Katalog

( ) 13 TEMMUZ 1902 / 7 ŞUBAT 1947 Cumhuriyet dönemi karikatürünün genç öncüsü: Cemal Nadir! ÖNER YAĞCI “Ben karikatürü bir güzel koku gibi insana bir an zevk verdikten sonra elde boş bir şişe veya sarı bir leke bırakıp havaya karışan bir marifet olmaktan başka türlü anlıyorum. O ne palyaçoluktur ne de göbek attıran, çeneleri ağrıtan kahkahadır...” Cemal Nadir CEMAL NADİR: ‘BÜTÜN EMELİM KLASİK BİR RESSAM OLMAKTI’ Çağdaş Türk karikatürünün kurucusu, yarattığı tiplerle, sevimli, sıcak çizgileriyle, halkın damarından halka dönük esprileriyle karikatürün sevilip yaygınlaşmasında, yeni kalabalığı arasında bunları seçebilmek için dürbün vurgulayarak birbirine zıt iki kardeşin serüvenlerini işledi. karikatüristlerin yetişmesinde payı ve katkısı gibi büyütüp yaklaştıran bir yardımcı lazımdır. Her dönemin karakteri, hiç eskimeyen bir tip olan büyük olan bir ölümsüz ustadır Cemal Nadir (Güler, 13 Karikatürlerimle size bu yardımı yapabilirsem Dalkavuk tiplemesiyle dalkavukluk yaparak kendi Temmuz 1902 / 7 Şubat 1947). ne mutlu! Mevzuların hayatla çıkarlarını koruyanları eleştirdiği karikatürleri Cumhuriyet dönemi karikatürünün genç öncüsü deyince akla ne derece alakaları olduğunu Dalkavuk / Karikatür Albümü’nde (Nebioğlu, 1943) gelen, görkemli karikatür geleneğimizi başlatan isimdir. merak edenler nüktelerin bir araya getirdi. “Resim yapmaya karşı olan ve içimden taşan büyük arzuyu sırtındaki mübalağa ve istidadı geceleri evde kör zeytinyağı kandili altında tatmine elbiselerini atıp uğraşıyordum. Bütün emelim klasik bir ressam olmaktı” diyen hakikate erebilirler. Cemal Nadir’in ilk karikatürü, 1920’de Sedat Simavi’nin Diken Lakin bunu da ben dergisinde yayımlandı. 1920’lerde Akbaba başta olmak üzere size tavsiye etmem. dönemin birçok gülmece dergisinde karikatürleri yer aldı. Çünkü bu albüm sizin KARİKATÜRÜMÜZÜN İLK BANT-KARİKATÜR can sıkıntınızı ve kederinizi Birbirine zıt iki insanın farklı TİPLEMESİNİ YARATTI: ‘AMCABEY’ dağıtmak için hazırlanmıştır.” değer yargılarını İyimser ile Kötümser Abece devriminden sonra Akşam gazetesinde 15 yıl 1939’da yeni bir Karikatür Albümü tiplerinde aktardı. Bilgiyle cehaleti, yeniyle eskiyi karşı karşıya (1928-1943) boyunca her gün ve çeşitli dergilerde haftada getirdiği Dede ile Torun tiplerinin serüvenlerini işlediği (İnkılâp) çıkaran Cemal Nadir çizgilere bir çizdiği karikatürlerle güncel olayları yansıtarak bu çizgi karikatürlerinde kuşaklararası farkları aktardı. sadelik getirdi, karikatürü resmin etkisinden uzaklaştırdı. sanatının sevilmesini ve basınımızın ayrılmaz bir parçası Karikatürde yazıyı azalttı, çizgiyle anlatımı CUMHURİYET’TEKİ KARİKATÜRLERİYLE olmasını sağladı. öne çıkardı. GÜNDEM OLDU… 1929’da Akşam gazetesinde Ömer Seyfettin’in Efruz 1942-44 arasında bugün adı verilmiş olan sokakta mizah 1943’ten ölümüne kadar Cumhuriyet’te çizdiği Bey’inden esinlenerek çizdiği Amcabey’le karikatürümüzün ilk dergiciliğimiz tarihinde çok önemli bir yeri olan Amcabey karikatürleriyle gündem oldu. İkinci Dünya Savaşı sırasında bant-karikatür tiplemesini yarattı. dergisini ve Amcabey Albümü’nü (1946) çıkardı. Cumhuriyet’teki karikatürleriyle Hitler faşizmine ve Koyu renk ceketli, kareli pantolonlu, melon şapkası, küçük Hilmi Yücebaş, Cemal Nadir ve Amcabey (1955) adlı bir Türkiye’de de kendini gösteren Nazi hayranlığına çizgileriyle gözlükleri, göbeğiyle babacan görünümlü, sevecen, sevimli, kitap yayımladı. karşı duruşunu Ferit Öngören şöyle değerlendirdi: sakin, iyimser biri olan Amcabey tiplemesiyle toplumdaki çarpıklıkları, çıkarcı tipleri, ikiyüzlülükleri alaya aldı. TOPLUMSAL SORUNLARA VE GÜNLÜK “Cemal Nadir, faşist Alman güçlerinin Edirne sınırına Adı Cemal Nadir’in adının önüne geçen Amcabey, yaşanan kadar yığınak yaptığı ve Cumhuriyetimizi tehdit ettiği karanlık YAŞAMA IŞIK TUTTU, ELEŞTİRİLER GETİRDİ her acıklı ya da gülünç olayı bir nükteyle sonuçlandırıyordu. günlerde, tek başına Alman güçlerine karşı fırçası ile savaştığı “Her şeyin gülünecek tuhaf bir tarafı vardır” için halk kahramanı durumuna geldi ve geniş kitlelerin Amcabey’e Göre (1932), karikatür tarihimizin ilk albümü oldu. düşüncesiyle karikatürde yerli tipler yaratarak halka özgü sevgilisi oluverdi...” mizah anlayışını karikatüre yansıtan Cemal Nadir, tipleri ‘NÜKTELERİN SIRTINDAKİ MÜBALAĞA aracılığıyla toplumsal sorunlara, adaletsizliklere, günlük FAŞİZME, SAVAŞA, SAVAŞ DÖNEMİNİN ELBİSELERİNİ ATIP HAKİKATE EREBİLİRSİNİZ. yaşama ışık tuttu, eleştiriler getirdi. LAKİN BUNU DA BEN SİZE TAVSİYE ETMEM’ VURGUNCULARINA, KARABORSACILARINA ‘AK’LA KARA’, ‘DALKAVUK’ KARŞI ÇİZGİSİYLE DİRENDİ! Ertesi yıl yayımladığı Karikatür Albümü’nü (Akşam, 1933) şu cümlelerle sundu: Ak’la Kara (Yücel, 1940) adını verdiği albümde toplanan Toplumdaki sonradan görmeliği, savaş yıllarının yarattığı “Her şeyin gülünecek tuhaf bir tarafı vardır. Fakat vaka karikatürlerinde Ak ve Kara tipleri üzerinden eğitimin değerini bir kahraman olan Yeni Zengin ve kurnaz bir tüccar olan >> 10 5 Şubat 2026