Catalog

CEYHUN ATUF KANSU’DAN ‘CUMHURİYET BAYRAĞI ALTINDA: YAŞAMÖYKÜMDE DEVRİM’ Cumhuriyet ile filizlenen bir yaşam... emek dalı, benim dünya DEĞER TUNCEL görüşü ağacımda dev- rimci bir çiçek gibi açı- ‘CUMHURİYETLE BÜYÜDÜM BEN. yor. Kendi kuramım- BİR ASMA DALI, BİR DUT AĞACI GİBİ.’ dır bu benim. (Ve en “Sonuç olarak, ben bir cumhuriyetçi olarak yaşa- çok sevdiğim sözcükler: dım bir elli yılı ve bir cumhuriyetçi gibi, Atatürk’ün Ulusal Kurtuluş Savaşı, Cumhuriyet bayrağı altında mutlu oldum, halk tari- halk, emek, devrim, halk- hinin duldasında halk için yaşamayı bir tuttum cum- çılık, bağımsızlık, öz- huriyetçi olmakla.”* (s. 226) gürlük. Sevgili sözcükle- Ceyhun Atuf Kansu’nun yazınında Anadolu, bere- rim!) Anadolu halk tari- ketli topraklarıyla umudu var eden; insanıyla, eme- hinden, Ulusal Kurtuluş ğiyle nefes alıp veren büyük bir memlekettir. Savaşı’ndan ve Atatürk Halkına sayısız hizmette bulunmuş fedakâr bir he- öğretisinden çıkardığım kim olan Kansu, yapıtlarında insana yakından bakar- bir toprak testi ki suyu- ken halkın sesini, gündelik yaşamı ve yaşam müca- mu ve şarabımı o testi- delesini özgün üslubuyla buluşturur. den içiyorum. Uyanıklı- Metinleri insan sevgisinden, ulusal bağımsızlık ğım ve esrikliğim bundan- mücadelesinden ve halkçılık düşüncesinden çağlar. dır.” (s. 127) Ceyhun Atuf Kansu, Ankara-Konur Sokak’taki Yoksullukla yoğrulmuş bir halkın direncine ve Ceyhun Atuf Kansu, ço- evinin balkonunda / Işık Kansu Belgeliği devrimlerin gündelik yaşamdaki yankısına ayna tu- cukluğunun önemli bir bö- tar: “Cumhuriyetle büyüdüm ben. Bir asma dalı, bir lümünü Ankara’da, penceresi Ankara Kalesi’ne açı- Ceyhun Atuf Kansu, Halkevleri ve Köy dut ağacı gibi...” (s. 13) lan evlerden birinde geçirir. Enstitüleri’ni, Cumhuriyetin Aydınlanma ve eğitim KİŞİSEL BELLEĞİ TOPLUMSAL Kurtuluş Savaşı günlerinde devrimcilerle yerli hal- anlayışının önemli kurumları olarak ele alır; bu ku- BELLEKLE BULUŞTURAN GÜÇLÜ kın iç içe yaşadığı o emek ve direniş dolu atmosferi rumların halkçılık, eğitim ve kültür alanında yarattı- BİR ANI-DENEME KİTABI daha çocuk yaşta solur. ğı değişimi ortaya koyar. Ceyhun Atuf Kansu’nun Bilgi Yayınevi tarafından “1947 Nisanı’nda, Anadolu’dan gelme halk ço- KİŞİSEL TANIKLIKLARIYLA ATATÜRK VE yayımlanan Cumhuriyet Bayrağı Altında: Yaşamöy- cuklarını, yoksul üniversite öğrencilerini Hermann CUMHURİYET DEVRİMLERİ kümde Devrim adlı yapıtı, kişisel belleği toplumsal Scherchen’in yönettiği Beethoven konserlerinde ta- Ankara’nın başkent olmasıyla birlikte değişen bellekle buluşturan güçlü bir anı-deneme kitabı ola- nıyınca devrim ile müzik arasındaki bağlantıyı daha kent dokusuna ve yeni bir ülke kurmanın heyecanı- rak öne çıkmaktadır. derinden kavradım.” (s. 196) na tanıklık eder. Onun Cumhuriyetle kurduğu bağ, düşünsel bir iliş- Cumhuriyetin kazanımlarını anlatan Ceyhun Atuf Toplumsal, siyasal ve kültürel dönüşüm yılları, ki- kiden çok doğrudan kendi yaşamının bir parçası ola- Kansu, dönemin zorlu sınavlarını aktarmaktan da ge- şisel tarihinde çocukluktan erişkinliğe geçiş zaman- rak okunabilir. Cumhuriyeti kitaplarda anlatılan bir ri durmaz. Kubilay Olayı gibi kırılma noktaları üze- larıyla kesişir. Cumhuriyet devriminin toprağında fi- yönetim biçimi olarak değil; Ankara’nın sokakların- rinden gericilikle mücadeleyi ele alırken Cumhuri- lizlenen bir iğde ağacı gibi büyür; köklerini halka, da, bağ evlerinde ve yoksul mahallelerinde yaşanan yet değerlerinin korunmasında aydınların sorumlulu- gövdesini aydınlığa