Katalog

RESNELİ NİYAZİ İLE MUSTAFA KEMAL İLE / 1909 açık hava toplantılarında en etkili konuşmacı olur. Yahya Kemal, “Hatiplerin en ateşlisi, en duygulusu” der onun için. Konferanslar vermek için Anadolu’yu dolaşır, İran’da da coşkulu konuşmalar yapar. İTTİHAT TERAKKİ’NİN ‘MİLLİ HATİP’İ. ASKER KORDONUNU YARAN KAHRAMAN! Artık o, İttihat Terakki’nin “milli hatip”i olmuştur. Osmanlı devleti çöküşün eşiğindedir. Selanik tek kurşun atılmadan teslim edilmiş, Edirne kuşatılmıştır. Yüzyıllardır Osmanlı ülkesi olan Rumeli birkaç haftada elden çıkmıştır ve binlerce göçmen aç susuz İstanbul’a akmaktadır. İngiliz dostu Sadrazam Kamil Paşa’nın başında olduğu Hürriyet ve İtilâf iktidarının İttihatçıları yok etme saldırısı sürmektedir. Ömer Nâci; İttihatçıların bu koşullarda Talât Paşa’nın önderliğinde cesur bir hareketle iktidarı devraldığı 23 Ocak 1913 Babıali Baskını’nda yaptığı konuşmayla asker kordonunu yaran kahraman olarak tarihe geçer. Birçok tanıklığın yanı sıra Celal Bayar da Ömer Nâci’nin “Halkı TRABZON İTTİHAT VE TERAKKİ CEMİYETİ toplayan, heyecandan heyecana sürükleyen konuşması” diye yazar. “... O, yalnız bir hatip, bir mert değildi;/ O, yalnız millete RONI MARGULIES: ‘TEK BİR ŞEY İSTEMİŞTİ hem-dert değildi;/ Fert bolsa yanmazdım, bir fert değildi; 1906’da Talat Bey ile Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’ni ÖMER NÂCİ:/ ÖLMEK - VATAN İÇİN VE kurar. İstanbul’da askeri tıbbiyelilerin kurduğu İttihadi Milletin şahlanmış imanıydı o!” BÜYÜK KALABALIKLAR ÖNÜNDE’ Osmani Cemiyeti ile Paris’teki Jön Türkler’in birleşmesiyle Atatürk, Ömer Nâci’nin anısını yaşatmak için abece Mustafa Kemal’le birlikte, emperyalizmin saldırısı 1906’da oluşan Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne devriminden önce Ömer Nâci’nin şu dörtlüğünü bir levhaya üzerine Trablusgarp Savaşı’nda görev alan gönüllülerden girer ve etkili bir yöneticisi olur. yazdırarak Çankaya Köşkü’nde bir salona astırır: olan Ömer Nâci, 1 Ağustos 1916’da Kerkük’te tifüsten ölür. “Sevelim... Her sevginin mutlaka ölmeyen bir hayatı YAHYA KEMAL: ‘HATİPLERİN EN ATEŞLİSİ, Roni Margulies’in “Hatibi-i Şehir’in Tifüsten Ölümü” vardır. Dünyanın çöl rüzgârlarına benzeyen güzel şarkıları EN DUYGULUSU’ adlı şiirinden “Tek bir şey istemişti Ömer Nâci:/ Ölmek bize ninni gibi gelir.” Paris’e, oradan İran’a giderek İran Meşrutiyeti’nin -vatan için ve büyük kalabalıklar önünde” dizelerini Savaşla şiirin iç içe geçtiği bir yaşamın sahibi Ömer önderlerinden Mirza Sait’le birlikte mücadeleye girişir. paylaşan İhsan Torun, Mustafa Kemal’in 23 Kasım 1916 Nâci’yi yeni kuşakların tanımasına fırsat olan Milli Hatip Orada tutuklanır ve öldürülmekten II. Meşrutiyet’ten sonra akşamı Siirt’in Balkan ilçesindeki Tütenocak köyünde Ömer Nâci adlı araştırmasını toplumumuza armağan hükümetin girişimiyle son anda kurtarılarak İstanbul’a döner. hatıra defterine “Nâci’nin ziyaına teessüf” yazdığını ve ettiği için İhsan Torun’a teşekkür ederek bu coşkulu II. Meşrutiyet’ten sonra cemiyet adına coşkulu nutukla- Ziya Gökalp’in “Ömer Nâci” adlı şiirini de defterinin not rıyla öne çıkar. Meclis’te, salon toplantılarında ve özellikle sayfasına el yazısıyla eklediğini aktarır: yurtseverimizi saygıyla anıyorum. n ( ) ‘İTTİHATÇI POLİS MÜDÜRÜ AZMİ BEY’İN GURBET GÜNLÜKLERİ 1918-1921 ’ erkan Erdal, Asaf Özkan ve Sebile Yıldız Aybak’ın yayına hazır- bir siyasal kuşağın arayışlarını kayda geçiriyor. ladıkları ve Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanan İttihat- Yalnızca İttihatçı liderlerin Mütareke dönemindeki faaliyetlerine S çı Polis Müdürü Azmi Bey’in Gurbet Günlükleri (1918-1921), Os- ışık tutmakla kalmıyor; sürgündeki bir Osmanlı aydınının ruh halini, manlı İmparatorluğu’nun çöküşüyle Cumhuriyete uzanan en sarsıcı hayal kırıklıklarını, umutlarını ve iç eleştirilerini de yansıtıyor. eşiklerden birine, olayların tam içinden yazılmış bir tanıklık sunuyor. Azmi Bey’in satırlarında; Milli Mücadele’ye temaslar, İttihatçı liderler İttihat ve Terakki’nin önde gelen bürokratlarından, İstanbul Polis arasındaki görüş ayrılıkları, Avrupa ve Asya’daki siyasal çalkantılar kadar, Umum Müdürü ve Beyrut Valisi Hüseyin Azmi Bey’in kaleme aldığı ailesinden uzak bir babanın kişisel acıları da yer buluyor. bu günlükler; iktidarın kaybını, sürgünü, belirsizliği ve hesaplaşmayı Yakın tarihimizin en tartışmalı dönemlerinden birine doğrudan bir satır aralarına taşıyor. bakış sunan İttihatçı Polis Müdürü Azmi Bey’in Gurbet Günlükleri (1918- Mondros Mütarekesi’nin ardından Talat, Enver ve Cemal 1921), tarihçiler ve konuya ilgi duyan okurlar için önemli bir kaynak. n Paşalar ile yurtdışına çıkan Azmi Bey, bu gruptan günlüklerine ulaşılabilen tek kişi. Günlüklerinde Azmi Bey, 1918-1921 yılları İttihatçı Polis Müdürü Azmi Bey’in Gurbet Günlükleri arasında Rusya’dan Almanya’ya, İtalya’dan Afganistan’a uzanan bir (1918-1921) / Yayına hazırlayanlar: Serkan Erdal, Asaf Özkan, coğrafyada hem kendi kaderini hem de yenilginin eşiğindeki Sebile Yıldız Aybak / Yapı Kredi Yayınları / 264 s. / 2026. 14 19 Mart 2026