı. Zaman içinde eski Sadrazam Sait Halim Paşa, Meclis Başkanı Halil Menteşe, Fethi Okyar, Şeyhülislam Ürgüplü Hayri Efendi, es- ki Harbiye Bakanı Mersinli Cemal Paşa, eski Genelkurmay Başka- nı Cevat Çobanlı Paşa gibi çok önemli kişiler tutuklandılar ve Malta Adası’na sürgüne gönderildiler. Malta’ya sürgün edilenler iki yıl tu- tukluluk yaşadılar. İngiltere hükümeti Malta’da tutuklu olan Osmanlı Devleti’nin ileri gelen bu yöneticilerini “soykırım” iddiası ile yargılama ka- rarı aldı. Bu konuda Osmanlı’nın İçişleri Bakanlığı, Harbiye Bakanlı- ğı başta olmak üzere resmi dairelerden çuvallar dolusu belge top- landı ve Londra’ya gönderildi. Soykırım iddialarının başlıca Amerika’da ileri sürüldüğü ve tehcire uğrayan Ermenilerin önemli bir bölümünün de ABD’ye göç ettiği dikkate alınarak bu soruşturma için ayrıca ABD’nin elinde bulunan bütün belgeler de toplanıp Londra’ya gönderildi. İddianamenin yazılması için birçok aşamadan geçen kovuştur- ma Londra’da, İngiliz Kraliyet Başsavcılığı tarafından yürütül- müştür. Bu inceleme 21 Temmuz 1921 tarihinde sonuçlanmıştır. En az bir buçuk yıllık bir hukuksal inceleme diyebiliriz. İngiliz Kraliyet Başsavcılığı, İngiltere Dışişleri Bakanlığı’na gönderdiği resmi yazıda “Malta’da sürgünde bulunan ve Erme- ni katliamıyla suçlanan Türklerin elde bulunan ve incelenen belge- MEHMET ALEV COŞKUN: lere göre hiçbirinin cezalandırılmasının mümkün olmadığını” res- men bildirmiştir. “Başbakan Kaçaznuni, raporunun sonunda şöyle Dışişleri Bakanı Lord Curzon, Kraliyet Başsavcılığı’na son bir diyor: ‘Türkler doğru yaptı. Kaderden şikâyet etmek yazı yazarak “Cezai ve hukuki dava açılamıyorsa siyasi dava açıl- sın” talebinde bulundu. ve felaketlerimizin sebeplerini kendi dışımızda Bu talebi de inceleyen Başsavcılık “cezalandırılmak istenen sür- aramak acıklı bir durumdur.” günlere yüklenen suçların aslında siyasi nitelikte olduğu” ancak el- deki delillerle bu kişilerin cezalandırılamayacağını resmen bildirdi. operasyonlara katıldık. ‘SOYKIRIM İDDİASI BİZZAT İNGİLİZ KRALİYET GAMZE AKDEMİR - En son belge Ermeni Emperyalist devletler bizi kandırdı ve başbakanına ait. Bu konuda kitap ne diyor? BAŞSAVCILIĞI TARAFINDAN REDDEDİLDİ!’ Rusya’ya bağlandık. AKDEMİR - İngiliz hükümeti, Osmanlı’nın ileri gelen şahsiyet- MEHMET ALEV COŞKUN - Kuşkusuz Tehcir doğruydu ve gerekliydi. Gerçekleri lerini tutukluyor. Malta’ya sürgüne gönderiyor. Soykırım iddia- Ermeni başbakanı Kaçaznuni’nin raporu en n göremedik, olayların sebebi biziz. Türklerin sıyla haklarında dava açmak istiyor. önemli belgedir. milli mücadelesi haklıydı. İngiliz Kraliyet Başsavcılığı “Bu belgelerle dava açamam” di- Nedenleri özet olarak şöyle: Barışı reddetmemiz ve silahlanmamız yor. Bu son derece önemli... Ermeniler 19. yüzyılın sonrasına doğru önce n büyük bir hataydı. Türklere karşı ayaklandık ve “Hınçak”, 1890’da “Taşnaksutyun İhtilal COŞKUN - Aynen öyle. İngiliz Kraliyet Başsavcılığı; “Bu bel- savaştık. Komiteleri”ni kurdular. geler yeterli değildir, dava açamam” diyor. Böylece soykırım iddia- Sevr Antlaşması gözümüzü kör etmişti. Doğu Anadolu’da Sason, Zeytun ve Adana n sı bizzat İngiliz Kraliyet Başsavcılığı tarafından reddediliyor. İsyanımızın temelinde İtilaf Devletleri’nin bize ayaklanmalarını yaptılar. I. Dünya Savaşı Bu durum “Soykırım olmamıştır” diyen Türk iddialarını destekle- devam ediyordu. vaat ettiği büyük Ermenistan hayali vardı. Ama yen çok önemli bir belgedir. Ermeniler 1918 yılında da bağımsız biz hiçbir zaman ciddi bir devlet olamadık. Dosya kapanınca bir süre sonra İngiliz hükümeti Malta Adası’nda- cumhuriyetlerini kurdular. Başbakan Kaçaznuni şunları da söylüyor: ki sürgünleri serbest bıraktı. Bu cumhuriyet Kasım 1920’ye kadar yaşadı, Türkiye Ermenistanı’ diye bir devletin n ‘GENERAL HARBORD RAPORU’NDA ERMENİLER Sovyetler Birliği tarafından işgal edildi. hayalden öte olmadığı gerçeğini göremedik. HAKKINDA DUYUMLARIN DOĞRU OLMADIĞI AÇIKÇA Taşnaksutyun Partisi ileri gelenleri Nisan Aklımız dumanlanmıştı. BELİRTİLMİŞTİR’ 1923’te Romanya’nın başkenti Bükreş’te Biz kendi isteklerimizi başkalarına AKDEMİR - Amerikan belgesi, General Harbord Raporu hak- önemli bir toplantı yaptılar. yükleyerek, sorumsuz kişilerin sözlerine büyük kında da bilgi verir misiniz? Bu toplantıya Ermeni toplumunun liderleri, önem vererek kendimize yaptığımız hipnozun COŞKUN - General Harbord Raporu da çok önemlidir. I. Dünya Taşnak Partisi ileri gelenleri ve Ermeni etkisiyle gerçekleri anlayamadık ve hayallere akademisyenler katıldı. kapıldık. Aklımız dumanlanmıştı… Savaşı bitince ABD, İngiltere, Fransa ve diğer müttefikler (33 dev- Toplantının amacı “Nerede hata yaptık” let) Ocak 1919’da Paris’te toplandılar. 1915 yaz ve sonbahar döneminde Türkiye n konusunu içtenlikle tartışmaktır. 21 Mayıs 1919’da İngiltere Başbakanı L. George, Doğu Ermenileri zorunlu bir tehcire tabi tutuldu. 1918’de kurulan Ermeni Cumhuriyeti’nin Anadolu’da Ermeniler için manda yönetimi kurulmasını ve ABD’nin Türkler ne yaptıklarını biliyorlardı. ilk başbakanı Ovanes Kaçaznuni toplantıya bir manda yönetimini üstlenmesini önerdi. ABD Başkanı W. Wilson bu İsyanımızın temelinde İtilaf Devletleri’nin n rapor sundu. öneriye sıcak bakıyordu. bize vaat ettiği Ermenistan hayali vardı ama Kaçaznuni’nin raporundaki önemli tespitler Ermeni devletinin Doğu Anadolu’da geniş topraklara sahip olması gerçeği göremedik. şöyledir: ayrıca Karadeniz’de bir limanı olması öngörülüyordu. Başbakan Kaçaznuni, raporunun sonunda Ermeni gönüllü birlikleri oluşturduk. Savaş sonrası gelişmeler açısından önemli görülen ve oluşturulma- n şöyle diyor: Türklere karşı ayaklandık. sı istenen bu stratejik devletin kuruluşu ve gerçekleşmesi için ABD n “Türkler doğru yaptı. Kaderden şikâyet etmek Başkanı Wilson çok istekliydi. Barışı sabote etmek için savaştık. ve felaketlerimizin sebeplerini kendi dışımızda n aramak acıklı bir durumdur. Bu bizim milli Başkan Wilson bu konuları incelemek amacıyla 1 Ağustos Türklerin düşmanı olan İtilaf Devletleri’nin n psikolojimizin karakteristik bir özelliğidir ve 1919’da geniş kapsamlı General Harbord Kurulu’nun oluşturuldu- kampındaydık. Türkiye’den “denizden denize Taşnaksutyun Partisi de bundan kaçamamıştır.” ğunu açıkladı. Ermenistan” talep etmekteydik. Bu kurulun oluşması için Amerikan yasama organı Amerikan İtilaf Devletleri’nin ordularını Türkiye’ye Bu toplantı bir iç muhasebe, bir özeleştiri Senatosu’nun da onayı alındı. göndermeleri ve egemenliğimizi sağlamaları toplantısıydı. Başbakan Kaçaznuni tarih önünde için Avrupa ve Amerika’ya resmi çağrılar açık ve dürüst konuşmuştur. General James G. Harbord başkanlığında kurulan kurulda 15 as- yaptık. Kaçaznuni’nin raporu o tarihte basıldı. Daha ker (general, albay), 31 sivil (akademisyen ve teknik uzmanlar) ol- Nihayet şu da gerçektir ki var olduğumuz sonra kütüphanelerden, Ermeni diasporası mak üzere 46 kişi yer alıyordu. sürece aralıksız olarak Türklerle savaştık. tarafından toplatıldı. General Harbord, I. Dünya Savaşı’nda ABD ordusunun kurmay Öldük ve öldürdük. Artık, Türklere ne gibi bir Bu kitabın Rusça yayımlanan asıl baskısı başkanlığını yapmıştı, sevilen ve saygı duyulan bir askerdi. güven telkin edebiliriz ki? 2006 yılında Moskova Lenin Kütüphanesi’nde General Harbord Kurulu, 2 Eylül 1919’da İstanbul’a ulaştı ve Türklere karşı savaşı biz açtık. Askeri Mehmet Perinçek tarafından bulunmuştur. İstanbul’da siyasi, etnik ve dini grupların temsilcileriyle görüştü.>> n n 6 15 Ekim 2026 VEDAT ARIK