Catalog

Üstat, “Sodom”, “Gomore” imgelemlerini bir eğretileme- tu diyelim, bütün bunlar aydın-subay-eşraf-köylü bileşen- modernist edebiyatın ardılı kalem olarak bu türden bozunum ye dönüştürürken işte bu yaklaşımın önünü açıyor. leriyle kurulu kaba yapıtaşına dayalı bir halk birlikteliğiyle yolları açıp anlatısında bunları uygular, soyutlayımlarında yer başarılıp millet (ulus) olmanın kapısı açılabilmişti yine de. yer abartıya açılırken Nevra, edebiyata romantik gerçekçilik Yani sonuçta gerçekliği, “yaban” nitelemiyle anılabile- cek bir bakış açısı temelinde çatılayıp böylece bir tür vah- İşte üstat, bu tarihsel gerçekliği sindirmiş bilinçli ka- aracılığıyla yaklaşıp anlatısını buna uygun yapılandırıyor. şi gerçekçilikle yapılandırıyor romanı. Bunun için de açık lem olarak toplumsal gerçekçilik, toplumcu gerçeklik bir Aşkları korumasının temelinde bu yatıyor. biçimden yararlanıyor anlatıda. yana, sözgelimi kuşaktaşı Sadri Ertem’in de yapıtlarında ‘KURTULUŞ’UN KAHRAMANLARI uyguladığına benzer tutumla modernist yazından yola Peki bu vahşi gerçekçilik, romanda kendisini nasıl so- ‘KURULUŞ’UN YAZARLARI... çıkmakla birlikte uyguladığı farklı bozunumlar aracılığıyla mutluyor? Toplumlar, ölüm-kalımla yaşadıkları bu tür varoluş kavgaları emperyalizmin yaşattığı dehşeti bir tür “vahşi” diyebilece- sonrasında adlı ya da adsız kahramanlar çıkarır, sonra da BİR VAHŞİ GERÇEKÇİLİK ÖRNEĞİ OLARAK ğimiz bir gerçekçilikle yansıtmaya çalıştı. anlatılarında bunları her seferinde farklılıklarla yaratıp toplum ‘SODOM VE GOMORE’... Sözgelimi Yakup Kadri, işgalci subaylarla her türlü özel nezdinde yeniden yeniden kullanıma alırlar. Kaba gerçekçilikten ya da şematik anlatımdan, çizgisel- ilişkiyi yaşayan “padişahın yeğeni”, paşa / damat karısı Kendimize dönelim, bizde de elbet “kurtuluş”un kah- likten ayırıp “vahşi gerçekçilik” söylemini öne çıkarırken kurgusal roman kişisi Şehnaz Sultan’ı işlerken (166, 277), ramanları kuşkusuz hep yazıldı. Peki o aşamada kimler bununla neyi kastettiğimi Boğaz’da Kara Gölgeler’le birlikte Nevra Bucak, Mustafa Kemal için çalışan gerçek prensesi yazabilirdi bu kahramanlığı? aldığımızda daha somut yerine oturtabiliriz sanıyorum. romana taşıyor. “Kurtuluş”taki cansiperane çabaları kadar “kuruluş”un Sodom ve Gomore’nin “gerçekçi” temelde kurulmuş bir Yakup Kadri, Leylâ’ya işgalci İngiliz subayla aşk yaşatıp yapılandırılmasında “moral dayanak” halinde boy gösteren roman olduğu açık. Bundan kuşku duyuyor değiliz; bura- sonra onu, “rakibiyle paylaşmaya razı ol(an)” (171) nişanlı- yazarlar işte o günleri kaleme getirmek için de kolları sıvadı. da amaç, romanda Yakup Kadri’nin bu gerçekçilik anla- sı Necdet’in yatağına koşturur. Üstelik bu imzaların verimlediği anlatıların, birebir ta- yışına ne tür bir yoldan nasıl bir yapılandırmayla ulaştığını Nevra, romanda “Ben casus değilim” (24) dedirttiği nıklıktan kaynaklanan olgusal ya da sözlü bir belgesel ortaya çıkarıp göstermek. genç kıza, “Bizim burada ne işimiz var, neden geldik?” gerçeklik üzerine kurulacağı açıktı. Bu yüzden romanlar arasında kimi köprüler kurulabilir; (34) diyen işgalci İngiliz subayla, kendini teslim ettiği bir Örneğin yazınımızda verimleriyle “Milli