uzatmıştır. büyük bir dönüşüm olarak ele alıyor Kansu. ğunu sorgular. Kitap boyunca Atatürk ve Cumhuriyet devrimle- Güçlü bir dille kurulan bu anlatı, Cumhuriyetin ‘ULUSAL KURTULUŞ SAVAŞI, ri, Kansu’nun kişisel tanıklıklarıyla görünürlük ka- kuruluş felsefesini anlamak adına zamansız bir bel- HALK, EMEK, DEVRİM, HALKÇILIK, zanır. Nutuk’un okunmasından Cumhuriyetin onun- lek olarak ele alınabilir: “Ulusal Kurtuluş Savaşı ve BAĞIMSIZLIK, ÖZGÜRLÜK. cu yıl kutlamalarına, devrimlerin gündelik yaşamda- Cumhuriyet tarihi benim için bir ulusun, bir halkın SEVGİLİ SÖZCÜKLERİM!’ ki yansımalarından toplumun dönüşümüne değin pek devrim göçüyle tırmandığı, uygarlığa doğru yol aldı- Cumhuriyetin devrimci ruhunu aktarırken es- çok gelişmeyi kendi gözünden anlatır. ğı bir dağ yoludur sanki.” (s. 96) n ki Ankara’yı, Samanpazarı’nı, Anafartalar Cadde- Cumhuriyetin ilanıyla yalnızca siyasal yapı değil, si’ndeki kerpiç evleri ve dönemin küçük esnafının toplumsal yaşam da köklü bir değişim sürecine girer. * Cumhuriyet Bayrağı Altında: yaşamını anlatırken okuru metnin içine çekiyor: Kentleşme, eğitim ve kültür alanındaki gelişmeler, Yaşamöykümde Devrim / Ceyhun Atuf “Kurtuluş Savaşı ulusçuluğuna aşıladığım halk ve yeni bir toplumun oluşumunda belirleyici rol oynar. Kansu / Bilgi Yayınevi / 232 s. / 2026. MUSTAFA TÜRKEŞ’TEN ‘KEMALİST DEVRİM: OSMANLI’DAN TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NE GEÇİŞTE REFORMLAR VE DEVRİM (1839 - 1939)’ emalist Devrim: Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne Geçişte Re- “Toplumsal düzlemde, uygulandığı dönemde Kemalist reformların güçlü formlar ve Devrim (1839 – 1939) adlı, İmge Kitabevi’nce yayımlanan ve bütünlüklü bir ideolojik muhalefetle karşılaşmadığı görülmektedir. Or- K incelemesine Kemalist Devrimin bir diğer önemli kazanımının laiklik taya çıkan isyanlar büyük ölçüde yerel, feodal, aşiret temelli ve sınırlı ni- telikte kalmış; alternatif bir toplumsal ve siyasal program üretilememiştir. ilkesi olduğunu vurgulayarak başlıyor Prof. Dr. Mustafa Türkeş. Bu dönem, Kemalist modernleşme programı karşısında Türkiye’de sis- Kemalistlerin laiklik ilkesini, bilginin kaynağının ilahi değil, dünyevi ve tematik bir alternatifin ortaya çıkmadığını göstermektedir. bilimsel temellere dayanması; dini inancın bireysel ve vicdani bir alan ola- İttihatçı miras ile Kemalist hareket arasında belirli bir ideolojik sürek- rak tanımlanması ve dinin toplumsal düzenin belirleyicisi olmaktan çıka- lilik bulunmakla birlikte, Kemalistler hedeflerini ve bu hedeflere ulaşma rılması şeklinde yorumladıklarını belirtiyor. araçlarını daha açık ve sistematik biçimde tanımlamıştır. Bu doğrultuda devrimci adımların atıldığını ve elde edilen kazanımların Bu çerçevede Kemalist ideoloji, dayanışmacı toplum anlayışını kısmen kurumsallaştırıldığını ifade ediyor. devralmış; ancak dini referansları dışlamış ve ekonomik bağımsızlık hede- İkinci Dünya Savaşı sonrasında ise Kemalist Devrimin en önemli kaza- fini daha belirgin bir kalkınma stratejisiyle somutlaştırmıştır.” n nımlarından biri olan laikliğin hedef tahtasına konduğunu, bilginin kay- nağının yeniden dinselleştirilmeye başlandığına dikkat çeken Türkeş; bu Kemalist Devrim: Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne Geçişte alanda atılan her geri adımın, toplumsal düzenin ilahi referanslara göre Reformlar ve Devrim (1839 - 1939) / Mustafa Türkeş / İmge şekillendirilebileceği fikrini güçlendirdiğini irdeliyor: Kitabevi / 192 s. / 2026. 6 29 Ekim 2026