Katalog

kalitesiyle doğrudan ilişkili. Geçmiş bir nostalji Ama aynı zamanda gözetim toplumunu değil. Asıl mesele şu: O cesareti ve vizyonu bu- derinleştirebilir, işgücünü radikal biçimde gün yeniden üretebilecek miyiz? dönüştürebilir ve eşitsizliği artırabilir. Benim kaygım teknolojinin kendisi değil; ‘KUANTUM ÇAĞ BELİRSİZLİĞİ iktidar ilişkileri. MERKEZE KOYUYOR!’ Sorum şu: Biz teknolojiyi edilgen bir Kuantum çağını “gerçekliğin yeni n biçimde mi tüketeceğiz, yoksa bilinçli haritası” olarak tanımlıyorsun. Bu belirsizlik yurttaşlar olarak çerçevesini mi çizeceğiz? ne anlama geliyor? Ve kuantum neden artık yalnızca fizikçile- BİLGİ ÇAĞINDA GERÇEKTEN rin konusu değil de toplumun her kesiminin DÜŞÜNEN BİR TOPLUM OLABİLMEK! anlaması gereken bir alan haline geliyor? Bilimsel okuryazarlık nedir? Neden n Kuantum çağ belirsizliği merkeze koyuyor. bugün yaşamsal bir kavram? Bu yalnızca fizik değil; düşünme biçimimizi Bilimsel okuryazarlık, sorgulama değiştiren bir kırılma. refleksine sahip olmak demek. Kuantum teknolojileri -kuantum bilgisayar- Veri ile yorumu ayırt edebilmek, kanıtın lar, kuantum iletişim, kuantum sensörler- önü- peşinden gidebilmek, “Bana söylendi” ile müzdeki yıllarda şifrelemeden ilaç geliştirme- “Kanıtlandı” arasındaki farkı görebilmek. ye, finans sistemlerinden savunma sanayine ka- Ama bu yalnızca bireysel bir beceri değil; dar pek çok alanı dönüştürebilir. aynı zamanda kamusal bir kültür meselesi. Bu yüzden kuantum artık yalnızca fizikçilerin 2016’dan bu yana her hafta, bir sayı bile alanı değil. Çünkü teknolojiye dönüşen her bi- aksatmadan çıkardığımız Herkese Bilim ‘Gerçeği savunmak, yeni çağın limsel devrim, toplumsal sonuçlar doğurur. Teknoloji dergisi tam da bu nedenle önemli. en radikal eylemi olabilir mi?’ Peki belirsizliğin temel olduğu bir evren- Küçük, bağımsız ve gücünü yalnızca de, biz kararlarımızı nasıl alacağız? okurundan alan bir popüler bilim dergisinin Belirsizlikle yaşayabilmek yeni çağın te- ayakta kalma mücadelesi aslında bilimsel Manipülasyona karşı dünya neler yapıyor? Yaşama geçirilmiş önlemler neler? n mel becerisi olabilir mi? Bu sorular üzerine okuryazarlığın mücadelesi. Bugün manipülasyon yalnızca propaganda değil; algoritmalarla güçlendirilmiş, ya- düşünmeye yöneltiyorum okuru… pay zekâyla üretilmiş ve veriyle hedeflenmiş bir süreç. Bu yüzden mücadele de klasik Çünkü eğer bilimi sade, anlaşılır ve erişile- bilir bir dille anlatamazsak, boşluğu ya ma- yöntemlerle yürütülemiyor. ‘BENİM KAYGIM TEKNOLOJİNİN nipülasyon ya da yüzeysel içerik doldurur. Dünyada üç önemli eğilim görüyoruz: Birincisi, dijital düzenlemeler. KENDİSİ DEĞİL; İKTİDAR İLİŞKİLERİ’ Ben bilimsel okuryazarlığı yalnızca Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasası gibi platformları daha şeffaf olmaya Yapay zekâ: Kurtarıcı mı, tehdit mi? n bir kavram olarak değil, bir pratik olarak zorlayan adımlar. İkincisi, medya okuryazarlığı ve eğitim programları. Yapay zekâ ne şeytan ne melek... Tarihte görüyorum. Özellikle genç kuşaklara eleştirel düşünme becerisi kazandırma çabaları. Üçüncüsü ilk kez bir teknoloji, insanın