Katalog

‘YENİ KITA’NIN TÜN-GÜN EŞİTLİĞİ BÖLGELERİNE YOLCULUK’ Doğayı okumak ve Alexander von Humboldt! Alman dogˆabilimci ve ka^s¸if Alexander von Humboldt, Bilimsel gözlem ile estetik duyarlılıgˆ ın, ölçüm ile Ömer Bozkurt’un çevirisiyle Yapı Kredi Yayınları hayranlıgˆ ın, tanıklık ile etik sorumlulugˆ un iç içe tarafından yayımlanan Yeni Kıta’nın Tün-Gün geçtigˆ i bu yolculukta Humboldt, ormanları, nehirleri, Es¸ itligˆ i Bölgelerine Yolculuk adlı kitabında, yalnızca dagˆ ları ve volkanları betimlerken aynı zamanda iklimi, dönenceler cogˆ rafyasına degˆ il, dogˆ ayı bir bütün bitki örtüsünü, yerel halkların yas¸ amını ve sömürge olarak düs¸ ünmenin es¸ igˆ ine davet ediyor. düzeninin yarattıgˆ ı tahribatı da kayda geçiriyor. 18. yüzyılın sonlarında Güney ve Orta Amerika’ya Yeni Kıta’nın Tün-Gün Es¸ itligˆ i Bölgelerine Yolculuk gerçekles¸ tirilen bu büyük kes¸ if yolculugˆ u, bir dogˆ aya, bellegˆ e ve vicdana dair hem bilimsel hem de seyahat anlatısından çok daha fazlasını sunuyor. yazınsal bir klasik. degˆ il, insanla birlikte var olan MİNE BÖLEN bir bütün olarak kavradıgˆ ını gösterir. Bu yaklas¸ ım daha son- DOĞAYI BÜTÜNCÜL BİR SİSTEM OLARAK ra gelis¸ ecek olan ekoloji ve be- ANLAMAK! s¸ eri cogˆ rafya çalıs¸ malarının ha- Alman dogˆabilimci ve ka^s¸if Alexander von Humboldt’un bercisi niteligˆ indedir. (1769 / 1859) yolculugˆ u, klasik deniz kes¸ iflerinden belirgin Yolculugˆ un bir digˆ er ayırt biçimde ayrılır. edici özelligˆ i ise tamamen bi- Christopher Columbus ya da James Cook gibi ka^s¸ iflerin reysel bir giris¸ im olmasıdır. aksine Humboldt’un temel motivasyonu yeni ticaret yolla- Humboldt, seyahatini kendi rı bulmak ya da imparatorluklara hizmet etmek degˆ il, dogˆ a- maddi olanaklarıyla finanse et- yı bütüncül bir sistem olarak anlamaktır. mis¸ , topladıgˆ ı verileri yayım- Bu yönüyle onun seyahati, bilimsel amaçların merkezde lamak için de büyük bir servet oldugˆ u ilk büyük kes¸ iflerden biri sayılabilir. harcamıs¸ tır. Nitekim kendisi de kıyılardan yapılan gözlemlerin yeter- Bu durum, bilimsel merakının sizligˆ ini vurgulayarak kıtaların içlerine yapılan kara yolcu- ve adanmıs¸ lıgˆ ının boyutunu açık- luklarının jeoloji ve fiziki cogˆ rafya açısından çok daha ve- ça ortaya koyar. Aynı zamanda bu rimli oldugˆ unu savunur. bagˆ ımsızlık ona dönemin siyasi ve ekonomik çıkarlarından gö- rece uzak, özgür bir aras¸ tırma alanı da sagˆ lamıs¸ tır. BEŞ YILDA ÖMÜRLÜK KEŞİFLER Bes¸ yıl süren bu yolculuk, Orinoco ırmagˆ ı havzasından DOĞANIN KÂŞİFİ... Andes Dağları’na, Küba’dan Meksika’ya uzanan genis¸ bir Metinde ayrıntılı biçimde aktarılan zorluklar -hastalıklar, cogˆ rafyayı kapsar. dogˆ al tehlikeler, zorlu iklim kos¸ ulları ve fiziksel yorgunluk- Humboldt ve yol arkadas¸ ı Aimé Bonpland, bu süreçte yal- Humboldt’un bilimsel üretiminin ardındaki emegˆ i görünür kılar. nızca bitki ve hayvan örnekleri toplamakla kalmaz; iklim, Irmaklarda aylar süren yolculuklar, dagˆ tırmanıs¸ ları ve or- manyetizma, deniz akıntıları ve yer s¸ ekilleri üzerine siste- manlarda geçirilen geceler, onun aras¸ tırmalarının zihinsel matik ölçümler yaparlar. oldugˆ u kadar bedensel bir çaba gerektirdigˆ ini de gösterir. Özellikle daha sonra kendi adıyla anılacak olan Humboldt Buna kars¸ ın Humboldt’un yolculugˆ unu “mutluluk” olarak Akıntısı’nın kes¸ fi, onun dogˆ a olaylarını birbirleriyle ilis¸ ki- tanımlaması, onun dogˆ aya duydugˆ u tutkunun en açık ifadesidir. lendirme becerisinin çarpıcı bir örnegˆ idir. Sonuç olarak Yeni Kıta’nın Tün-Gün Eşitliği Bölgelerine Yolculuk, yalnızca bir seyahat anlatısı degˆ il; modern bilimin Resim: JOSEPH KARL STIELER BİLİMSEL GÖZLEM İLE EDEBİ ANLATIM İÇ İÇE, dogˆ ayı anlama biçiminde bir dönüm noktasıdır. DİSİPLİNLERARASI BİR YAPIT... ceklerin vızıltısı ya da jaguarların av sahneleri, metinde ne- Alexander von Humboldt, bu yapıtla dogˆ ayı parçalar ha- Daha önce de birçok bas¸ ka iz bırakmıs¸ yolculuk anlatısı- redeyse s¸ iirsel bir yogˆ unlukla betimlenir. linde degˆ il, ilis¸ kiler agˆ ı içinde ele alan bir düs¸ ünce biçimi nı (Montaigne, Bougainville, Darwin, Jean-Paul Kauffmann) Bu yönüyle yapıt, bilimsel bir rapor olmanın ötesine geçe- gelis¸ tirir. dilimize kazandıran Ömer Bozkurt’un çevirisiyle Yapı Kredi rek güçlü bir seyahat anlatısına dönüs¸ ür. Bugün ekoloji, iklim bilimi ve cogˆ rafya gibi alanlarda Yayınları tarafından yayımlanan Yeni Kıta’nın Tün-Gün Eşit- Digˆ er yandan Humboldt’un yaklas¸ ımı, disiplinlerarası ni- ha^ la^ etkisini sürdüren bu yaklas¸ ım, onun neden “doğanın liği Bölgelerine Yolculuk’un en dikkat çekici yönlerinden biri, teligˆ iyle de dikkat çeker. kâşifi” olarak anıldıgˆ ını açıkça ortaya koyar. n bilimsel gözlem ile edebi anlatımın iç içe geçmesidir. Dogˆ a bilimlerinin yanı sıra ekonomi, demografi ve siya- Humboldt, yalnızca ölçen ve kaydeden bir bilim insanı setle de ilgilenir; sömürge toplumlarının yapısını, üretim Yeni Kıta’nın Tün-Gün Eşitliği Bölgelerine Yolculuk degˆ ildir, aynı zamanda dogˆ ayı estetik bir deneyim olarak da ilis¸ kilerini ve yerli halkların yas¸ am biçimlerini inceler. / Alexander von Humboldt / Çeviren: Ömer Bozkurt aktarır. Tropikal ormanların “sessizliği içindeki uğultu”, bö- Bu genis¸ perspektif, dogˆ ayı salt fiziksel bir çevre olarak / Yapı Kredi Yayınları / 1112 s. / 2026. KNUT HAMSUN’DAN ‘DÜNYA NİMETİ’ ehçet Necatigil, Knut Hamsun’dan çevirdigˆ i, Hamsun’a 1920 İçtenlik, sadelik, güzelliktir bu kitabın sanatsız sanatı!” yılında Nobel edebiyat ödülünü kazandıran Dünya Nimeti İstanbul Radyosu “Arkası Yarın” kus¸ agˆ ında 6 bölüm halinde B romanını 1965 yılında radyoya uyarlamıs¸ tı. 4-9 Ocak 1965 tarihleri arasında seslendirilen oyun, 1977 ve 1978 yıllarında TRT-2 Radyosu’nda tekrar yayımlanmıs¸ tır. Necatigil, Dünya Nimeti’ni s¸ öyle anlatıyor: Teknik prodüksiyonunu Yüksel Dogˆ ru’nun yaptıgˆ ı oyundaki sanat- “İki ciltlik Dünya Nimeti (Markens Gröde) 1917’de çıktı. Issız çılar ise Zihni Küçümen, Rıza Tüzün, Suna Pekuysal, Ka^ muran Usluer, toprakları canlandırmak için insan gücünün verdigˆ i imtihanları, tabiat Kadriye Tuna, Erdogˆ an Gemiciogˆ lu, Gül Vergon ve Oral Yonci’ydi. kuvvetleriyle çetin savas¸ ları hika^ ye eden bu roman, katı ve bos¸ Behçet Necatigil’in ars¸ ivinde daktilo edilmis¸ sayfalar halinde bulunan topraklara düs¸ en alın terlerinin önce kıt kanaat, giderek cömert ve Yapı Kredi Yayınları’nca yayımlanan oyun ilk kez kitaplas¸ ıyor. n hasadını, bu bas¸ arıdaki büyük hazzı dile getirir. Bu kitapta Hamsun, 20. yüzyıl insanının destanını yazmıs¸ , önüne bir Dünya Nimeti / Knut Hamsun / Çeviren ve radyoya uyarlayan: model almadan, bas¸ aran insanın büyüklügˆ ünü gözler önüne sermis¸ tir. Behçet Necatigil / Yapı Kredi Yayınları / 104 s. / 2026. 12 30 Nisan 2026