Katalog

Ömer Nâci İHSAN TORUN’DAN ‘MİLLİ HATİP ÖMER NÂCİ’ Mustafa Kemal’in sınıf arkadaşı, coşkulu şair, mücadeleci, cesur örgütçü, milli hatip: çeviremeyecektir. Hürriyet verilmez, o ancak alınır. Zülüm ve istibdat altında inleyen bu masum ve biçare milleti kurtaracağız, yaşasın hürriyet ve ihtilal!” diyen Ömer Nâci’nin gölgede kalan, bilinmeyen yönlerini öğreniyoruz. Osmanlı devletinin çürüyüp yıkılmaya yüz tuttuğu, Osmanlı coğrafyasının büyük savaşlara sahne olduğu ve siyasal çalkantılarla dolu bir dönemde yaşayan Ömer Nâci; edebi eserler veren, şiirler yazan, illegal örgütler kuran, yöneten, siyasal mücadelenin merkezinde bulunan, savaşlara katılan ve genç yaşta Kerkük’te şehit düşen yurtsever bir askerdir (1878 / 1 Ağustos 1916). Bursa Askeri Lisesi’ndeyken “Derdi- millet ile harab oldu ten/ Neyleyim ikbali, istikbali ben... (...) Zillet ile (aşağılanarak) ben yaşamam/ Çünkü namus gerektir merde/ Uçacak zayıflayan ruhum diyerek/ Gösterin mahşer-i kübrâ ner’de?” gibi şiirler yazan bir delikanlıdır Ömer Nâci. 1896’da sürgün geldiği Manastır Askeri Lisesi’nde Mustafa Kemal’le sınıf arkadaşı olur. Yaşama bakışları, okumayı, öğrenmeyi sevmeleri, cesaretleri, örgütçülükleri, özverileriyle ortak ve sağlam bir temele dayanan bu arkadaşlıkları 20 yıl sürecek, 1916’ya kadar kesintisiz devam edecektir. MUSTAFA KEMAL’İ EDEBİYAT VE ŞİİRLE İHSAN TORUN BULUŞTURDU! konuşmayı birleştiren insan olarak bir Ömer Nâci’yi Mustafa Kemal annesine yazdığı bir mektupta, ÖNER YAĞCI hatırlarım. O konuşurken de ateşti, yazarken de...” Ömer Nâci’nin “Kalemi kuvvetli, beyitler yazan” yakın Mustafa Kemal ve Ömer Nâci, 1898’de Askeri Lise’den arkadaşı olduğunu söyler. “Ömer Nâci cezbesi tutmuş bir Rufai dervişi gibi birlikte mezun olur ve 1899’da 1901’de mezun olacakları Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam’da “Edebiyata ilgili göğsünü bağrını parçalayarak ‘Vatan, vatan... Ah, İstanbul Harp Okulu’na girerler. taşkın, heyecanlı bir genç” der. vatan!’ diye avazı çıktığı kadar haykırıyordu... Bu, Çok kitap okur, yasak yayınları okula sokar. 1900-1901 Mustafa Kemal, Ömer Nâci’nin kendisine edebiyatı, şiiri, Ömer Nâci’dir. Coşkun hatibin sesi bir patiska çarşafın yıllarında Serveti Fünun’da 18 şiiri yayımlanır. Okulda Namık Kemal’i, Tevfik Fikret’i tanıttığını, dostluklarını havada yırtılışlarını andırıyor. Sanki her bağırışında birkaç sayı dergi de çıkarırlar. 1922’de Ahmet Emin Yalman’a şöyle anlatır: ciğerleri parça parça oluyor: ‘İhtilal, ah, ihtilal!’...” Ali Fuat Cebesoy anılarında şöyle anlatır: “... O zamana kadar edebiyatla çok temasım yoktu. (Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Hüküm Gecesi) “Fikirlerimizi, toplamı binleri aşan Harbokulu Merhum Ömer Nâci, Bursa İdadisi’nden (askeri lise) ‘MUSTAFA KEMAL! ARKANDAYIZ, SENİ TAKİP öğrencilerine aşılamak için, daha kurmay sınıflarına kovulmuş, bizim sınıfa gelmişti. Daha o zaman şairdi. EDECEĞİZ. YAŞASIN HÜRRİYET VE İHTİLAL!’ geçmeden, gizli bir teşkilat kurmuş, Muhittin Baha Pars’ın Benden okunacak kitap istedi. Bütün kitaplarımı Atatürk’ün Hatıra Defteri’nde gördüğü “O coşkun bir ağabeyi İsmail Hakkı ile Ömer Nâci ve birkaç arkadaşın da gösterdim. Hiçbirini beğenmedi. Bir arkadaşın kalpti, şen bir fikirdi;/ Sevdiği vatandı, sevgisi birdi;/ gayreti ile el yazısı iki nüsha dergi çıkarmıştık. kitaplarımdan hiçbirini beğenmemesi gücüme gitti. Şairden ziyade bir şiirdi;/ Hayatı bir gaza destanıydı o...” Liderimiz Mustafa Kemal’di. Gelebilecek sorumluluğun Şiir ve edebiyat diye bir şey olduğuna o zaman muttali dizeleriyle başlayan Ziya Gökalp’in “Ömer Nâci” adlı en büyük yükü de onun omuzlarında idi.” oldum. Ona çalışmaya başladım. şiirinden çok etkilenen iktisatçı İhsan Torun, çok merak Şiir bana cazip göründü. Fakat kitabet hocası diye yeni 2. MEŞRUTİYET VE İTTİHAT VE TERAKKİ ettiği Ömer Nâci’yi yıllarca araştırmasının sonucunda kısa gelen bir zat beni şiirle iştigalden menetti. ‘Bu tarzı iştigal KUŞAĞINI ETKİLEDİ! süre önce Cumhuriyet Kitapları tarafından yayımlanan Milli seni askerlikten uzaklaştırır’ dedi. Bununla birlikte güzel 1905’te Selanik’te görevlidir ve Çocuk Bahçesi adlı dergideki Hatip Ömer Nâci adlı bir kitap armağan etti tarihimize. yazmak hevesi bende baki kaldı.” yazılarıyla Abdülhamit’in hafiyelerinin dikkatini çeker. İhsan Torun bu kitabıyla Mustafa Kemal ve tüm Selanik’te yaşadıkları yıllarda Mustafa Kemal’le MUSTAFA KEMAL: ‘O KONUŞURKEN DE arkadaşları gibi yaşamı ve mücadelesinin gelecekte de Türk komşudurlar. Hürriyet mücadelesine çağıran şiir, yazı ATEŞTİ, YAZARKEN DE...’ gençliğine esin kaynağı olacağı düşüncesiyle “Hürriyet ve etkili konuşmalarıyla arkadaşlarını ve büyük kitleleri Falih Rıfkı Atay, Çankaya’da iki gencin de “bağnazlığa, için ölümü göze alan bir fedai, bir eylem adamı” dediği bu askeri içerisindeki tarikatlara tepkili” olduğunu anlatır. etkiler, coşturur. büyük örgütçü hatibi, “Kendini her şeyiyle ideallerine ve O dönemin gençlerinden Ziya Gökalp, Yahya Kemal, içinde yaşadığı topluma özgüleyen bir yaşam”ı aktarıyor. Kılıç Ali anılarında Mustafa Kemal’in, Ömer Nâci’den Celal Bayar, Hüseyin Cahit Yalçın, Ali Canip Yöntem, Bu yaşamdan Mustafa Kemal’in 1906’da Şam’da çokça söz ettiğini aktarır: Ali Ulvi Elöve gibi gençleri etkiler. Fethi Tevetoğlu onun örgütlediği Vatan ve Hürriyet adlı gizli cemiyetin Selanik “O gece Atatürk köşke dönerken arabada kendisiyle şubesini kurarken “Mustafa Kemal! Arkandayız, seni takip beraber olanlara: ‘Tanrı bütün yetenekleri bir arada “2. Meşrutiyet ve İttihat ve Terakki nesline tesir ettiğini, edeceğiz! Ölümler, cellatlar, işkenceler, bizi bu azmimizden vermiyor. Kimine yaz demiş, kimine konuş!.. Yazmayla büyülediğini” yazar (Ömer Nâci, 1973; MEB, 1992). >> 12 19 Mart 2026