yalnızca emeği- O yüzden bu kitap da dergi de aynı ise bağımsız doğrulama ve açık veri girişimleri. ni değil, karar verme süreçlerini ve hatta ya- soruya hizmet ediyor: Bilgi çağında ratıcılığını dönüştürme potansiyeline sahip. ‘ASIL SAVUNMA HATTI BİLİNÇLİ YURTTAŞ’ gerçekten düşünen bir toplum olabilir Günlük yaşamı kolaylaştırıyor ama Ama şunu da açıkça söylemek gerekiyor: Yasal düzenlemeler tek başına yeterli de- miyiz? n arka plandaki güç yoğunlaşması çok zor ğil. Asıl savunma hattı bilinçli yurttaş. sorular doğuruyor. Veriyi kim topluyor? Peki Şimdi Nereye? - Bir Çağ O yüzden kitapta tekrar dönüp dolaşıp aynı yere geliyorum: Bilimsel okuryazarlık, Algoritmaları kim denetliyor? Karar Bitiyor, Paradigma Değişiyor: eleştirel akıl ve dayanışma. Çünkü manipülasyon çağında en büyük güç teknoloji de- Toplum ve Bilimin Kesişiminde mekanizmaları ne kadar şeffaf? ğil; hakikati arama ısrarı. Yapay zekâ sağlıkta devrim yaratabilir, Ve belki söyleşiyi şu soruyla bitirebiliriz: Hayatta Kalma Rehberi / Özlem iklim modellemelerinde çığır açabilir, Yüzak / Cumhuriyet Kitapları / 176 Gerçeği savunmak, yeni çağın en radikal eylemi olabilir mi? eğitimi kişiselleştirebilir. s. / 2025. Tanımlar ve sözcükleriniz: — — — — — — — 5 21 35 6 13 48 51 A. “Biz hep gözlüyoruz birer BULMACA KITAP Napolyonluk; F. Kerestesi değerli bir ağaç. Milyonlarca iki ayaklı ………. Hazırlayan: MUSTAFA BAŞARAN trbulmaca@gmail.com Bizim için yalnızca birer araç, — — — — — — — — Duygu bizim için ilkel ve gülünç.” 38 27 63 75 78 40 67 42 (Aleksandr Puşkin) G. “Maçlar yapardık. Gazozuna, — — — — — — — ………. kuruşuna.” (Orhan Kemal) 19 8 25 37 33 65 50 — — — — — — — B. Şanlıurfa iline bağlı ilçelerden biri. 15 69 43 47 52 83 36 — — — — — — — — 10 3 1 70 26 44 82 62 H. “………. Mahkûm” (Saygı Öztürk kitabı) C. “………. Sultan” (Osmanlı padişahı III. Osman’ın an- — — — — — — — — — nesi, Valide Sultan ve Sultan II. 22 29 9 39 66 64 41 61 24 Mustafa’in eşi) I. Konya iline bağlı ilçelerden biri. — — — — — — — — — — — — — — 14 59 11 17 2 7 54 45 31 60 57 55 12 73 D. “Mazot bulaşığı deniz kabuklarını geçtim. J. Anatomide bir organın (beyin, ak- Hiçbiri güzel şekillerine rağmen ciğer, tiroid vb.) belirgin çizgi veya ………. değil. bölmelerle ayrılmış, yuvarlakça, lop- Mazot onları da öldürmüş. lu kısımlarına verilen isim. Uzaktaki tanker ağır seyir halinde — — — atıklarını boşaltmakla meşgul. 53 34 80 Su tokat yer gibi alıyor atılanları” (Cahit Zarifoğlu) 1882 ÇÖZÜM: A. LABADA, B. ALACALI, — — — — — — — — C. TRAHOM, D. İNADINA, E. FİGÜRAN, F. ENSTİTÜ, G. TUĞRUL, H. ENDÜSTRİ, 18 30 56 49 68 81 77 72 I. KARINCA, J. İRS, K. NURDAĞI. Metin: “Fabrikaların gürültüsü ciğercinin an- E. “Ben deliyim. Hem de ………. Bulmaca tamamlanınca, sorulan tanımların karşılığı olan sözcüklerin ilk harfleri yukarıdan aşağıya lattığı masallarda dağlar ardında devin ho- deli.” (Dario Fo) doğru İnce Memed adlı kitabın yazarının adını oluşturacak; bulmaca karelerindeyse aynı kitaptan bir murtusuna dönüştü.” (Latife Tekin) metin ortaya çıkacaktır. Geriye kalan harfleri de siz tahmin ederek metni oluşturun. 19 Mart 2026 11 VEDAT ARIK