Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 30 EYLÜL 2026 ÇARŞAMBA 2 olaylar ve görüşler Siya Setin Sonu mu? Eriyen bütçenin meşrulaştırmakta ve siyasal farklılıkları Prof. Dr. U Tk U ya PICI daha da belirsizleştirmektedir. iyasetin sonunun geldiği iddiası, ilk Siyaset, yurttaşın yalnızca seçimlerde Sduyduğunuzda kulağa gerçeklikle hatırlanmasıyla, yurttaşın yalnızca bir faturası vatandaşa... açıkça çelişen bir iddia olarak gelebilir. kimliğin taşıyıcısı olarak görülmesiyle Çünkü siyaset, hepimizin tanık olduğu daralır. Siyaset, yurttaşın ancak gibi gündelik yaşamın çok büyük bir liderlerin/partilerin kararlarını MehMet Özdağ kesitinde yer bulmakta, seçimler sorgusuz onaylayan seçmen olarak yeni Parti SamSUn il Başkanı, önemsenmekte, siyasi kimlikler güçlü parti yönetimlerince değer görmesiyle görünmekte, siyasi tartışmalar hemen elektronik mühendiSi daralır. Siyasetin daralması son tahlilde her ortamda karşımıza çıkmakta ve herkese zarar verir, çünkü düşünceyi ütçe açığının asıl iktidar ile muhalefet arasında görünürde kapı dışarı eder. Seçenekler ise farklı kaynağı halka verilen yüksek bir kutuplaşma düzeyi dikkat düşüncelerden doğar. Genel olarak ifade çekmektedir. Benerji desteği değil etmek gerekirse sorun, siyasetin yokluğu Carl Boggs’un “The End of Politics” faiz ödemeleridir; çözüm değildir. Sorun, siyasetin yurttaşın adlı çalışmasındaki tartışmadan yola faturaya yeni zam yapmakta kolektif düşünme, yön ve karar verme çıkarak sorulabilecek şu basit soru bu değil, enerji verimliliğinde gücünden koparak giderek bir seyir ve noktada ufuk açıcı olabilir: “Siyaset onaylama faaliyetine dönüşmesidir. aranmalıdır. hakkında çok konuşmak, gerçekten Oysa siyaset, yurttaş için seyirlik bir Hazine ve Maliye siyaset yapmak anlamına gelir mi?” tiyatro gösterisi değil, etkileşimli bir Bakanlığı’nın ağustos İnsanların siyaset hakkında oyun olmalıdır. verilerine göre, merkezi konuşmaları ve siyasetin görünürlüğü, yönetim bütçesi yılın ilk sekiz yurttaşların otomatik olarak ortak Cumhuriyet yurttaşı ayında 1 trilyon 308 milyar kamusal karar alma süreçlerinin Bu durumdan çıkış, yani yurttaşın lira açık verdi. Aynı dönemde siyasal özneleri olabildikleri anlamına eyleyen konumuna yükseldiği bir gelmemektedir. İnsanlar siyasal tartışma 1 trilyon 988 milyar lira olan yeniden siyasallaşma mümkün müdür? hatta kutuplaşma içinde olabilirler ama faiz ödemesi düşüldüğünde Bence bu yolda bugün gereksinim mahallelerini ilgilendiren kararları bile bütçenin 680 milyar lira duyulan ilk şey, yeni bir yurttaşlık etkileyemiyorlarsa, bağımsız örgütlenme fazla verdiği görülüyor. Bu tanımından çok cumhuriyetçi kanalları daralıyorsa, sendikalar ve tablo; giderlerin gelirlerle yurttaşlığın yeniden düşünülmesidir. meslek örgütleri etkisizleşiyorsa, karşılandığını, kabaca bütçe Çünkü cumhuriyet, yalnızca bir yönetim medyanın önemli kısmı halihazırda açığının ise faiz ödemelerinden biçimi değildir. Yurttaşların, etnik, siyasilerce inşa edilmiş tartışmaların kaynaklandığını gösteriyor. dinsel, dilsel, sınıfsal vb. kimliklerinden ancak uzantısı oluyorsa toplum çok bağımsız olarak ortak kaderleri üzerinde siyasallaşmış görünürken siyasal yeni zam