Katalog

MERHABA rken Alman Romantizminin önemli isimlerin- den Novalis (1772 / 1801) ile hiciv ve aforiz- E malarıyla tarihe ismini kazımış devrimci şair Nicolas de Chamfort (1741 / 1794) kapağımızda. 29 yaşında ölümü özleyen, ölmek için çırpınan, Tanrı’nın varlığının derin bir sevgiyle kavranabile- Oyun masal, ceğini düşünen, söyleyen; tarih, şiir, rüya ve ma- sallara duyduğu derin ilgiyi yapıtlarına taşımış, ya- pıtlarında doğayı genişçe işleyen, felsefi düşünce- lerini şiir, öykü, deneme, günlük ve romanda yan- bir yaşam provası... sıtan bir şair, yazar ve düşünürdür: Novalis. Ondan etkilenenler arasında kimler yoktur ki! Dilimizde çok geniş açılım olanağı bulunsa da şimdilerde “oyun”dan söz edildiğinde Hermann Hesse: Novalis’in içsel yolculuk ve bilgisayardaki “ayak” anlaşılıyor daha çok. Kaldı ki “oyun” derken bu; olgusal, Doğu bilgeliğine olan ilgisi Hesse’nin yapıtlarında tinsel, eylemsel vb. gerçeklik açısından salt bir “sözcük” olarak da alınamaz. Oyun yankılanır. Thomas Mann: Büyülü Dağ gibi yapıtla- bir “terim”, “kavram” aynı zamanda. rında Novalis’in hastalık, ölüm ve romantizm üze- rine fikirlerini tartışmıştır. yun, yaşamı yoğurup larını kendileri de hazırlayabilir- Rudolf Steiner: Novalis’i ruhani öncü olarak gör- özleyen yaratıcı, iti- ler” dedikten sonra ekliyor: müş ve üzerine kapsamlı dersler vermiştir. Wal- O ci bir güç, temel ener- “Çocuktan, erkek oluşunun ter Benjamin: Sanat eleştirisi üzerine doktora te- ji kaynağı; masallar, oyuncak- getirdiği davranış özellikleri ge- zinde Novalis ve Erken Romantiklerin teorilerine larsa bunu farklı yanlarıyla kö- liştirmesini, bunun da mücade- odaklanmıştır. Rainer Maria Rilke: Şiirsel imgele- leci ve savaşçı kişiliğin pekiş- pürterek besleyip geliştiren bi- rinde ve mistik duyarlılığında Novalis’in izleri görü- mesini beraberinde getirebile- rer ana damar. lür. Gültekin Emre’nin yazısı... ceği söylenebilir.” O halde 23 Nisanları, çocu- Nicolas de Chamfort... Maximes et Pensées Ardından “Toplum hangi nok- ğun yanı sıra ona yaşam tuta- ve Caractères et anecdotes yapıtlarında; toplum- mağı oyunu masalı, ayrıca ko- tada yoğunlaşmışsa çocuklar bir sal adaletsizlikler, insanların aptallığı ve güçlülerin nunun kendisini Cumhuriyetle tür ayna gibi büyüklerin yaşadık- zorbalıkları üzerine aforizmaları onu karşımıza ay- kalıcılaşan bir tarihsel birikime larını kendi dünyalarına yansıtır” kırı bir filozof olarak çıkarır. dayalı halde zihinsel, düşünsel (85) deyip Nuh Ömer Çetinay’ın İsyankâr yapısı nedeniyle haksız sosyal düze- koruma altında gözetmek ge- yapıtı Kanrevanmaraş’tan (Bel- ni tersine çevirmeyi amaçlayan 1789 halk ayaklan- rektiğini işlemenin de zemini ge, 1990) “Ölüm Oyundur” şiiri- masına coşkuyla katılmış, Tenis Kortu Yemini’nde ni alıntılıyor: bağlamında almak zorunlu. bulunmuş, Bastille Hapishanesi baskınında etkin “Maraş’ta çocuk/ tahtadan Yazılarımda aralıklarla oyun rol oynamış ve sonrasında Mirabeau’nun söylevle- kılıç/ ve şemsiye telinden/ oklarla büyür// erkek çünkü/ olgusuna da eğiliyorum. Bu arada iki pedagogun düşün- rini kaleme almış sıkı bir devrimcidir Chamfort. kavgadan kalan yarasını/ açıp göstermek hüneridir” (88) celerini okuyunca farklı boyutta bir kez daha yaklaşayım Ancak 1794’te iktidarı ele geçiren Jakobenler, Te- istedim konuya. Oyun, oyuncak yazınımızda geniş yer tu- AYSU ERDEN: ‘TÜRK VE DÜNYA EDEBİYATINDA rör Dönemi’ni başlattığında, yüzlerce masumun tu- tuyor çünkü. Masal da çocukları kucakladığı kadar bütün KARA ANLATI’ tuklanıp giyotine sürüklendiğini görerek karşı çık- sanatları besleyen bir yaratı kökü. Aysu Erden’i İngiliz dilbilimci, yazınbilimciliği kadar ya- maktan geri durmamış ve defalarca hapse atılmıştır. zınımıza dönük katkısıyla da tanıyoruz. Onun, Bilge Kültür PEDAGOG BAKIŞIYLA OYUNCAK... Hiciv sanatının zirvelerinde gezinen, hem insan- Sanat’ça yayımlanan son iki yapıtını anayım: 1. Kısa Öykü Pedagog Ece Başak Karakaş, “çocukların oyunlarının yal- ların kusurlarını sergilemek hem de bu kusurlara ta- ve Dilbilimsel Eleştiri (Genişletilip gözden geçirilmiş 4.bas- nızca eğlence değil, aynı zamanda duygularını sembolik ola- hammül edebilmek için mizahın şart olduğunu söy- kı, 2024. 2. Türk ve Dünya Edebiyatında Kara Anlatı (2026). rak ifade ettikleri bir alan olduğunu vurgula(yıp)”, “oyun tera- leyen Chamfort, felsefesinde şu görüşlere odaklanır. pisi odalarında oyuncak silahlar, kılıçlar ve asker figürleri bu- ‘EDEBİ TÜR OLAN MASALLARIN PERDE ARKASI’ Gülünç durumlardan kaçmak; zenginlerin erkin- lunabildiğini aktar(arak)” şöyle diyor (Cumhuriyet, 22.03.26): Kısa Öykü ve Dilbilimsel Eleştiri’ye bir ara yer açacağım, den, güçlülerin hâkimiyetinden, soyluların ve ço- “Bu materyallerin amacı şiddeti teşvik etmek değil, ço- ancak bu kez Aysu’nun Türk ve Dünya Edebiyatında Kara ğunu kibirli bulduğu edebiyatçıların etkisinden cukların korku, öfke ve güçsüzlük gibi duygularını güvenli Anlatı yapıtına, daha doğrusu kitapta konumuzla ilgili “Bir uzak durmak. Ona göre gerçek anlamda insan ol- bir ortamda deneyimleyebilmesini sağlamak.” Edebi Tür Olan Masalların Karanlık ve Dehşetengiz Perde manın başka yolu yoktur. Ferda Fidan’ın yazısı... “Oyundaki şiddet teması ile gerçek hayatta zarar verme Arkası” başlıklı bölüme bakacağım. davranışı aynı değil. Çocuk çoğu zaman içsel gerilimini dü- - M. Sadık Aslankara (“Oyun masal, bir yaşam pro- Aysu, fantastik edebiyatla masallar arasındaki “bazı or- zenleme çabası içinde.” vası...” / Efnan Dervişoğlu, Türk Edebiyatında Oyun tak özellikler”e değinerek konuya giriyor, ardı sıra şu soruy- Pedagog Elanur Buğçe Oral da şunları söylüyor: “Bir ço- ve Oyuncak, Ürün / Aysu Erden, Türk ve Dünya Ede- la okuru sarsıyor: “Her masal acaba göründüğü kadar ma- cuk önce insandır. Ona verilen oyuncaklar bu insanlık ala- biyatında Kara Anlatı, Bilge Kültür Sanat), sum mudur?” Yanıt ne peki? “Bazı masalların temellerin- nını genişletmeli, daraltmamalıdır.” - Tuğrul Karaal (İsmail Sabah, Çanakkale’nin de ilginç ve korkutucu gerçek olaylar bulunmaktadır.” (274) “Çocuk oyuncakla oynarken kendi varoluşunu dener. Şanlı Birliği 57. Alay ve 19. Tümen Komutanı Mus- Grimm Kardeşler’in İskandinav mitolojisindeki aşk tanrı- Ona sunduğumuz her oyuncak, ‘Sen busun’ mesajı taşır. tafa Kemal -Atatürk-, Kronik), çası Freja’nın bir macerasından esinlenerek yazdıkları Pa- Eğer biz çocuğa sınırlı roller sunarsak onun içindeki potan- - Gamze Akdemir (Çağdaş Bayraktar, Deniz Üs- muk Prenses ve Yedi Cüceler için Aysu, “Bu çok katman- siyelin sadece bir kısmını yaşamasına izin vermiş oluruz.” tü Köpürür: Emperyalizmin Hedefindeki Amiral, lı (‘çift dilli’) masal, yüzeyde masumluğu simgeliyor gibi gö- (Damla Polat’ın haberinden, Cumhuriyet, 