Katalog

LEO LÖWENTHAL, NORBERT GUTERMAN’DAN ‘ALDATMANIN PEYGAMBERLERİ: AMERİKAN AJİTATÖRÜNÜN TEKNİKLERİ’ Sahte kurtarıcıların retoriği: Otoritaryen siyaset ve ‘tersine psikanaliz’! Leo Löwenthal ve Norbert Guterman’ın 1940’larda Frankfurt Okulu’nun otoritaryen kişilik üzerine yürüttüğü çalışmaların bir uzantısı olarak kaleme aldıkları ve Amerikalıların bir gün kışkırtıcı bir demagogun psikolojik manipülasyonuna kapılabileceği konusunda uyarıda bulunan Aldatmanın Peygamberleri: Amerikan Ajitatörünün Teknikleri*, Trump dönemi ve yükselen sağ popülizm çağında bir kez daha güncel ve aydınlatıcı bir çalışma olarak okurla buluştu. hatsızlık” kavramını yerleştirir. Böylelikle ajitatörün kullandığı retorik, mantıksal argü- OĞUZHAN TAŞ Kitabın en önemli bulgularından biri, ajitatörün bu rahat- mantasyonun sınırlarını aşarak doğrudan bilinçdışına sesle- sızlığı rasyonel siyasi programlar üreterek gidermeye çalış- nen gizli bir “psikolojik Mors kodu” işlevi görür. Şiddet, re- MANİPÜLASYON MEKANİZMALARIYLA mak yerine durumu psikolojik bir düzleme taşımasıdır. torik düzeyde sürekli tekrarlanıp prova edilerek takipçileri- FAŞİZM VE OTORİTERYANİZM! Löwenthal’in ifadesiyle siyasi ajitasyon, “tersine psika- nin bilincinde normalleştirilir ve meşrulaştırılır. Modern siyasetin krizlerini, toplumsal öfkenin örgütleni- naliz” olarak işleyen bir mekanizmadır. şini, kutuplaşmadan beslenen popülist liderlerin yükselişini OTORİTARYEN SİYASETİN ÇEKİCİLİĞİ VE Bireyleri nevrotik eğilimlerden ve hüsran duygusundan analiz etmek için siyaset biliminin alışılagelmiş kavramları DONALD TRUMP! kurtarmak yerine, bunları kalıcı bir siyasi bağlılığa dönüş- kimi zaman yetersiz kalmaktadır. Kitabın ikinci baskısına (1969) önsöz yazmış olan Her- türmeyi hedefler. Leo Löwenthal ve Norbert Guterman’ın 1949’da kaleme bert Marcuse, incelemenin neden güncelliğini kolay kolay Onları rasyonel bir toplumsal değişim iradesinden uzaklaştı- aldıkları Aldatmanın Peygamberleri: Amerikan Ajitatörü- yitirmeyeceğine ilişkin önemli saptamalarda bulunur: rarak kendi temel çıkarlarına ters düşen hedeflere yönlendirir. nün Teknikleri Üzerine Bir İnceleme*, faşizmin ve otoriter- Kapitalizmin krizleri derinleştikçe aşırı sağcı marjinal aji- AJİTATÖRÜN ‘EBEDİ ENAYİLERİ’... yanizmin yükselişini liderlerin karizmasıyla değil; kitle ile- tatör ile meşru merkez siyasetçi arasındaki çizgi giderek bu- Ajitatörün sadık takipçiler edinmekteki en büyük gücü, tişiminin, siyasi retoriğin ve psikanalizin kesişim noktasın- lanıklaşmış, ajitatörün manipülatif retorik yöntemleri siyaset kullandığı retorik araç ve tekniklerden kaynaklanır. da duran manipülasyon teknikleriyle açıklayan klasikleşmiş kurumunun olağan işleyişine entegre olmuştur. Löwenthal ve Guterman’ın yüzlerce radyo konuşması, si- bir çalışma. Bugün hakikat sonrası (post-truth) siyaset olarak adlandı- yasi nutuk ve basılı materyal üzerine yaptıkları içerik anali- Frankfurt Okulu’nun çatısı altında, Max Horkheimer’ın rılan dönemin temelleri işte bu retorik ve psikolojik araçla- zi, bu retoriğin rastgele bir öfke patlamasının sonucu olma- öncülüğünde hazırlanan “Önyargı Üzerine Çalışmalar” di- rın sağ popülist siyaset tarafından yeniden siyasetin merke- dığını, aksine yapısal tutarlılığa sahip kasıtlı bir nitelik taşı- zisinin bir parçası olan inceleme, Eleştirel Teori’nin felsefi zine taşınmasıyla atılmıştır. dığını gösterir. birikimi ile Amerikan ampirik sosyal bilimlerine özgü yön- Otoritaryen siyasetin çekiciliği, toplumun rasyonel düşün- Ajitatör, sürekli olarak takipçilerinin sistem tarafından temsel araçların bir sentezini sunar. me kapasitesinin yetersizliğinden değil, toplumsal rahatsızlı- kandırılmış “ebedi enayiler” olduğunu vurgular. Alberto Toscano’nun, yeni edisyona (Verso, 2021) yazdı- ğı retorik araçlarla istismar edenlerin sinsi gücünde yatar. Bu retorik taktik, izlerkitlesinin hissettiği hüsranı ve aşa- ğı