kapıda söz sahibi oldukları bir siyasal düşünüş destek verilmesi değil, yoksunluğunun göstergesidir. özneleşme gerileyebilir. Bu demek biçimi ve örgütlenmedir. Bu nedenle Faiz ödemelerinin bütçe enerjinin zayıf denetlenen bu Tüketim limitini düşürmek, oluyor ki siyaseti tanımlarken dikkate cumhuriyetçi yurttaşlık, yurttaşı üzerindeki baskısı büyürken spot piyasada fiyatlanmasıdır. bu koşullara mahkûm edilen alınması gereken esas kıstas siyasetin yeniden siyasetin öznesi haline getirecek elektriğe yeni bir zam gelmesi Çözüm zam yapmak değil; vatandaşı cezalandırmaktır. görünürlüğü değil yurttaşların siyasal güçlü bir kamusal alanın kurulmasının de konuşuluyor. Geçen ay örgütlenmeler içindeki kolektif karar kamusal üretimi artırmak İZODER verilerine göre teminatıdır. verme kapasitesi olmalıdır. basına yansıyan bilgilere ve bu “karaborsayı” binaların yalnızca yüzde Sloganlaşmış retorikleri ve göre enerji yönetimi, bütçe denetlemektir. 25’i yalıtımlıdır; doğru tutarsızlıkları aşıp ekonomi, kentleşme, Siyaset seyirlik mi? üzerindeki “sübvansiyon” yalıtım, tüketimi yüzde 50’ye eğitim sistemi, dış politika, sosyal Neoliberal ekonomik düzen, toplumsal Verimlilik için kamu yükünü azaltmak gerekçesiyle kadar düşürebilir. Vatandaş politika vb. konusunda alternatif düzeyde artan bireyselleşme eğilimi ve ekim ayında yüzde 40-50 desteği yoksullaştırılmadan verimlilik projeler üzerinden tartışma yapmak ilkesizlikler, siyasal hareketler arasındaki aralığında bir zam yapma Konut faturaları, kamu teşvik edilebilirdi. ancak böyle bir kapsayıcı siyasal farklılıkları bulanıklaştırmakta, hazırlığı yürütüyor. Bakan şirketi EÜAŞ’ın borsa altı Bu kış elektrik ve doğalgaza iklimde mümkündür. Bu nedenle eşzamanlı olarak da yurttaşı etkin Bayraktar, 2026 bütçesinde düşük fiyattan sağladığı zam yapılmamalı; çözüm cumhuriyetçilik, en azından bir siyasal özneden pasif bir izleyiciye elektrik ve doğalgaz desteği elektrikle dengelenmektedir. olarak enerji verimliliğini Cumhuriyetçi olma iddiasına sahip dönüştürmektedir. Dolayısıyla sıradan için ayrılan tutarın yaklaşık Buna karşın nisan ayında artıran adımlar atılmalıdır. olanlar tarafından bir nostaljiye, yurttaş gittikçe dışarıdan izlediği 305 milyar lira olduğunu tarihsel sembollere veya soyut meskene yüzde 25 zam Hazine destekli uzun vadeli siyaseti, “Hükümet bana ne verecek, retoriklere indirgenmemelidir. Siyasetin açıklamıştı. Öte yandan devlet, belediye bana ne sağlayacak?” şeklinde yapılmış ve 100 kWh tüketen faizsiz yalıtım kredileri görünürlüğünün yurttaşın siyasete bireyselci ve araçsalcı bir mantıkla faize her ay yaklaşık 249 bir ailenin faturası 323.8 sağlanmalı; yüksek enerji okumaya yönlendirilmekte, bu süreç yön verme kapasitesi üzerine serdiği milyar lira ödüyor. liraya çıkmıştır; gündemdeki verimli cihazlar, klimalar, de doğal olarak yurttaşların kolektif örtü ancak yurttaşı siyasetin kurucu Yurttaşa sağlandığı iddia yeni zamla bu tutarın 453- ısı pompaları ve yalıtım yön ve karar verme arayışını daha aktörü haline getirmeye odaklanan edilen bir yıllık enerji 486 lira aralığına yükselmesi malzemelerinde KDV da aşındırmakta; parti geçişlerini cumhuriyetçi bir mantıkla kaldırılabilir. “desteği”, bir aylık faizden beklenmektedir. Son kaynak düşürülüp ÖTV kaldırılmalı, biraz fazlasına denk tedarik tarifesi (SKTT) limitini eski cihazını getirene ek geliyor. Esasen Bbakanlığın bir kez daha düşürüp daha indirim verilmelidir. 