Edebiyat” başlığı birinde ne, nasıl yapılırken ötekinde bunun nasıl karşılan- aşk yaşatıp bunu sürdürüyor: “Senin olmak istiyorum!” altında toplanan Halide Edip, Yakup Kadri vb. yazarlar dığı gösterilip bireşime gidilebilir çünkü. “... benim ilk erkeğim olmalısın!” (50, 51) önde görünse de bu süreçte daha pek çok yazarın coş- Bilim devrimiyle önü açılıp ufku genişleyen, modern Beyoğlu, evet işgalcilerin hem gösteri hem eğlence kuyla buna katıldığı, bu sürecin pek çok hikâye, romanla çağla birlikte gözlerindeki perde kalkan, Aydınlanma merkezi olarak yer buluyor ancak Yakup Kadri, burayı, aktarıldığı biliniyor. devriminin ardı sıra hep demokrasiye, özgürlüğe doğru Şişli ya da öteki çevrelerde neredeyse apaçık gösteri ya- Yukarıda örneklenen, çok sonraları kaleme alınmış ro- yol alınacağını uman insanlık, yaşadığı Birinci Paylaşım pan işgalci-işbirlikçi ortakları adeta hayvanat bahçesinde- manlar, bunların yaşayan daha genç yazarların da görece Savaşı’nda sömürgecilikle faşizmin aynı gövdenin ayakla- ki kafes yaratıklarıyla bekçileri olarak “mülevves” bir “sirk” bu işi benimsediklerini gösteriyor. Kuşkusuz sevindirici, rı olduğunu görece kavrayamamıştı. havasında yansıtırken Nevra ölçülülüğü yeğliyor yine de. üstelik doğal bir gelişmedir bu. Ama İkinci Dünya Savaşı’nda bu genetik sarmal yapıyı, Yakup Kadri’de salt onursuzluk değildir işbirlikçilerin Yine de gelin, şöyle bir soruyla noktalayalım bu yazıyı. büyük bedel ödeyerek yaşayıp deneyledi, gerekenleri yaptığı; öyle ya eylemli sömürgen komisyonculuğudur Yakup Kadri’nin izinden gidip Sodom ve Gomore’ye ba- gördü, bunun bilincine erdi. yanı sıra, işgalciden çıkar bekleme alçaklığıdır, kendi karak bir çalım zihnimizden geçirdiğimizde, toplumun bütün Yakup Kadri, modern edebiyat ardılı, üstelik roman yurttaşlarını satmak kadar aynı zamanda işgalcilerin akla maddi değerlerini üzerlerine geçiren, geriye bir yurt posası sanatının saltık anlamda yetkin bir kalemiydi ama aynı za- gelebilecek her türlü hazzına aracılık yaparak bunun için bırakmayı göze alan sonra da kendilerine “yerli ve milli” manda savaşı, fiziki varlığıyla da yaşayıp bunun yol aça- ne gerekiyorsa yerine getirmektir. diyen kimileri için siz ne derdiniz bugün, bu 29 Ekim’de? bileceği zafiyeti deneylemiş, sonuçta kuşağıyla birlikte Böylelikle Yakup Kadri, emperyalizmin ulaştığı o kudurgan her anını soludukları işgal-kurtuluş olgusunu, kendilerini aşamayı, olanca zulmüyle, yaydığı dehşet aracılığıyla yaşa- Yazarın web sayfasına www.sadikaslankara.com kuşatıp etkileyen bütün süreçleri yaşamıştı. İşçi sınıfı yok- tıp okura bütün bunları yeniden kurgulatabilmek amacıyla adresinden ulaşılabilir. MEHMET FIRAT PÜRSELİM’DEN ‘KIYIYA PARALEL’ Büyümenin sessiz hikâyesi... çıkarak 90’ların Türkiye’sin- FİLİZ KARCI de büyüyen bir kuşağın belle- ğine dönüşüyor. 