Katalog

ÖZLEM YÜZAK İLE ‘PEKİ ŞİMDİ NEREYE? - BİR ÇAĞ BİTİYOR PARADİGMA DEĞİŞİYOR: TOPLUM VE BİLİMİN KESİŞİMİNDE HAYATTA KALMA REHBERİ’Nİ KONUŞTUK. ‘Dayanışma artık yalnızca yan yana durmak değil, birlikte düşünme kapasitesi geliştirmek!’ Usta gazeteci ve yazar Özlem Yüzak, “hayatta kalma pusulası” olabilecek bilgi, etik ve Cumhuriyet Kitapları tarafından yayımlanan kolektif akıl önerilerini kişisel deneyimler, güncel Peki Şimdi Nereye? - Bir Çağ Bitiyor, Paradigma örnekler ve eleştirel bakışla ele alıyor Yüzak. Değişiyor: Toplum ve Bilimin Kesişiminde Hayatta Bilimsel verileri insan hikâyeleriyle ve toplumsal Kalma Rehberi adlı kitabında, bilimin sınırlarını, gözlemlerle harmanlayarak okura hem bir düşünce teknolojinin vaatlerini ve bu dönüşümün ardındaki yolculuğu hem de umut ve eylem çağrısı sunmayı güçleri sade, akıcı ve sorgulayıcı bir dille anlatıyor. amaçlıyor. “Bir çağ bitiyor, paradigma değişiyor” derken İnsanlığın geldiği noktayı anlatıyor; toplum-bilim- yalnızca bir teknolojik devrime değil, insanın kendini siyaset üçgeninde nereden nereye geldiğimizi ve yeniden tanımlayışına da tanık ediyor. bütün bu yıkımların ortasında filizlenen yeni bir Hızla değişen dünyada yönünü bulmak isteyen toplumsal sözleşme arayışını... herkesi düşünmeye davet ediyor. Yazdığı, dediği gibi “Eski sözleşmenin çatladığı Peki Şimdi Nereye?, sadece bir “popüler bilim yerde, insanlar yeniden ‘Biz’ demeyi öğreniyor. kitabı” değil. Bir arayış. Ahlak, iktisat, siyaset, eğitim Kooperatiflerde, dijital dayanışma ağlarında, iklim için katmanlarını da tartışmaya kattığı bir yüzleşme. sokağa çıkan gençlerde, adalet talebiyle yan yana Bilimin, teknolojinin ve insanlığın kesiştiği kavşakta; gelenlerde... Belki dağınık, belki küçük ama kalpten ve modern dünyanın kırılma noktalarını, değişen paradigmaları ve inatçı bir arayış bu.” yeni riskleri, bilginin ve merakın toplumsal dönüşümdeki rolünü, Özlem Yüzak ile Peki Şimdi Nereye? - Bir Çağ Bitiyor, Paradigma yapay zekâdan çevre krizlerine, etik dilemmalardan Değişiyor: Toplum ve Bilimin Kesişiminde Hayatta Kalma eğitim ve dayanışmaya uzanan geniş bir perspektifi, geleceğin Rehberi’ni konuştuk. Ama aynı zamanda korunması gereken bir kamusal alan. GAMZE AKDEMİR Çünkü bilim sustuğunda boşluğu komplo teorileri, korkular gamze.akdemir@cumhuriyet.com.tr ve çıkarlar dolduruyor. “Bu küçük mavi noktada başka gidecek yerimiz yok. ‘BU KADAR HIZIN İÇİNDE İNSAN KALMAYI Yıldızların çocuklarıyız biz; bir araya gelmeyi, NASIL BAŞARACAĞIZ?’ birbirimizin gözünde gökyüzünü görmeyi öğrenmedikçe, Ben paradigma değişimini iki eksende alıyorum hiçbir keşif bizi kurtaramaz. Ama belki de asıl devrim, 1- İnsanın çevresini dönüştürme gücünden, kendisini daha fazla bilgi değil; daha fazla vicdan, daha fazla dönüştürme gücüne geçiş. Yapay zekâ, genetik, nöroteknoloji, dayanışma, daha fazla merak olacaktır. kuantum ve robotik; artık sadece dış dünyayı değil, kararlarımızı, biyolojimizi, mahremiyetimizi, emeği ve hatta Ada, Nova... Ve tüm çocuklar. Siz büyürken, biz hâlâ “insan olma” tanımını etkiliyor. soruyor olacağız: Nasıl bir insan olmak istiyoruz? 