geniş önsöz, araştırmanın çıkış noktasını oluşturan tarih- Nitekim Donald Trump’ın Beyaz Saray’a uzanan ğılanma duygusunu siyasi bir kimliğe dönüştürerek onları sel duruma ışık tutar. yükselişi ve süregiden hâkimiyeti, yetmiş yıl önce marjinal ajitatörün mutlak rehberliğine muhtaç kılar. Frankfurt Okulu üyeleri, 1930’ların başında Almanya’da sayılan bu dışarlıklı ajitatörün taktiklerinin günümüzün Aynı zamanda siyasi dilde sürekli işlenen “komplo” te- siyaseten ilerici ve demokrat görünen işçiler arasında yap- merkez siyasetini nasıl ele geçirebildiğini sarsıcı biçimde ması, karmaşık sosyoekonomik olguları gizemli ve şeyta- tıkları anketlerde, bu kişilerin psikolojik katmanda “tam bi- kanıtlamaktadır. ni güçlerin (bürokratlar, uluslararası finansörler, Yahudiler, rer otoritaryen” olduğunu saptamıştır. Siyasetin akıl dışı savrulmalarını, komplo teorilerinin ne- komünistler vb.) kasıtlı eylemlerine indirgeyerek takipçileri- Faşizm potansiyelinin rasyonel siyasi tercihlerden çok bu den bu kadar sarsılmaz bir inanca dönüştüğünü, toplumsal nin bilişsel haritasını kasıtlı olarak bozar. derin psikolojik yatkınlıklardan beslendiği gerçeği, siya- öfkenin retorik araçlarla nasıl düşmanlaştırmaya ve fiziksel Bununla birlikte otoritaryen lider, rasyonel itirazları berta- si manipülasyonun mekanizmalarını deşifre etmeyi zorun- şiddete doğru yöneltildiğini anlamak isteyen her okur, bu ki- raf etmek için doğrudan ifadelerden kaçınarak sıklıkla ima- lu kılmıştır. tapta incelenen karanlık metinlerle yüzleşmelidir. n lara, kinayelere ve anlam kaydırmalarına başvurur. TOPLUMSAL RAHATSIZLIK! * Aldatmanın Peygamberleri: Amerikan Kelimelerin sözlük anlamlarını dönüştürür; örneğin de- Aldatmanın Peygamberleri, siyasi manipülasyonun mer- Ajitatörünün Teknikleri / Leo Löwenthal, Norbert mokrasiyi azınlık haklarını koruyan bir sistem olmaktan çı- kezine modern toplumun yarattığı yabancılaşma, deneyim karıp çoğunluğa imtiyaz ve başkalarına zulmetme hakkı ta- Guterman / Çeviren: Oğuzhan Taş / İmge Kitabevi yoksunluğu ve güvensizlik hissini ifade eden “toplumsal ra- nıyan bir araca indirger. / 301 s. / 2026. FAWAZ A. GERGES’DEN ‘HATA ASIL NEREDEYDİ? ORTA DOĞU’DA DEMOKRASİ NEDEN BAŞARISIZ OLDU?’ ondon School of Economics’te uluslararası ilişkiler profesörü halklarını teşvik etmiş olmaları, hatta sadece engellememeleri Fawaz A. Gerges’in Sinan Çakır’ın çevirisiyle Timaş Yayınları durumunda Ortadoğu tarihinin nasıl farklı olabileceğini anlatıyor. L tarafından yayımlanan Hata Asıl Neredeydi? adlı kitabı, Dünyanın bu noktasında demokratik kurumların işlerlik Ortadoğu tarihinde kritik bir dönemeç olan 1950’li ve 1960’lı yılları kazanamamasını bölgenin toplumsal ve kültürel özelliklerine bağlayan Bernard Lewis’in aksine Gerges, asıl sorunun ABD dış mercek altına alarak bölgenin bugün karşı karşıya olduğu siyasi politikasında olduğunu söylüyor. krizlerin kökenini sorgulayan çarpıcı bir çalışma. Ve İran’ın petrollerini millileştirerek halkının refahını yükseltmek 1950’lerin başında, Avrupa emperyalizmi Ortadoğu’dan çekilirken isteyen milliyetçi başbakan Muhammed Musaddık’a karşı 1953’te bölge halklarında demokratikleşmek ve daha iyi bir ortak gelecek düzenlenen ABD destekli darbeyi ve 1950’lerin ortalarında Mısır’ın için birleşmek gibi bir umut doğmuştu. Ancak sonraki yıllarda bölge milliyetçi cumhurbaşkanı Cemal Abdünnasır ile yaşanan kırılmayı otoriterlikle, süper güçlerin rekabetiyle ve vekalet savaşlarıyla ayrıntılarıyla inceliyor. n örülü hale geldi. Bu hikâyede yanlış giden neydi? Gerges, İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinden sonra özellikle Hata Asıl Neredeydi? Orta Doğu’da Demokrasi Neden ABD’deki güç odaklarının Ortadoğu’daki hükümdarları, otokratları Başarısız Oldu? / Fawaz A. Gerges / Çeviren: Sinan Çakır / ve güçlü adamları desteklemek yerine bağımsız liderleri ve Timaş Yayınları / 352 s. / 2026. 30 Nisan 2026 13