90’LARIN TÜRKİYE’SİNDEN VE GİDEREK UZAKLAŞAN ÇOCUKLUĞUN KIYISINDAN... PİŞMANLIK... Mehmet Fırat Pürselim, Kıyıya Paralel (Papirüs Yayınla- “Belki de pişmanlıklarımız rı) adlı yeni romanında, yetişkinler gibi geleceğe ilişkin planlar bizi büyütüyor.” (s. 139) İn- yapmadığımız, ergenler gibi sınırsız hayaller kurduğumuz bir sanı büyüten her zaman başa- rılar olmuyor. dönemin hikâyesini anlatıyor. İlk öykü kitabı Hayat Apartımanı ile 2012 Naim Tirali Öykü Yanlışlar, kayıplar, söylene- meyen sözler ve geride bırakılan Ödülü’nü, ikinci öykü kitabı Akılsız Sokrates ile 2017 Orhan Kemal Öykü Ödülü ve 2017 Türkan Saylan Sanat Ödülü’nü insanlar da kişinin hikâyesinin kazanan Pürselim, bu kez romanın olanaklarından yararlana- bir parçası oluyor. Pişmanlık, kimi zaman rak 90’ların Türkiye’sinde bir sahil kasabasını, bir grup gencin dünyasını ve giderek uzaklaşan çocukluğun kıyısını anlatıyor. geçmişin yükü olmaktan çı- karak insanın kendini tanıma 90’ların Türkiye’si, romanın yalnızca geçtiği dönem değil, ka- rakterlerin büyüdüğü dünyanın kendisi olarak karşımıza çıkıyor. yollarından birine dönüşüyor. Bazen de sevilen birini kay- Toplumsal duyarlılığı güçlü olan Pürselim, incelikli bir ironi betmek insanı büyütüyor. ve mizahla işlediği karakterlerini yaşamın içinden, sıradan in- sanların arasından seçiyor. Belki de yetişkinliğin en ağır tarafı bu oluyor: Yaşamın yal- nızca yeni şeyler getirmediğini, bazı şeyleri de geri dönmemek BİR KUŞAĞIN ORTAK BELLEĞİ üzere aldığını öğrenmek! Dönemi büyük olaylar üzerinden değil, gündelik yaşamın kü- Roman sona erdiğinde geride 90’ların bir sahil kasabasından, çük ayrıntıları aracılığıyla kuruyor. Mahalle kültürü, aile ilişki- bir grup gençten ya da tek bir dönemin hikâyesinden fazlası ka- leri, arkadaşlıklar, dönemin alışkanlıkları ve gençlerin dünyaya lıyor: insanın zamanla kendinden uzaklaşması ve bir gün dönüp bakışı anlatıya doğal biçimde yerleşiyor. geçmişteki haline bakması. “Türk olmanın bazı kuralları vardı: Çay içmek, inşaat izle- Çocukluğun sona erdiği günü kimse takvimde işaretlemiyor. mek, kim o diye sorduğun kapıyı çalanın ‘Benim’ cevabıyla ik- Bir yaz bitiyor. Bir arkadaş eksiliyor. Bir pişmanlık yaşanı- na olmak, bol ekmek yemek, evdeki her şeyin üzerini dantelle yor. Eski fotoğraflara bakmak zorlaşıyor. Yaşam devam ediyor. kaplamak, ıslak betona adını yazmak, bozulan aletleri döverek ÇOCUKLUĞA GERİ DÖNMENİN DEĞİL, ARTIK O çalıştırmak, legal ya da illegal bir erkle karşılaştığında ‘Sen benim kim olduğumu biliyor musun?’ diye sormak...” (s. 61) ÇOCUK OLMADIĞINI KABULLENMENİN ROMANI! cuk olmadığını kabullenmenin romanı. Belki de yaşam tam ola- Bu satırlar okuru bir yandan gülümsetirken bir yandan da bir Yıllar geçiyor ve insan bir gün geriye dönüp şu soruyu soru- rak böyle bir şey: Kıyıdan hiç ayrılmadan, ona paralel yürüme- kuşağın ortak belleğini görünür kılıyor. yor: “Döndük ama dönen aynı ben miyim?” (s. 166) ye devam etmek. Yıllar sonra dönüp baktığında ise aynı kıyının Bugün geride kalmış gibi görünen pek çok alışkanlığın, dav- Romanın tüm hikâyesi adeta bu sorunun etrafında dönüyor. artık bambaşka bir insan tarafından seyredildiğini fark etmek. n ranış biçiminin ve gündelik ayrıntının belleğimizde nasıl yer et- Çünkü insan geçmişine döndüğünde yalnızca bıraktığı yere Kıyıya Paralel / Mehmet Fırat Pürselim / Papirüs tiğini hatırlatıyor. bakmıyor; orada bıraktığı kendisiyle de karşılaşıyor. Roman böylece yalnızca bir grup gencin hikâyesi olmaktan Kıyıya Paralel, çocukluğa geri dönmenin değil, artık o ço- Yayınları / 192 s. / 2026. 14 29 Ekim 2026