Katalog

NECDET ADABAĞ’IN USTA ÇEVİRİSİYLE ARIOSTO’DAN ÜÇ CİLTTE ‘ÇILGIN ORLANDO’ ‘Akıl’ ile ‘aşk’ın edebi ve ebedi serancamı! arasındaki, bir başka DOÇ. DR. BÜLENT AYYILDIZ ifadeyle anlatıdaki denge, biçemdeki uyum (her İTALYAN EDEBİYAT KANONUNUN ne kadar Ariosto’nun BELİRLEYİCİ BİR HALKASI! biçemini “imitatio” olarak Ludovico Ariosto’nun (1474 / 1533) Çılgın tanımlamak olanaklı olsa Orlando (özgün ismiyle Orlando Furioso) eseri, da) ve öyküler arasındaki Rönesans edebiyatının zirvelerinden biri olarak geçiş (kimi zaman da kabul edilir. bilinçli veya bilinçsiz Çılgın Orlando, yalnızca bir şövalye destanı aksamalar), eseri “klasik” değil, aynı zamanda insana ilişkin her şeyin mertebesine yükseltir. merkeze alındığı, bir başka ifadeyle antroposentrik Bu noktada dikkat bir anlayışın temel oluşturduğu Rönesans’ın en çeken bir diğer unsur, incelikli tanıklık belgesidir. Ariosto’nun bir Rönesans Edebi ve sanatsal açıdan bakıldığında eser, şairi olarak aslında sanatın epik gelenekten beslenirken Dante, Petrarca, ve genel olarak da insanın mükemmelin arayışının Nihayetinde, hamisini ve saray halkını memnun Boccaccio, Boiardo ve Alberti gibi yetkinlerin peşi sıra sürüklenmesine odaklanmasıdır. etme çabası da gözlerden kaçmaz. şekillendirdiği kendisinden önceki kültürel ve Kaldı ki Ariosto’nun hamisi olan Este RÖNESANS’IN BAŞAT KAVRAMI edebi mirasın, deyim yerindeyse İtalyan edebiyat Hanedanı’nın ve Ferrara şehrinin Rönesans ‘MÜKEMMEL’İN SOMUT BİR ARAYIŞI! kanonunun belirleyici ve devasa bir halkasıdır. özelindeki önemi ve yeri düşünüldüğünde, şairin Şiir, Rönesans’ın başat kavramı olan Nitekim Ariosto, ilk aşamada öncülü Matteo çabasını yadırgamamak gerekir. “mükemmel”in somut bir arayışıdır. Boiardo’nun Aşık Orlando’sundan (özgün ismiyle Ne var ki Ariosto, bu yönden de bir denge Dilimizde Necdet Adabağ’ın usta çevirisiyle Orlando Innamorato) aldığı mirası, keskin bir arayışındadır: üç cilt halinde Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları zekâ ile birleştirerek hem geçmişin izleri hem Söz konusu dengeyi yaratırken politik, kültürel tarafından yayımlanan eserde, insan yaşamını de geleceğin beklentileri ile şekillenen çağını, veya didaktik bir ciddiyete düşmez, aksine, etkisi altına almış pek çok duygunun Rönesans anlatının başat unsuru haline getirir. anlatıma yoğun bir ironi katar ki vurgu yapmak dünyasında alımlanmasını ve yansımalarını istediği konuları ve kişileri rahatça yazabilsin. ORLANDO’NUN ‘AKIL ALMAZ’ görmek mümkün olmakla birlikte, Ariosto’nun Öyle ki şair, insanın delilik ile bilgelik, tutku ÇILGINLIĞI VE RUGGİERO İLE ayırıcı yönü belki de tüm şiir boyunca ironinin ile mantık, aşk ve akıl, ebedi ve geçici olan BRADAMANTE’NİN ‘OLANAKSIZ’ AŞKI! hâkimiyetini sağlayabilmesidir. arasındaki o bitmek bilmeyen sürüncemede Birbiri içine geçen halkalanmalar okuru karşılar: Bu nedenle de Çılgın Orlando’nun hem ilerleyen yaşantısından dem vuran, kimi zaman En geniş halkada bu epik şiir, Sarazenler ve döneminde hem de günümüz edebiyatında kendini saklayan kimi zaman ise açıkça ortaya Hıristiyanlar arasındaki savaş üzerine kurulu ana hatırı sayılır bir başarı elde etmesinin sırrı, salt koyan bir serencam kaleme alır. çatışmayı aktarırken hikâyenin asıl devindirici gücü hikâyesinin sürükleyiciliğinden değil, Rönesans iki temel eksende yoğunlaşır: kültürünün özünü barındıran insanı hataları, EVRENSEL BİR İNSANLIK DURUMUNUN, Orlando’nun “akıl almaz” çılgınlığı ve eksiklikleri, korkuları ve ebedi hırslarını, ironik bir İNSANIN YER VE ANLAM ARAYIŞININ Ruggiero ile Bradamante’nin “olanaksız” aşkı... dille yansıtan edebi değerinden kaynaklanmaktadır. POETİK ÖYKÜSÜ! Öyle ki anlatı adeta birbiri içine geçen, dalgalar İşte bu, “klasik” nitelemesini hak eden bir ARIOSTO’NUN HAMİSİ ESTE HANEDANI halinde ilerleyen anlatı halkaları şeklinde yayılır. eserin de nüvesini oluşturur, zira anlatılan ne VE FERRARA ŞEHRİNİN RÖNESANS Okur, bir yanda farklı kültürlerin, inançların ve belli bir dönemin ne de belli bir coğrafyanın ÖZELİNDEKİ ÖNEMİ ... savaşların karşılaştığı bir coğrafyada yol alırken öte hikâyesidir; evrensel bir insanlık durumunun, Eseri, insanın özgürlüğüne, aklın ışığına ve yanda “aşk”ın (ve onun yol açtığı akıl yitiminin insanın evrendeki yerinin (veya yer ve anlam evrenin dinamizmine açık bir edebi birikimin ve devindirici bir anlatı unsuru olarak karmaşanın) arayışının) poetik öyküsüdür. zirve noktası olarak değerlendirmek mümkün evrensel egemenliği ile yüzleşir. Bu öykünün dilimizdeki yankılanmasını ise olmakla birlikte, Ariosto’nun da kimi zaman DİN, KÜLTÜR, GELENEK ARASINDA İtalyan edebiyatını takip edenlerin yakından kolaycılıktan kimi zaman hitap ettiği kitleye SÜREKLİ BİR ETKİLEŞİMİN ŞİİRİ! yaranma çabasından kimi zaman ise önyargılardan tanıdığı ve uzun yıllar İtalyan edebiyatına, Bu, dinler, kültürler ve gelenekler arasında -çağdaş bir ifade ile Doğu’ya yönelik klişelerden-, kültürüne ve diline gönül vermiş bir isme, sürekli bir etkileşimin şiiridir. Söz konusu unsurlar arınmış olduğunu söylemek mümkün değildir. Necdet Adabağ’a borçluyuz. >> 8 8 Ocak 2026 Resim: TIZIANO VECELLI