2009 “sübvansiyon” hesabı, konut fazla konutun PTF üzerinden krizinde iç talebi artırmak tarifesinin gerçek üretim faturalanmasını sağlayarak da için beyaz eşyada uygulanan Bilgiyi koruyan kim? maliyetiyle değil, o saatteki zam yapılması olasıdır. vergi teşvikleri bu kez tasarruf en pahalı santralın teklifine Oysa ülkemiz için yüksek için devreye sokulmalıdır. zeyin yüzde 20’den fazla üze- luluğunda çıkan tartışma bu Dr. Ömür Tanyel göre belirlenen piyasa takas rine çıktı. Bu rakam yalnız ye- yüzden önemliydi. Wikimedia elektrik tüketimi çoğu zaman Faizin yarattığı karadeliğin Beyin ve Sinir CerrahiSi ni maddeleri değil, mevcut Vakfı, maddelerin başında ya- fiyatı (PTF) ile kıyaslanmasına lüksün değil; doğalgazsız faturası halkın elektriğine Uzmanı maddelerdeki değişiklikleri de pay zekâ tarafından hazırlan- dayanmaktadır. PTF spot evde elektrikle ısınan yansıtılamaz; çözüm yeni kapsıyor. İnsanlar kriz günle- mış kısa özetler göstermeyi de- piyasada şişirilmiş fiyatı 001’de ortaya çıkan dar gelirlinin, eski beyaz zamlarda değil, ekim rinde ansiklopediyi okumakla nemek istedi. Gönüllü yazarla- 2Vikipedi’nin fikri cesurdu: yansıttığından, bu rakamı eşya kullanan emeklinin zammından vazgeçilerek yetinmemiş, onun yapımına rın itirazı üzerine deneme dur- Bilgi, onu paylaşmak isteyen maliyet gibi sunmak veya yalıtımsız binada başlatılacak gerçek bir da katılmıştı. duruldu. Bir taraf hızlı cevap herkesin katkısıyla hazırlana- yanıltıcıdır. Sorun hanelere klimaya mecbur kiracının verimlilik seferberliğindedir. Türkçe Vikipedi’de Ni- arayan okura ayak uydurma- cak ve herkesin erişimine açık san 2019’da 1.410 yeni mad- yı düşünüyordu. Diğeri, insan olacaktı. Çeyrek yüzyıl son- de oluşturulmuşken Nisan eliyle tartışılıp kaynaklandırıl- ra 300’den fazla dilde on mil- 2020’de sayı 4 bin 638’di. An- mış bir maddenin başına dene- yonlarca maddeye ulaşan an- cak Türkiye’de bu artışı yalnız timi belirsiz bir metin konul- siklopedi, bir şarkıcının do- evde geçirilen günlerle açık- masından kaygılıydı. Her yeni ğum tarihinden salgın hasta- layamayız. Vikipedi’ye iki bu- teknolojiyi kullanmak ilericilik, lıklara kadar merak ettikleri- çuk yılı aşkın erişim enge- ona itiraz etmek de otomatik mizde ilk duraklarımızdan bi- li, salgın nedeniyle kapanma- olarak tutuculuk sayılmamalı. ri oldu. Bugün arama motor- lardan hemen önce, 15 Ocak Özette bir hata varsa onu kim ları ve yapay zekâ araçları da 2020’de kalkmıştı. Kapı yeni- fark edecek, kim düzeltecek? büyük ölçüde onun biriktirdiği den açıldı, sonra herkes eve bilgiden yararlanıyor. Ne var Kaynak açık kapandı. Hangisinin katkıyı ne ki Vikipedi, tam da bu nedenle ölçüde artırdığını bu sayılar gösterilmeli yeni bir tartışmanın odağın- ayırmıyor. da: Makineler yanıtları hızla Üstelik yapay zekâ artık yal- Kapı halen açık fakat oku- sunarken ansiklopedinin ken- nız Vikipedi’yi özetlemiyor, ona run yolu değişiyor. Wikimedia disini kim ayakta tutacak? metin de taşıyor. 