Katalog

( ) 1927 / 2008 / ANISINA SAYGIYLA... Toplumcu gerçekçi sanatın ilkeli eleştirmeni: Fethi Naci! İnsana ve insanın ürettiklerine, emeğine saygısıyla, sevgisiyle, eşitlik, kardeşlik savaşımına verdiği gönlüyle, ülkesini, insanını güveniyle var oldu Fethi Naci (1927 / 2008). İnsanlığın insana sevme konusundaki duyarlılığıyla insanlığın dünden getirdiği uygun bir yaşam sürdürmesinde edebiyatın ne kadar önemli mirası toplumu aydınlatma yolunda yaygınlaştırmayı amaçlayan bir olduğunu büyük bir özveriyle vurguladı ömrünce. yaşamın sevdalısıydı. Edebiyatımızda birikim, emek, yeteneklerle çağdaşlık “Bir gerçekliğe bağlı kalınması, gerçekliğin gösterilmesi arayışlarının doruğa çıktığı dönemde Fethi Naci, gerektiğini söylüyorum. İkincisi edebiyatın işinin salt estetik “insan ve edebiyat” deyince akla gelen bir eleştirmen oldu. işlevden ibaret olmadığını, bir de toplumsal ahlak yönü olduğunu söylüyorum” diyen edebiyat dünyamızın “Naci abi”sini, Ele aldığı yapıtı siyasal, toplumsal, ekonomik, kültürel ortamı içinde değerlendiren birikimiyle Fethi Naci; insanlığın özgürlük, Fethi Naci’yi özlemle anıyoruz. Üç İstanbul, Kiralık Konak, Kuyucaklı Yusuf, Büyük ÖNER YAĞCI Mal, Bereketli Topraklar Üzerinde, Aylak Adam, Ortadirek, Kaplumbağalar romanlarını inceledi. “…Edebiyata, eleştiriye gelince… Böylesine O dönemde bu kitabı okuyanlar, kitapta incelenen batakta, böylesine çürümüş bir toplumda romanları okuma isteğiyle doldu ve yapıt benim de öbür toplumsal etkinlikler ne durumdaysa Mamak Cezaevi’nde okuduğum ve unutamadığım edebiyat da o durumda…” Fethi Naci kitaplardan biri oldu. 950’lerde edebiyatla buluştuğu Beraber ve Yeryüzü Edebiyat Yazıları’nda (1976), nesnelliği, içtenlikli, gibi ilerici dergilerde yayımlanan, edebiyatı toplumsal doğrucu, sıcak söylemiyle Ölmez Otu, Bir Gün Tek 1 damarına bağlayan, okuyanı düşündüren, ekonomik, Başına, Huzur, Sahnenin Dışındakiler, Boynu Bükük Öldüler, İzmir’in İçinde, Şafak, Yeşil Gece gibi toplumsal, siyasal, yazınsal gerçekliği buluşturan 15 romanı ve Kemal Özer’in şiirini değerlendirdi. denemelerinin yer aldığı İnsan Tükenmez (1956) adlı ilk “İlk ölüm günüm” dediği kızı Deniz’in ölümünden kitabıyla bilimsel yöntemle toplumcu gerçekçi sanatın (24 Aralık 1976) sonra Fethi Naci, belki de ironik ilkelerini koymaya çalışan bir eleştirmenin doğumunu biçimde söylediği gibi “daha fazla azap çekmek için muştuladı büyük usta Fethi Naci. Türk romanı üzerinde çalışmaya” başladı. Gerçek Saygısı’nda (1959), yapıtta yararlılığın öne çıkarılmasının gerekliliği, içerik ve biçim dengesini ‘TÜRKİYE’DE ROMAN VE TOPLUMSAL gözetme, yapıtın konu, olay, kişi ve kahramanlarının ezilen DEĞİŞME / 100 SORUDA ROMAN VE sınıfların çıkarlarına ters düşmemesi gibi ölçütlerle toplumcu TOPLUMSAL DEĞİŞME’ YAPITIYLA ADETA gerçekçi eleştiri anlayışını geliştirdi. YENİDEN DOĞDU! 1960’lı yıllarda 27 Mayıs’ın getirdiği özgürlük ortamından Yıllar sonra “Amacım ‘Türk romanının tarihi’ni payını aldı ve edebiyattan uzaklaşarak toplumsal ve siyasal yazmak olmadığı için bütün romancılardan söz sorunlara ağırlık verdi. etmek gereğini duymadım; yaptığım bölümlemeye Vatan, Akşam gazetelerinde ekonomi ve politika, Sosyal göre beni ilgilendiren romanlar üzerinde durmakla Adalet, Yön, Ant dergilerinde siyaset yazıları yazdı. yetindim…” (Eleştiride 40 Yıl, s.16) dediği; “Roman Türkiye İşçi Partisi’nde sürdürdüğü siyasetle yoğun ilişkisini nedir?” sorusuyla başlayıp romanın ortaya çıkışına, 1965’te kurduğu Gerçek Yayınevi’nde yayımladığı beş kitabıyla Batı romanının Türkiye’ye girişinden ilk Türk taçlandırdı: Azgelişmiş Ülkeler ve Sosyalizm, Emperyalizm romanlarına, Batılılaşma çabalarının romanımıza Nedir, Azgelişmiş Ülkelerde Askeri Darbeler ve Demokrasi, yansımasından romanımızdaki İttihat Terakki’ye, Kompradorsuz Türkiye, 100 Soruda Atatürk’ün Temel Görüşleri. Kurtuluş Savaşı romanlarından Cumhuriyetin ilk 1968’de Türk romanı üzerine inceleme ve eleştirilerini yıllarındaki romancılarımıza ve romanlarımıza, 27 yoğunlaştırarak yeniden edebiyata döndü. Mayıs dönemi romanlarından köy romanlarına, işçi Anılarında bu dönüşü şöyle aktardı: sınıfıyla ilgili romanlara, romanımızdaki küçük “O yıllarda, Türkiye’nin geleceğinden umutluydum; burjuvalara, 12 Mart romanlarına, ülkemizdeki romanın bir şeyler yapılabileceğine inanıyordum, bu ‘bir şeyler’e sorunlarıyla toplumun sorunlarının iç içe girmesine, CUMHURİYET GAZETESİ ARŞİVİ benim de katkıda bulunabileceğime inanıyordum, bütün romanda ayrıntıya, roman kişilerinin gerçekliğine, gençliğimi de bu düşle yaşamıştım. romancılığımızın genel değerlendirilmesine kadar iç ‘DAHA FAZLA AZAP ÇEKMEK İÇİN TÜRK Ama yaşadıklarımdan sonra 1968’de politikayı da içe yüzlerce soru ve yanıtından oluşan Türkiye’de Roman ROMANI ÜZERİNDE ÇALIŞMAYA BAŞLADIM’ ekonomik, toplumsal, siyasal konularda yazmayı da bıraktım... ve Toplumsal Değişme / 100 Soruda Roman ve Toplumsal Çağdaş roman eleştirimizin ilk önemli yapıtlarından Şimdi, bir birey olarak yapabileceklerimin en iyisini Değişme (1981) ile bence Fethi Naci yeniden doğdu. yapmaya çalışıyorum” (Dönüp Baktığımda, s. 93-94). On Türk Romanı’nda (1971) Utanmaz Adam, Aşkı Memnu, Kitabındaki tezleriyle, yarattığı tartışmayla, romanımıza >> 8 2 Nisan 2026