05.04.26) Kırmızı Kedi), rünse de, aslında derin yapısında gizemli ve erotik alt me- Gelin buradan yazına dönelim, oyunla oyuncağın, masalla- tinler barındır(dığını) (‘kırmızı elma’nın yasak bir tutkuyu ve - Mine Bölen (Alexander von Humboldt, Yeni rın edebiyattaki yerine, değerine, konumlanışına göz atalım. ‘günah’ı simgelemesi, nekrofili, vb.)” belirtiyor. (276) Kıta’nın Tün-Gün Eşitliği Bölgelerine Yolculuk, Çe- Yazın tarihindeki yazılış serüveniyle masalın “Disneyleş- viren: Ömer Bozkurt, Yapı Kredi), EFNAN DERVİŞOĞLU: ‘TÜRK EDEBİYATINDA tirilmiş” filmlerini de karşılaştırarak konuyu geliştiriyor. - Eray Canberk, değinmeler / “derkenar”lardan OYUN VE OYUNCAK’ Fareli Köyün Kavalcısı için de “kavalcı olarak adlandırılan seçip derlediği Yazılakalanlar” başlıklı kısa yazıları- Efnan Dervişoğlu bir yazınbilimci olarak büyük sabır- kişinin aslında çocukları uykularında kaçırmak isteyen bir nın on beşincisiyle sizlerle... la, emekle derlediği Türk Edebiyatında Oyun ve Oyuncak pedofil olduğu” (283) yönündeki öne sürüşün altını çiziyor. (Ürün, 2020) adlı yapıtında çok geniş bir taramayla oyunla - Oğuzhan Taş (Leo Löwenthal, Norbert Guter- Mavi Sakal’a, Hansel ve Gretel’e uğrayıp Kırmızı Başlık- man, Aldatmanın Peygamberleri: Amerikan Ajita- oyuncağın bütün halinde yazın ürünlerindeki yansıyışından lı Kız’dan Peter Pan’a uzanan Aysu Erden, Fareli Köyün törünün Teknikleri, Çeviren: Oğuzhan Taş, İmge), örnekler verirken bunun metinde kapladığı yeri de imliyor. Kavalcısı’nda, Peter Pan’da “lider olarak gördükleri bir kişi- Ayrıca bunların artalanından sızan kavramsal, düşün- - Duygu Aydemir (Joan Baez, Annemi Gördüğü- nin etkisi altında kalarak bilinmezliğe doğru sürüklenen ço- sel verilerle yüzleşilmesinin önünü açarak öykü romandaki nüzde Onu Dansa Kaldırın, Çev. Pelin Batu, İnkılâp), cuklardan söz edil(diğini)” (302) vurguluyor. anlatı kişilerinin yaşamlarında bu olgunun yol açtığı insani - Emek Yurdakul (Gülşen Manisalı, Sis Bulutu, Peki bu çocuklar, oyunları, oyuncakları, masallarıyla duygudurumları çerçevesinde farklı etkilenimleri içselleş- Nesin Yayınevi), kimlerin, nelerin peşinden nerelere gidiyor? n tirmemizi de olanaklı kılıyor. - Kısa tanıtımlar, Emek Yurdakul’un hazırladığı Efnan, “Yüzyıllardır bu oyunları oynayan ya da oyun ol- Yazarın internet sayfasına www.sadikaslankara. Güncel ve Mustafa Başaran’ın hazırladığı Bulmaca maktan çıkmış çatışmalara giren çocuklar, kendi ekipman- com adresinden ulaşılabilir. ile de düşün trafiği sürüyor! lİmtiyaz Sahibi: Cumhuriyet Vakfı adına: Alev Coşkun l Yayın Yönetmeni: Gamze Akdemir İyi okumalar... l Tasarım: Serhan Eren l Sorumlu Müdür: Betül Berişe l Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık AŞ l İdare Merkezi: Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sok. No: 2, 34381 Şişli- İstanbul l Tel: 0 (212) 343 72 74 (20 hat) Faks: 0 (212) 343 72 64 l Uets: 25999 - 15079 - 37611 l Reklam Genel Müdürü: Evsun Sinem Alkan l Reklam Rezervasyon: Tel: 0 (212) 343 72 74 Mail: reklam@cumhuriyet.com. tr l Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş. Yenibosna Merkez Mh. 29 KITAP Ekim Cd. A1 Apt. No: 5/902 Bahçelievler-İstanbul (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat: 9 No: 81-82) Tel: 0 (212) 454 32 90 - 0 (212) 454 34 83 l Yerel süreli yayın l Cumhuriyet gazetesinin ücretsiz ekidir.