2024 tarih- Vakfı, 2025’te insanlara ait Vikipedi maddelerini, ma- li bir çalışmada yeni İngilizce sayfa görüntülemelerinin ön- sa başında maaşla çalışan maddelerin yüzde 5’inden faz- ceki yılın aynı dönemine gö- bir yazar kadrosu hazırlamı- lasının yapay zekâ tespit araç- re yaklaşık yüzde 8 azaldığı- yor. Onları dünyanın dört bir larınca oluşturulduğu belirlen- nı açıkladı. Ölçüm, insan gibi yanındaki gönüllüler yazı- di. Bu, o maddeleri bütünüyle görünen yazılım trafiği ayık - yor, güncelliyor ve denetliyor. makinelerin yazdığını kanıtla- landıktan sonra düzeltildi- Bir madde yazmak emek is- mıyor. Araçlar yanılabilir ve in- ği için dikkatle yorumlanma- ter. Yanlışını düzeltmek, kay- sanın metni ne kadar denetle- lı. Bir başka ön araştırmada naklarını kontrol etmek, ya- diğini ölçemez. Türkçe Vikipedi ise araştırmacılar, inceledik- zarlar arasındaki anlaşmazlı- için de karşılaştırılabilir, güve- leri İngilizce Vikipedi madde- ğı çözmek de öyle. Eylül ayın- nilir bir oran ise elimizde yok. lerinde Google’ın yapay zekâ da erişime açılan ve İngiliz- Ama orada da bu konuda ya- özetlerine maruz kalmanın ce Vikipedi’nin yaklaşık 25 yılı- zarlar arasında yoğun tartış- günlük ziyareti yaklaşık yüz- nı inceleyen bir ön araştırma, malar var. de 15 azalttığını tahmin et- tartışma ve yönetim işlerinin Çözüm, Vikipedi’yi tekno- ti. Bu, bütün Vikipedi’nin top- giderek daha dar bir gönül- lojiye kapatmak olamaz. Ya- lam ziyaretindeki düşüş değil, lü grubunun omzuna kaldığı- pay zekâ bazı işlerde gönüllüle- belirli maddeler için hesap- nı gösteriyor. Araştırmacılar, re yardımcı olabilir. Ancak iddi- lanan bir etki. İki oran farklı yapay zekânın bu eğilimi baş- aların kaynağı görülebilmeli ve şeyleri ölçüyor fakat aynı so- lattığı sonucuna varmıyor. Fa- son kararın sorumluluğunu bir ruyu sorduruyor: Hazır yanıt, kat hazır cevapların çoğaldığı insan taşımalıdır. Wikimedia okuru bilginin kaynağından bir dönemde, bilginin bakımı- yeni yazarların katılımını kolay- uzaklaştırıyor mu? nı üstlenen insanların yükünü laştırmalı ve Vikipedi’den ya- düşünmek gerekiyor. rarlanan yapay zekâ hizmetle- Hatayı kim düzeltecek? Birkaç yıl önce başka bir ri de kullandıkları kaynağı oku- Bir soruyu arama motoruna manzara vardı. Pandemide ra açıkça göstermelidir. yazıyoruz, yanıtı ekranda beliri- evlere kapandığımızda bazıla- Türkiye, bir ansiklopedinin yor. Kaynağı açmaya gerek kal- rımız ekmek yaptı, bazılarımız kapısı kapandığında ne kay- mıyor. Okur açısından kullanış- Vikipedi maddesi düzenledi. bedildiğini yaşadı. Şimdi baş- lı; yıllardır o kaynağı hazırla- 12 dilde 223 milyon düzenle- ka bir tehlike var: Kapı açık ka- yanlar açısından daha karma- meyi inceleyen araştırmacılar, lırken içerideki emeğin görün- şık. Vikipedi’nin bilgisi dolaş- hareket kısıtlamaları sırasın- mezleşmesi. Cevabı birkaç sa- maya devam ederken yeni ya- da gönüllü katkısının ve yeni niyede alabiliyoruz. O cevabın zar adayını ansiklopedinin ken- katılımcıların arttığını buldu. doğruluğuyla kim uğraşacak disine ulaştıran yol daralabilir. İngilizce Vikipedi’de katkı, ön- sorusuna da cevap bulmamız Haziran 2025’te Vikipedi top- ceki eğilimden beklenen dü- gerekiyor.