2- Gezegenin sınırlarıyla yüzleşme eşiği. İklim krizi, Ve nasıl bir dünyayı size bırakacağız?” Özlem Yüzak biyoçeşitlilik kaybı, enerji ve su stresi... Bunlar “bir çevre ‘BİLİM BİLİNMEZLİĞE BAKMA CESARETİ!’ başlığı” olmaktan çıktı; ekonomiyi, güvenliği ve toplumsal Kitabının en başında açımladığın “Değişik zamanlardan düzeni belirleyen ana zemin oldu. n geçiyoruz” ifadesiyle başlamak istiyorum söyleşimize. Ben kitabı yazarken şu cümleyi sürekli kendime sordum: “Bu kadar hızın içinde insan kalmayı nasıl başaracağız?” Ve iç içe sormak istiyorum: Bir; çağın bu halkasında insanlığın değişimden olumlu ve olumsuz aldığı pay, ‘BU KİTAP, BİLİMSEL BİLGİYİ İNSANIN ANLAM incelemenin yüreğinde hangi başat bağlamlarla yer alıyor? ARAYIŞI İLE BULUŞTURMA ÇABASI’ İki; günümüzde bilim nasıl bir dayanak? Üç; nasıl bir Bu kitap sadece bir “popüler bilim kitabı” değil çünkü? n paradigmanın eşiğindeyiz? Evet, bilim anlatıyorum ama aslında yalnızca bilimi anlatmı- Gerçekten değişik zamanlardan geçiyoruz. Bunu bir gazeteci yorum. Bu kitap aynı zamanda bir çağ muhasebesi: olarak değil, bir anne ve bu ülkenin yurttaşı olarak söylüyorum. Bu gelişmeler insanı, toplumu ve demokrasiyi nasıl dönüştü- Gündem o kadar hızlı değişiyor ki bazen neyi kaybettiğimizi rüyor çünkü bilim artık laboratuvarların içinde kalmıyor. fark edecek zamanımız bile olmuyor. Veri merkezlerinde, finans sistemlerinde, savunma politika- Bugün “değişim” dediğimiz şey tek bir hat üzerinde larında, gündelik hayatımızın içinde ilerliyor. akmıyor; aynı anda teknoloji, iklim / çevre, jeopolitik Bilimi bir ilerleme masalı olarak anlatmıyorum. Araçsallaş- çatışmalar, ekonomik kırılmalar, göç ve toplumsal kutuplaşma tırılabildiğini de özgürleştirebildiğini de gösteriyorum. Mesele gibi başlıklar birbirini besleyerek ilerliyor. teknoloji değil; onu kimin ve nasıl kullandığı. Yani bir alandaki sarsıntı, ötekinde de dalga yaratıyor. Bir de şu var: Bu metin bir gözlem değil sadece; bir tanıklık. İnsanlık hem ilerliyor hem kırılganlaşıyor. Ben Cumhuriyet gazetesindeki yazılarımın yanı sıra 10 yıldır Sağlıkta ve iletişimde muazzam gelişmeler var ama aynı her hafta aralıksız yayımlanan bir popüler bilim dergi olan zamanda eşitsizlik ve belirsizlik de artıyor. Kitabın kalbindeki Herkese Bilim Teknoloji Dergisi’nin yayın yönetmenliğini de gerilim tam da bu: ilerleme ile kırılganlık birlikte büyüyor. yapıyorum. Bilim benim için bilinmezliğe bakma cesareti. “Ne Ve uzun yıllardır bilimin izini süren bir gazeteci olarak oluyor?”u anlamamızı, “Ne olabilir?”i öngörmemizi sağlar. şunu gördüm: Değişim hızı arttıkça insanlar anlam kaybı >> 8 19 Mart 2026 VEDAT ARIK